همشهری آنلاین: ژاکلین بی. فراست در کتاب خواندنی «فیلمبرداری برای کارگردانان» مینویسد: «کارگردان صاحب دید و چشماندازی است که بازیگران و گروه تولید را در مسیر خلاقانهای تا تکمیل یک فیلم هدایت میکند. آنچه معمولاً روی پرده دیده میشود، برداشت و تفسیر او از فیلمنامه است. کارگردانها داستانهایشان را با تصویر روایت میکنند و هدفشان این است که احساسات تماشاگر را هدایت کنند و برای دو یا سه ساعت، توجه و تخیل او را درگیر نگه دارند... د. اما کارگردان برای ساختن تصاویری که ما روی پرده میبینیم، بهتنهایی کار نمیکند. افراد بااستعداد زیادی در تحقق دیدگاه خلاقانه او نقش دارند و یکی از نزدیکترین همکارانش کسی است که با نورپردازی و کار با دوربین، ظاهر بصری فیلم را خلق میکند: فیلمبردار که با عنوان مدیر فیلمبرداری نیز شناخته میشود.» جان کلام اینکه، مدیر فیلمبرداری به کارگردان کمک میکند که با دوربین چیزی را که میخواهد بگوید، بنویسد. فیلمبرداران باسابقه، همچون کارگردانان نسلهای قدیمیتر سینمای ایران، در جشنواره امسال غایباند؛ از محمود کلاری و علیرضا زریندست تا تورج منصوری و حسین جعفریان. اما نسلهای بعد از آنها حضوری پررنگ در پشت دوربین داشتهاند تا به کمک کارگردانانِ اغلب جوانی بیایند که در حال برداشتن نخستین گامهایشان در سینمای حرفهای هستند. نام برخی از این مدیران فیلمبرداری جشنواره امسال را در این گزارش مرور کردهایم.
«آرامبخش» مدیر فیلمبرداری حسن لشگری
پیدا کردن اطلاعاتی از سابقه و فهرست کارهای حسن لشگری تقریبا به اندازه فیلمبرداری Low key یا گرفتن یک نمای بلند پیچیده سخت است. اما میدانیم که او یکی از دو مدیر فیلمبرداری سریال «شکارگاه» نیما جاویدی بود. لشگری گویا در «رگ خواب» دستیار فیلمبردار بوده و از تازهنفسترین مدیران فیلمبرداری سینمای ایران است که کارش را با «آرامبخش» شروع کرده است.
«بیلبورد» مدیر فیلمبرداری محمد فکوری
محمد فکوری متولد ۱۳۵۶ و اهل ارومیه است. او تقریبا یک دهه پیش جایزه بهترین فیلمبرداری نوزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم بروکلین امریکا را برای فیلم سینمایی «گیمچی» (کشتیبان) برد. جز این، او از جشنوارههایی مثل رویش، فیلم کوتاه تهران و تولیدات مراکز استانی حوزه هنری جایزه برده است. از متاخرترین فیلمهایی که فکوری پشت دوربینش بوده باید به «در آغوش درخت» اشاره کرد که نماهایش برای برخیها چشمنواز بود. او امسال با «بیلبورد» آمده تا بختش را در جشنواره بیازماید.
«جانشین» مدیر فیلمبرداری سعید براتی
سعید براتی کمکم دارد متخصص فیلمبرداری فیلمهای جنگی میشود که نیازها و الزامات خاص خودشان را دارند. «تکتیرانداز»، «پالایشگاه»، «مجنون»، «خدای جنگ» و «اسفند» فیلمهای قبلی براتی است که در ژانر جنگی جای میگیرند. در فیلم جنگی هماهنگی کامل در حرکت دوربین، بازیگر و تیم فنی یکی از سختترین کارهاست، اما براتی با چند تجربه پیاپی در این ژانر حالا به فیلمبرداری قابل اطمینان بدل شده است. جدیدترین کار او در جشنواره «جانشین» مهدی شامحمدی است که قبلا با هم در «مجنون» کار کرده بودند.
