به گزارش بهداشت نیوز به نقل از روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران، سرطان بهعنوان یکی از مهمترین بیماریهای غیرواگیر قرن حاضر، سالانه جان میلیونها نفر را در سراسر جهان تهدید میکند و بهدلیل ماهیت مزمن، هزینهبر و پیچیده خود، تأثیرات گستردهای بر نظامهای سلامت، اقتصاد و کیفیت زندگی جوامع دارد. با وجود پیشرفتهای قابل توجه علمی در حوزه تشخیص و درمان، شواهد علمی نشان میدهد که بخش قابل توجهی از موارد ابتلا به سرطان، با پیشگیری اولیه و تشخیص زودهنگام قابل کنترل و حتی قابل اجتناب است. از این رو، برنامههای آگاهیبخشی و غربالگری، جایگاهی کلیدی در سیاستگذاریهای سلامت عمومی پیدا کردهاند.
هفته ملی مبارزه با سرطان؛ فرصتی برای افزایش آگاهی
همزمان با هفته ملی مبارزه با سرطان (چهارم تا دهم بهمنماه)، توجه به راهکارهای مؤثر کنترل این بیماری بیش از پیش مورد تأکید قرار گرفته است. شعار امسال این هفته با عنوان «هیچکس تنها نیست؛ با هم علیه سرطان از پیشگیری تا درمان و تسکین» بر ضرورت مشارکت فرد، جامعه و نظام سلامت در تمام مراحل مواجهه با سرطان تأکید دارد؛ از پیشگیری و تشخیص زودهنگام گرفته تا درمان و مراقبتهای حمایتی.
پیشگیری و غربالگری؛ خط مقدم کنترل سرطان
مطالعات علمی نشان میدهد که اصلاح سبک زندگی، کاهش مواجهه با عوامل خطر و اجرای منظم برنامههای غربالگری میتواند نقش مؤثری در کاهش بروز سرطانهای شایع داشته باشد. سرطان پستان، سرطان روده بزرگ و راستروده و سرطان دهانه رحم از جمله سرطانهایی هستند که برای آنها برنامههای غربالگری استاندارد طراحی شده و اجرای دقیق آنها امکان شناسایی بیماری در مراحل اولیه را فراهم میکند.
تشخیص زودهنگام در این مراحل، نهتنها شانس درمان قطعی را افزایش میدهد، بلکه هزینههای درمانی و عوارض جسمی و روانی بیماران را نیز بهطور قابل توجهی کاهش میدهد؛ موضوعی که در نظامهای سلامت مبتنی بر پیشگیری، اهمیت ویژهای دارد.
نقش آگاهی عمومی در کاهش بار بیماری
یکی از چالشهای مهم در کنترل سرطان، آگاهی ناکافی جامعه نسبت به اهمیت غربالگری و علائم اولیه بیماری است. در حالی که بسیاری از آزمایشهای تشخیصی اولیه ساده، در دسترس و کمهزینه هستند، تأخیر در مراجعه به مراکز درمانی همچنان یکی از عوامل تشخیص دیرهنگام سرطان به شمار میرود. افزایش سواد سلامت، اطلاعرسانی هدفمند و آموزش عمومی میتواند نقش مؤثری در تغییر این روند ایفا کند.
ظرفیتهای درمانی و آموزشی کشور
در سالهای اخیر، نظام سلامت کشور گامهای مؤثری در توسعه زیرساختهای درمان سرطان برداشته است. ارائه طیف گستردهای از خدمات تشخیصی و درمانی از جمله جراحی، شیمیدرمانی و رادیوتراپی در مراکز دانشگاهی و آموزشی، دسترسی بیماران به درمان استاندارد را افزایش داده است. در این میان، مراکز دانشگاهی علاوه بر درمان بیماران، نقش مهمی در آموزش نیروی انسانی متخصص و توسعه پژوهشهای علمی ایفا میکنند.
در همین راستا، دکتر پدرام فدوی، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی ایران و رئیس بخش کلینیکال آنکولوژی بیمارستان شهدای هفتم تیر با اشاره به اهمیت پیشگیری در مدیریت سرطان بر ضرورت اجرای دقیق برنامههای غربالگری و تشخیص زودهنگام تأکید میکند و معتقد است که این اقدامات میتوانند شانس درمان بیماران را بهطور چشمگیری افزایش دهند.
وی با اشاره به سرطانهای قابل پیشگیری میگوید، آزمایشهای ساده و در دسترس مانند پاپاسمیر برای سرطان دهانه رحم و تست مدفوع برای سرطان روده بزرگ، امکان تشخیص زودهنگام و درمان کامل بیماران را فراهم میکند.
رئیس بخش کلینیکال آنکولوژی بیمارستان شهدای هفتم تیر همچنین با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام سرطان معتقد است در صورت شناسایی سرطان پستان در مرحله یک، ۸۰ تا ۹۰ درصد بیماران به درمان قطعی میرسند؛ اما بیتوجهی به غربالگری و تشخیص در مراحل پیشرفته، شانس موفقیت درمان را بهطور چشمگیری کاهش میدهد.
به گفته وی، اجرای برنامههای پیشگیری و غربالگری نقش تعیینکنندهای در کاهش مرگومیر ناشی از سرطان دارد.
بر اساس آنچه گفته شد نقش نظام سلامت در فراهمسازی زیرساختهای تشخیصی، درمانی و حمایتی از بیماران سرطانی بسیار تعیینکننده است. دسترسی به خدمات تخصصی، پوشش بیمهای مناسب و کاهش دغدغههای مالی بیماران میتواند تأثیر مستقیمی بر افزایش شانس درمان و بهبود کیفیت زندگی مبتلایان داشته باشد.
دکتر فدوی در این رابطه میگوید که در حال حاضر بیش از ۹۵ درصد خدمات درمان سرطان شامل جراحی، شیمیدرمانی و رادیوتراپی در داخل کشور ارائه میشود و بخش قابل توجهی از این خدمات تحت پوشش بیمه یا بهصورت رایگان در اختیار بیماران قرار دارد.
هفته ملی مبارزه با سرطان فرصتی برای بازنگری در رویکردهای مقابله با یکی از مهمترین چالشهای سلامت عمومی است. تجربههای علمی و بالینی نشان میدهد که پیشگیری، غربالگری منظم و ارتقای آگاهی عمومی، در کنار توسعه خدمات درمانی تخصصی، میتوانند مسیر کنترل سرطان را هموارتر کنند. تحقق این هدف نیازمند همکاری مستمر میان نظام سلامت، مراکز دانشگاهی و مشارکت آگاهانه مردم است؛ مسیری که میتواند به کاهش بار بیماری و ارتقای کیفیت زندگی جامعه منجر شود.
