به گزارش خبرآنلاین به نقل از دبیرخانه رویداد ملی «آقاجون»، حجتالاسلام و المسلمین مهدی خداجویان، دبیر این رویداد، با اشاره به اینکه بخش مهمی از هویت آیینی و فرهنگ هیأت در دل زیست خادمانه خانوادهها نهفته است، گفت: «بسیاری از خانوادههای ستایشگران، گنجینهای از خاطرات، صداها، تصاویر، دستنوشتهها و اسناد مجالس را در آلبومها و صندوقچههای قدیمی به یادگار نگه داشتهاند. این میراث، بخشی از تاریخ زندگی ستایشگران و خادمان اهل بیت علیهمالسلام است که اگر امروز گردآوری نشود، بیم آن میرود که به مرور زمان به دست فراموشی سپرده شود.»
ستایشگری؛ رشته عاطفی و معنوی نسلها
دبیر رویداد ملی «آقاجون» با تأکید بر پیوند نسلی در خانوادههای ستایشگر افزود: «ستایشگری در بسیاری از خانوادهها، فراتر از یک فعالیت معمول، یک رشته عاطفی و معنوی چندنسلی است. فرزندان و نوهها، چه در زمانی که پدربزرگهای ستایشگر در قید حیاتاند و چه پس از عروج آنان، با یادآوری این مسیر، با فرهنگ خدمت به ذوات مقدس معصومین علیهمالسلام و آیینهای عاشورایی آشنا شدهاند. روایت این پیوند، چیزی است که تنها خانواده میتواند آن را به درستی و با عمق عاطفی منتقل کند.» وی تصریح کرد: «در این رویداد، خانوادهها نه به عنوان حاضرینِ حاشیهای، بلکه به عنوان صاحبان اصلی روایت شناخته میشوند. ایده مرکزی «آقاجون» این است که هر خانواده، یک راوی باشد؛ از گفتوگوی فرزندان و نوهها با پدربزرگهای ستایشگر تا بازخوانی خاطراتی که نسلها را به هم پیوند داده است.»
نقشمحوری بانوان؛ حافظان زیست خادمانه
خداجویان با اشاره به جایگاه پررنگ بانوان در حفظ این میراث اظهار کرد: «در بسیاری از خانوادههای ستایشگران، مادران و مادربزرگها حافظان واقعی خاطرات و آیینها بودهاند. بانوانی که با مدیریت مجالس خانگی، نذریها و حفظ اشعار و سبکهای قدیمی، زیست خادمانه را در خانواده گسترش دادند. به همین منظور، بخشی ویژه با عنوان «مادران و مادربزرگهای روضه» در این رویداد پیشبینی شده است تا روایت آنان از میزبانیهای عاشقانه و همراهیهایشان با ستایشگران، به عنوان خاطراتی ماندگار از یک عمر خدمت ثبت شود.»
نحوه مشارکت؛ سادگی در ثبت تاریخ
دبیر رویداد ملی «آقاجون» درباره شیوه مشارکت خانوادهها گفت: «خانوادهها میتوانند آثار خود را در قالبهای متنوعی همچون پادکست و روایت صوتی، ویدئو و مستند موبایلی، عکسهای قدیمی، اسناد خانوادگی، دستنوشتهها و روایتهای مکتوب ارسال کنند. تأکید ما بر سادگی است؛ بنابراین نیازی به تجهیزات حرفهای نیست و ضبط ساده با تلفن همراه نیز برای ثبت این اسناد کفایت میکند.»خداجوبان در پایان، هدف نهایی این رویداد را ایجاد یک آرشیو ملی و نظاممند از میراث خانوادگی ستایشگران ایران دانست و خاطرنشان کرد: «با گردآوری این آثار، مجموعهای کمنظیر از تاریخ شفاهی هیأتها و ستایشگری شکل خواهد گرفت که میتواند پشتوانه تولید مستندها، کتابها و پروژههای پژوهشی در آینده باشد. از تمامی خانوادههای ستایشگران در سراسر کشور دعوت میکنیم تا با مشارکت در این رویداد ملی، بخشی از تاریخ و هویت آیینی کشور را از حافظه خانهها به حافظه فرهنگی ایران منتقل کنند.»