«حاشیه» مدیر فیلمبرداری سیدمحمدرضا سجادیان
درباره محمدرضا سجادیان در وبسایت «عماریار» آمده: «از نمونه آثار او میتوان به فیلم داستانی «کانتینر ۴۰۱» و فیلم کوتاه «چلهنشین» اشاره کرد. او بهخاطر فیلم «کانتینر ۴۰۱» برنده بهترین فیلمبرداری از یازدهمین جشنواره بینالمللی فیلمهای ۱۰۰ ثانیهای شده است.» سجادیان سال گذشته مدیریت فیلمبرداری «میرو» را بر عهده داشت که با دوربین روی دست عمدتا با لنز تله گرفته شد.
«خواب» مدیر فیلمبرداری مسعود سلامی
یکی از باسابقهترین فیلمبرداران حاضر در جشنواره است که تا به حال ۵ بار نامزد دریافت سیمرغ شده، اما اقبالش آنقدر بلند نبوده که همای سعادت روی شانهاش بنشیند. از سال ۱۳۸۲ تا ۱۴۰۴، ۲۲ سال است که بیوقفه در پروژههای مختلف حضور داشته و در کشف زبان بصری کارگردانان مختلف مشارکت داشته است. فیلمبرداری سیاهوسفید «خفگی» فریدون جیرانی نام سلامی را تقریبا بعد از بیش از یک دهه کار مستمر در سینما بر سر زبانها انداخت، اما خیلی غیرمنتظره از رسیدن به سیمرغ برای این فیلم بازماند. جز مسعود کیمیایی (خائن کشی) و فریدون جیرانی (خفگی و آشفتگی)، سلامی با کارگردانان نامدار زیادی کار نکرده و شاید اگر کمی در انتخابهایش خوشاقبالتر یا بادقتتر بود، حالا نامش در ردیف فیلمبرداران بزرگ سینمای ایران میبود.
«خیابان جمهوری» مدیر فیلمبرداری میلاد حسینی
فقط نامهای «نارگیل ۲» در سینما و سریالهای «یزدان» و «نارگیل» به عنوان مدیر فیلمبرداری در کارنامهاش به چشم میخورد. احتمالا «خیابان جمهوری» را باید نخستین کار جدی او در سینما قلمداد کرد. چیز زیادی از او دستگیرمان نشد، اما احتمالا در آینده از او بیشتر خواهیم شنید و خواند.
«دختر پریخانوم» مدیر فیلمبرداری علی تبریزی
علی تبریزی هم از باتجربههای جشنواره امسال است، هرچند جوان است. بیش از ۱۰ فیلم را به عنوان مدیر فیلمبرداری در چنته دارد و عکاسی را هم پیش از آن در سینما امتحان کرده است. تصاویر استیلیزه (سبکپردازیشده) دو فیلم «آفریقا» و «سیزده» در سالهای نخست کارش حساسیت بصری او را به رخ میکشید و از استعداد تازهای در میان فیلمبرداران سینمای ایران خبر میداد. در چند سال اخیر با علیرضا معتمدی در «رضا» و «چرا گریه نمیکنی؟» همکاری کرده و حالا برای بار سوم با او در فیلم «دختر پریخانوم» کار کرده است.
«رقص باد» مدیر فیلمبرداری آرمین یوسفزاد
آرمین یوسفزاده هم یکی از مدیران فیلمبرداری جوانی است که پیدا کردن اطلاعات از او کار سختی است. در فیلمهای کوتاه تجربه کار داشته و به رد نامش در تولیدات انجمن سینمای جوان چند باری برخوردیم. در وبسایت انجمن خواندیم که آرمین یوسفزاده برای فیلمبرداری فیلم کوتاه «وقفه» اثر مانا پاکسرشت بهترین فیلمبردار بخش کوتاه جشنواره فیلمهای مستقل مادرید شده است.
«سرزمین فرشتهها» مدیر فیلمبرداری علیرضا برازنده
علیرضا برازنده از شاگردان حسین جعفریان است که از سال ۱۳۸۸ کارش را در سینما با «هفت دقیقه تا پاییز» (علیراض امینی) آغاز کرد و تا امروز با کارگردانانی همچون علی مصفا (پله آخر)، حمید نعمتالله (آرایش غلیظ) و نیکی کریمی (شیفت شب) همکاری کرده است. اما درخشانترین تجربه کاری برازنده را باید «هجوم» شهرام مکری دانست که در خلق تصویری آخرالزمانی و باورپذیر که بومی باشد، موفقیتی چشمگیر داشت. برازنده از درام تا کمدی، از فیلم معمایی تا فیلم جنگی پشت دوربین فیلمها بوده و ابایی از کار کردن در ژانرهای مختلف ندارد.
