یک دیپلمات پیشین هند و نماینده سابق این کشور در آژانس بینالمللی انرژی اتمی معتقد است که با وجود دستیابی ایران و آمریکا به یک نقشه راه ۶۰ روزه برای تثبیت آتشبس و پیشبرد مذاکرات، سه موضوع اصلی شامل وضعیت لبنان، آینده تنگه هرمز و پرونده هستهای ایران همچنان میتوانند روند توافق میان دو کشور را با چالش مواجه کنند.
به گزارش اقتصادنیوز به نقل از ایرنا، «آر. سوامیناتان» در یادداشتی برای پایگاه خبری «فرستپست» نوشت که نشست سطح عالی بورگناشتوک در کنار دریاچه لوسرن سوئیس، پس از دو روز تأخیر ناشی از درخواست ایران برای توقف عملیات نظامی اسرائیل در لبنان، سرانجام برگزار شد. این نشست در ادامه تفاهمنامهای انجام شد که هفته گذشته میان رؤسای جمهور ایران و آمریکا امضا شده بود.
در این نشست، جیدی ونس معاون رئیسجمهور آمریکا و محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی حضور داشتند و نخستوزیران قطر و پاکستان نیز نقش میانجی را ایفا کردند.
به نوشته این تحلیلگر، مهمترین دستاوردهای نشست شامل تدوین نقشه راه ۶۰ روزه، ایجاد خط ارتباطی مستقیم میان تهران و واشنگتن برای مدیریت عبور و مرور کشتیهای تجاری در تنگه هرمز و همچنین تشکیل یک مرکز هماهنگی مشترک با حضور ایران، آمریکا، لبنان، قطر و پاکستان برای رسیدگی به موارد نقض آتشبس در لبنان بوده است.
همچنین کارگروههایی در حوزه مسائل هستهای، تحریمها، بازسازی، نظارت و حل اختلافات تشکیل شدهاند.
این گزارش میافزاید که همزمان با مذاکرات سوئیس، وزارت خزانهداری آمریکا مجوز صادرات نفت و فرآوردههای وابسته ایران را صادر کرد و روند آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران در قطر نیز آغاز شد.
نویسنده همچنین مدعی است که تحت فشار واشنگتن، ارتش اسرائیل دامنه عملیات خود در لبنان را محدود کرده و از انجام حملات گسترده جدید در جنوب لبنان خودداری کرده است.
به گفته سوامیناتان، هر دو طرف تلاش میکنند نتایج مذاکرات را به عنوان موفقیت داخلی معرفی کنند. آمریکا بر بازگشت احتمالی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به برخی تأسیسات هستهای ایران تأکید دارد، در حالی که ایران اعلام کرده در وضعیت فعلی تغییری در چارچوب همکاریهای موجود ایجاد نشده است.
این تحلیلگر بازگشایی تنگه هرمز و افزایش محسوس تردد کشتیها را مهمترین نتیجه عملی تفاهم اخیر میداند و مینویسد که حجم عبور و مرور دریایی در روزهای گذشته به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ رسیده است.
با این حال وی معتقد است که سه موضوع همچنان میتواند روند توافق را تهدید کند.
به اعتقاد نویسنده، مهمترین چالش پیش روی توافق، اجرای آتشبس در لبنان است. وی مینویسد که بنیامین نتانیاهو و بخش قابل توجهی از افکار عمومی اسرائیل از مفاد تفاهم اخیر ناراضی هستند؛ زیرا تلآویو ناچار شده دامنه عملیات نظامی خود در لبنان را کاهش دهد.
سوامیناتان بر این باور است که نخستوزیر اسرائیل احتمالاً تلاش خواهد کرد با تشدید تنش در لبنان روند مذاکرات را مختل کند، اما برخلاف گذشته این بار با مخالفت جدی دونالد ترامپ و بخش قابل توجهی از جریان جمهوریخواه آمریکا روبهرو خواهد بود.
نویسنده دومین مانع را اختلافات مرتبط با مدیریت آینده تنگه هرمز میداند.
به نوشته وی، تفاهمنامه فعلی تنها برای یک دوره ۶۰ روزه تنظیم شده و بر اساس آن ایران و عمان درباره سازوکارهای بلندمدت اداره و ارائه خدمات دریایی در تنگه هرمز با یکدیگر گفتوگو خواهند کرد.
این تحلیلگر معتقد است یکی از نکات مهم تفاهمنامه، به رسمیت شناختن حقوق حاکمیتی کشورهای ساحلی تنگه هرمز یعنی ایران و عمان است؛ موضوعی که میتواند در آینده به مذاکرات پیچیدهتری درباره نحوه مدیریت این گذرگاه راهبردی منجر شود.
سوامیناتان در ادامه، پرونده هستهای را سومین و مهمترین موضوع اختلافی میان تهران و واشنگتن توصیف میکند.
به گفته وی، ایران در مذاکرات پیشین آمادگی خود را برای تعلیق موقت غنیسازی، تعیین تکلیف ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی و پذیرش نظارتهای گستردهتر آژانس در برابر دریافت تضمینهای امنیتی و رفع تحریمها مطرح کرده بود.
این تحلیلگر معتقد است حلوفصل این پرونده همچنان امکانپذیر است؛ زیرا ایران از لغو محدودیتهای نفتی و کاهش فشارهای اقتصادی سود قابل توجهی خواهد برد.
وی یادآور میشود که ایران علاوه بر افزایش درآمدهای نفتی، امکان دسترسی به دهها میلیارد دلار دارایی مسدود شده خود را نیز به دست خواهد آورد و همین موضوع انگیزه اقتصادی مهمی برای ادامه مذاکرات فراهم میکند.
نویسنده در جمعبندی تاکید میکند که با وجود پیشرفتهای حاصل شده، دستیابی به توافق جامع همچنان با چالشهای جدی روبهرو است. به اعتقاد وی، حتی اگر در دوره ۶۰ روزه فعلی چارچوب اولیه توافق نهایی شود، تدوین یک توافق جامع و تفصیلی احتمالاً به چند ماه مذاکره دیگر نیاز خواهد داشت.
سوامیناتان نتیجه میگیرد که آینده روابط ایران و آمریکا در گرو نحوه مدیریت سه پرونده کلیدی لبنان، تنگه هرمز و برنامه هستهای ایران خواهد بود؛ موضوعاتی که میتوانند هم زمینهساز موفقیت مذاکرات و هم عامل شکست آن باشند.