شایان ذکر است آثار برگزیده پس از داوری در آرشیو دبیرخانه دائمی رویداد نگهداری شده و منتخبی از آنها در قالب مجموعههای مستند، پادکست و کتاب منتشر خواهد شد.
«آقاجون»؛ رویداد ملی خانوادهمحور
1. مقدمه
در طول دهههای گذشته، ستایشگران و مداحان اهلبیت علیهمالسلام سرمایهای ارزشمند از فرهنگ آیینی و میراث معنوی این سرزمین را در دل خانوادههای خود حفظ کردهاند. این میراث گرانبها در قالب خاطرات، نوارهای کاست، عکسها، دستنوشتهها، دفترهای شعر، اعلامیههای مجالس و روایتهای شفاهی نسلها باقی مانده است.
بخش قابل توجهی از این گنجینه فرهنگی هنوز در خانهها نگهداری میشود؛ در آلبومهای خانوادگی، صندوقچههای قدیمی و حافظه نسلهایی که سالها با مجالس اهلبیت (ع) زیستهاند. بسیاری از این آثار ارزشمند تاکنون ثبت و مستندسازی نشده و در معرض فراموشی یا نابودی قرار دارد.
رویداد ملی «آقاجون» تلاشی است برای زندهکردن این میراث. این رویداد خانوادهمحور، فرزندان، نوهها و اعضای خانواده ستایشگران را دعوت میکند تا روایتها، خاطرات و اسناد خانوادگی خود را گردآوری و ثبت کنند و برای حفظ در گنجینه فرهنگی کشور به بنیاد دعبل خزاعی بسپارند.
این جشنواره با تکیه بر مشارکت خانوادهها، در پی آن است که تاریخ شفاهی ستایشگری در ایران را از درون خانهها گردآوری، مستندسازی و برای نسلهای آینده ماندگار کند.
2. اهداف رویداد
• جمعآوری و صیانت از اسناد و آثار تاریخی مربوط به ستایشگران اهلبیت (ع)
• ثبت تاریخ شفاهی مداحی و هیأتهای مذهبی از زبان خانوادهها
• مشارکت دادن نسل جدید خانوادههای ستایشگران در حفظ میراث فرهنگی هیأت
• ایجاد آرشیو ملی از صداها، تصاویر، خاطرات و اسناد مداحی
• تبدیل خاطرات پراکنده خانوادگی به سرمایهای فرهنگی و ماندگار
3. ایده محوری رویداد
«هر خانواده یک راوی»
در این طرح، خانوادههای ستایشگران با محوریت یکی از بزرگان خانواده ـ پدر، پدربزرگ، مادر، مادربزرگ یا یکی از چهرههای شاخص ستایشگری خانواده ـ گرد هم میآیند و روایت زندگی، خاطرات و آثار او را ثبت میکنند.
این روایت میتواند توسط فرزندان، نوهها یا دیگر اعضای خانواده انجام شود و در قالبهای گوناگون به دبیرخانه جشنواره ارسال گردد.
4. قالب آثار قابل ارسال
خانوادهها میتوانند آثار خود را در قالبهای زیر ارائه کنند:
4–1. پادکست و فایل صوتی
• گفتوگو با پدر یا پدربزرگ مداح
• روایت خاطرات مجالس قدیمی
• پخش و توضیح نوارهای کاست قدیمی
4–2. ویدئو
• گفتوگوی خانوادگی درباره زندگی و مسیر ستایشگری
• نمایش آلبوم عکسها و روایت پشت هر تصویر
• مستند کوتاه خانوادگی (حتی با تلفن همراه)
4–3. عکس و اسناد
• عکسهای قدیمی از مجالس و هیأتها
• اعلامیهها، پوسترها و دستنوشتهها
• نوارهای کاست، دفترهای شعر و یادداشتها
4–4. روایت مکتوب
• خاطرات کوتاه از یک مجلس خاص
• روایت یک اتفاق تأثیرگذار در مسیر مداحی
5. ویژگی متمایز جشنواره
برخلاف بسیاری از جشنوارههای رایج، در رویداد «آقاجون» خانوادهها شرکتکنندگان اصلی هستند، نه افراد.