«قایقسواری در تهران» مدیر فیلمبرداری آرمان فیاض
آرمان فیاض متولد ۱۳۶۱ در لاهیجان است و به گفته صفحه ویکیپدیایش علاوه بر مدیریت فیلمبرداری تهیهکننده و کارگردان هم هست. فیاض در چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلمبرداری برای فیلم «برف آخر» (امیرحسین عسگری) شد، فیلمی که بعد از تماشایش، حتی اگر چیزی از آن در ذهن تماشاگر نماند، سفیدی برف را فراموش نمیکند. «کت چرمی»، «بعد از رفتن»، «صبحانه با زرافهها» و «آنتیک» دیگری کارهای او هستند.
«کافه سلطان» مدیر فیلمبرداری مسعود امینی تیرانی
مسعود امینی تیرانی را با تمایلش به حضور در فیلمهای کوچک و مستقل به یاد آورده میشود. او که یکی از مدیران فیلمبرداری باتجربه حاضر در فجر امسال است، متولد ۱۳۵۰ است و از اوایل دهه ۱۳۹۰ به عنوان مدیر فیلمبرداری در سینمای بلند کارش را آغاز کرد. اما پیش از آن در فیلمهای کوتاه بسیاری پشت دوربین ایستاده بود. از کارهای شاخص امینی تیرانی در سینما میتوان به ۳ فیلم «ابر بارانش گرفته» (مجید برزگر)، «دشت خاموش» (احمد بهرامی) و «سه روز و سه قتل» (به کارگردانی خودش) اشاره کرد. امینی تیرانی جز این فیلم، «بیداری برای سه روز» را هم ساخته است. او به تجربه گری در سینما التفات دارد و همین وجه ممیزه کار اوست.
«مارون» مدیر فیلمبرداری داوود محمدی
اطلاعات مربوط به سابقه داوودی محمدی را در وبسایت «عماریار» یافتیم: متولد ۱۳۶۰ در آبادان. او فعالیت خود را به عنوان نورپرداز آغاز کرد و نورپردازی آثاری همچون «خفگی» و «به وقت شام» را بر عهده داشته است. از دیگر آثاری که داوودی در گروه فنی آنها مشارکت داشته میتوان به «مارمولک»، «محمد رسولالله»، «خیلی دور، خیلی نزدیک»، «دشنه»، «نوبت لیلی» و «سال های دور از خانه» اشاره کرد. او برای فیلم کوتاه «دشنه» از جشنواره فیلم بمبئی جایزه گرفته است.
با قلبت فیلمبرداری کن
راجر دیکنز، فیلمبردار برنده دو جایزه اسکار، میگوید: «دفعه اول که فیلمنامه را میخوانم، میبینم چه تأثیری روی من میگذارد و آیا چیزی در داستان هست که بتوانم با آن ارتباط بگیرم یا نه. دفعه اول اصلاً به شکل بصری فیلم فکر نمیکنم؛ البته تصویرها خودبهخود به ذهن میآیند، اما فیلمنامه را مثل کتاب میخوانم تا ببینم چه حسی در من ایجاد میکند. اینکه آیا حرفی برای گفتن دارد یا نه. دلیل ساختن این فیلم چیست، غیر از گرفتن پول مردم؟ این که کافی نیست. اگر خودم حاضر نباشم برای دیدن این فیلم به سینما بروم، اصلاً نمیخواهم روی آن کار کنم. اگر این فیلم جایی در مجموعه دیویدیهای من نداشته باشد، باز هم نمیخواهم روی آن کار کنم. نکته دیگر این است که قرار است سه تا پنج ماه از زندگیات را صرف این فیلم کنی، پس باید بهنوعی برایت معنا داشته باشد. من این کار را فقط بهعنوان یک شغل انجام نمیدهم؛ چون بیش از حد سخت است.» اگر به برخی از جوانانی که نامشان را در این گزارش آوردیم بخواهیم نصیحتی کنیم این حرف دیکنز بهترین توصیه است: روی فیلمی کار کن که قلبا دوستش داشته باشی.
