ایران رسماً وارد فاز سالمندی جمعیت شده است. به گفته رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، حدود ۱۴ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال دارند؛ رقمی که بر اساس شاخصهای جمعیتشناختی، بهمعنای ورود رسمی یک جامعه به مرحله سالمندی است. این در حالی است که ایران از نظر سرعت حرکت به سمت سالخوردگی شدید، در میان دستکم پنج کشور نخست جهان قرار دارد.
به گزارش ایران، بر اساس تقسیمبندیهای جهانی، اگر جمعیت بالای ۶۰ سال یک کشور بین ۷ تا ۱۴ درصد باشد، آن جامعه در حال ورود به سالمندی محسوب میشود؛ اما عبور از مرز ۱۴ درصد، نشاندهنده آغاز مرحله سالمندی است. پیشبینیها نشان میدهد که اگر روندهای کنونی ادامه پیدا کند، تا سال ۱۴۳۰ حدود ۳۱ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد؛ وضعیتی که ایران را در ردیف جوامع «بسیار سالخورده» قرار میدهد.
دکتر مجید فولادیان، رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، با تأکید بر اینکه سالمندی در ایران به سمت «زنانهشدن» پیش میرود، میگوید افزایش امید به زندگی زنان، طلاق در سنین بالا و تحولات فرهنگی از عوامل مؤثر در این روند هستند. به گفته او، همزمان با افزایش جمعیت سالمندان، تعداد سالمندان تنها و مجرد نیز رو به رشد است؛ پدیدهای که به یکی از مهمترین چالشهای اجتماعی سالهای آینده تبدیل خواهد شد.
فولادیان تغییر الگوی خانواده را یکی از عوامل اصلی افزایش تنهایی سالمندان میداند و میافزاید: جامعه ایران از خانوادههای گسترده به خانوادههای هستهای کمجمعیت رسیده است؛ شرایطی که در آن، مراقبت از والدین سالمند بهویژه در زندگی آپارتمانی با دشواریهای جدی همراه شده است. علاوه بر این، مهاجرت فرزندان چه به خارج از کشور و چه از روستا به شهر باعث شده بسیاری از سالمندان، بهویژه در مناطق روستایی، تنها بمانند.
افزایش طلاق در میان میانسالان و سالمندان، مشکلات اقتصادی و کاهش ارتباطات عاطفی خانوادگی نیز از دیگر عواملی است که به گفته این مقام مسئول، تنهایی سالمندان را تشدید میکند. او در عین حال به ضعف خدمات اجتماعی محلهمحور و نگاه منفی فرهنگی به خانههای سالمندان اشاره میکند و میگوید هنوز گروههای جایگزین اجتماعی برای سالمندان بهطور نهادمند در کشور شکل نگرفتهاند.
به باور کارشناسان، راهحل این بحران در بهرهگیری از تجربه سایر کشورهاست؛ از زندگیهای اشتراکی سالمندان گرفته تا ایجاد فضاهای اجتماعی و کلوپهای شهری که امکان حضور، تعامل و مشارکت سالمندان را فراهم کند. مسیری که به گفته مسئولان، اگرچه در برنامهها دیده شده، اما هنوز بهطور جدی در سیاستگذاری اجتماعی ایران اجرایی نشده است.