هر اثر باید با مشارکت اعضای خانواده تولید شود؛ چرا که هدف این رویداد ثبت حافظه خانوادگی هیأت و روایت چندنسلی فرهنگ ستایشگری است.
6. شیوه تولید آثار
برای شرکت در جشنواره نیاز به تجهیزات حرفهای نیست. خانوادهها میتوانند با سادهترین ابزارها خاطرات خود را ثبت کنند:
• تلفن همراه
• ضبط صدای ساده
• اسکن یا عکاسی از عکسها و اسناد
• فیلمبرداری ساده در خانه
7. فرآیند ارسال آثار
مراحل شرکت در جشنواره بسیار ساده است:
- گفتوگو با بزرگ خانواده و ثبت خاطرات
- جمعآوری عکسها، نوارها و اسناد قدیمی
- ضبط فایل صوتی یا تصویری
- ارسال آثار به دبیرخانه بنیاد دعبل خزاعی
8. خروجیهای پیشبینیشده
• ایجاد آرشیو ملی ستایشگران ایران
• تولید مجموعه پادکستهای تاریخ شفاهی مداحی
• تولید مستندهای کوتاه از خانوادههای ستایشگران
• انتشار کتاب روایتهای برگزیده خانوادههای هیأتی
9. جامعه مخاطب
• خانواده مداحان و ذاکران اهلبیت (ع)
• فرزندان و نوههای ستایشگران
• هیأتهای مذهبی
• پژوهشگران فرهنگ آیینی و تاریخ شفاهی
10. شعارهای پیشنهادی جشنواره
• آقاجون؛ روایت یک عمر نوکری
• خاطراتی که باید بمانند
• از صندوقچههای خانه تا حافظه تاریخ
11. فراخوان جشنواره
هر خانهای که صدای مداحی در آن پیچیده است، گنجینهای از خاطره و تاریخ در دل خود دارد.
سالهاست که ستایشگران اهلبیت (ع) با صدای خود مجالس را گرم کردهاند، اما بخش بزرگی از روایت زندگی آنان در خانهها باقی مانده است؛ در آلبومهای قدیمی، در نوارهای کاست، در دفترهای شعر و در خاطراتی که تنها خانوادهها از آن خبر دارند.
بنیاد دعبل خزاعی از خانوادههای ستایشگران سراسر کشور دعوت میکند در جشنواره «آقاجون» شرکت کنند.
در این رویداد خانوادهمحور، فرزندان، نوهها و اعضای خانواده مداحان میتوانند با ثبت گفتوگوها، خاطرات و اسناد قدیمی، روایت زندگی و مسیر ستایشگری بزرگان خود را برای آیندگان ثبت کنند.
12. ساختار بخشهای جشنواره
12–1. تاریخ شفاهی
گفتوگو با مداحان پیشکسوت یا اعضای خانواده
قالبها:
• پادکست
• مصاحبه صوتی
• مصاحبه تصویری
12–2. آرشیو خانوادگی
گردآوری اسناد و آثار قدیمی
نمونه آثار:
• عکس مجالس
• اعلامیههای هیأت
• نوارهای کاست
• دفترهای شعر
• پوسترها
12–3. روایت خانواده
روایت خانوادگی درباره یک ستایشگر
قالبها:
• فیلم کوتاه
• متن خاطره
• روایت ترکیبی عکس و صدا
12–4. مستند کوتاه موبایلی
مستندهای کوتاه خانوادگی
مدت: ۳ تا ۱۰ دقیقه
12–5. نسل نو
روایت نوهها و نتیجهها از «آقاجون»
13. شیوه داوری
هیئت داوران میتواند شامل:
• پژوهشگران فرهنگ آیینی
• مداحان پیشکسوت
• مستندسازان
• پژوهشگران تاریخ شفاهی
معیارهای داوری:
• اصالت روایت
• ارزش تاریخی اثر
• کیفیت روایتگری
• جذابیت روایت خانوادگی
• حفظ اسناد و منابع
14. جوایز جشنواره
• نشان آقاجون برای بهترین روایت خانوادگی
• جایزه بهترین مستند موبایلی
• جایزه بهترین پادکست تاریخ شفاهی
• جایزه بهترین آرشیو خانوادگی
• تقدیر ویژه از خانواده شاخص ستایشگری و اقامت در کربلا
همچنین آثار برگزیده در آرشیو ملی بنیاد دعبل خزاعی ثبت خواهند شد.
15. نقش مادران، مادربزرگها و بانوان در میراث خانوادگی هیأت
در تاریخ فرهنگ عاشورایی ایران، نقش بانوان ـ بهویژه مادران و مادربزرگها ـ بسیار اثرگذار اما کمتر ثبت شده است.در بسیاری از خانوادههای ستایشگر، بخش مهمی از سنتهای عاشورایی در خانهها و به همت زنان شکل گرفته است:
• برگزاری روضههای زنانه
• آیینهای نذری و سفرههای مذهبی
• انتقال اشعار و نغمههای قدیمی
• تربیت نسل هیأتی در خانواده
مادربزرگها اغلب حافظان اصلی خاطرات مجالس قدیمی و روایتهای پیرغلامان هستند. ثبت این حافظه زنانه بخشی ضروری از هویت جشنواره «آقاجون» است.
16. محورهای نقش بانوان در رویداد
مادران روضه:بانوانی که سالها روضههای خانگی را برپا کردهاند و فرهنگ عاشورا را در خانهها زنده نگه داشتهاند.
مادربزرگهای راوی:گفتوگو با مادربزرگها درباره خاطرات مجالس قدیمی، سبک زندگی هیأتی و آیینهای سنتی.
بانوان روضهخوان:معرفی بانوانی که در مجالس زنانه به ستایشگری اهلبیت (ع) پرداختهاند.
هیأتهای زنانه:ثبت تاریخچه و آیینهای هیأتهای زنانه در شهرهای مختلف کشور.
17. آیینهای نذری و سفرههای مذهبی
بخش مهمی از آیینهای مذهبی ایران به همت بانوان شکل گرفته است:
• نذریپزان
• سفرههای مذهبی
• غذاهای سنتی و محلی محرم
• آیینهایسنتی اقوام ایرانی در شهرهای مختلف
ثبت این آیینها به معرفی تنوع فرهنگی ایران کمک میکند.
18. بخش ویژه جشنواره
«مادران و مادربزرگهای روضه»
این بخش به ثبت روایتهای بانوان در فرهنگ هیأت اختصاص دارد.
محورها:
• روایت روضههای خانگی
• گفتوگوی نوهها با مادربزرگها
• معرفی بانوان روضهخوان
• آیینهای نذری و سفرههای مذهبی
• خاطرات مجالس قدیمی
19. نتیجه و چشمانداز رویداد
با مشارکت خانوادهها، جشنواره «آقاجون» به پروژهای ملی برای ثبت تاریخ خانوادگی هیأت در ایران تبدیل خواهد شد.
در این پروژه:
• پدران و پدربزرگهای مداح
• مادران و مادربزرگهای برگزارکننده روضه
• فرزندان و نوهها
همگی در کنار یکدیگر میراث چندنسلی نوکری اهلبیت (ع) را روایت و برای آینده ماندگار خواهند کرد.
