به گزارش ایرنا، روز جهانی صنایعدستی فرصتی برای پاسداشت هنرمندانی است که با دستان خود میراث فرهنگی و هویت بومی را از نسلی به نسل دیگر منتقل میکنند.
خراسان رضوی به عنوان یکی از قطبهای مهم صنایعدستی کشور از میان حدود ۲۹۰ رشته صنایعدستی شناختهشده در ایران، میزبان ۹۰ رشته فعال است که هر یک بخشی از ظرفیتهای فرهنگی و اقتصادی این استان را نمایندگی میکنند.
در میان این رشتههای متنوع، فرتبافی از جمله هنرهای اصیل و کمتر شناختهشدهای است که در برخی مناطق استان بهویژه روستای بزد در شهرستان تربتجام همچنان حیات دارد و به عنوان بخشی از هویت فرهنگی منطقه شناخته میشود.
فرتبافی نوعی هنر نساجی سنتی است که با استفاده از دستگاههای چوبی ساده و به صورت دستی انجام میشود؛ در این هنر، نخهای پنبهای یا ترکیبی از الیاف طبیعی در کنار یکدیگر قرار گرفته و پارچههایی با طرحهای راهراه و رنگهای متنوع تولید میشود.
حاصل کار، پارچههایی است که در گذشته کاربرد گستردهای در زندگی روزمره مردم داشت و برای دوخت لباسهای محلی، حوله، دستمال، روسری و برخی اقلام مورد نیاز خانوار مورد استفاده قرار میگرفت و امروز نیز همین کاربردها به دلیل مرغوبیت این محصولات در این هنر دارای جذابیت برای عموم مردم است.
آنچه فرتبافی را از بسیاری از تولیدات صنعتی متمایز میکند، تلفیق مهارت، صبر و خلاقیت در فرآیند تولید است چرا که هر قطعه پارچه حاصل ساعتها تلاش هنرمندی است که با دقت، نظم و تجربه، تار و پودها را در هم میتند و محصولی منحصر به فرد خلق میکند.
روستای بزد در شهرستان تربتجام از جمله مناطقی است که این هنر در آن ریشهای عمیق دارد؛ بسیاری از زنان و خانوادههای این روستا سالها با فرتبافی آشنا بودهاند و دانش آن را از نسلهای گذشته به ارث بردهاند.
اگرچه تغییر سبک زندگی و گسترش تولیدات صنعتی، بازار بسیاری از صنایعدستی سنتی را تحت تاثیر قرار داده است اما فرتبافی همچنان در این منطقه به عنوان یک هنر ارزشمند حفظ شده و برخی هنرمندان با تلاش فراوان در مسیر تداوم آن گام برمیدارند.
کارشناسان حوزه صنایعدستی معتقدند هنرهایی مانند فرتبافی علاوه بر ارزش فرهنگی، ظرفیت قابل توجهی برای ایجاد اشتغال پایدار در مناطق روستایی دارند در عین آنکه نیازمند سرمایهگذاری کلان نیستند و میتوان با حمایتهای آموزشی، بازاریابی و فروش به منبع درآمدی برای خانوادههای روستایی تبدیل شوند.
در سالهای اخیر توجه به اقتصاد خلاق و توسعه کسبوکارهای مبتنی بر فرهنگ و هنر جایگاه صنایعدستی را بیش از گذشته برجسته کرده است.
شعار امسال روز جهانی صنایعدستی با عنوان «صنایعدستی، اصالت، هویت و اقتصاد خلاق» نیز بر همین موضوع تاکید دارد؛ اینکه هنرهای سنتی تنها یادگار گذشته نیستند، بلکه میتوانند در شکلگیری آیندهای پایدار برای جوامع محلی نقشآفرین باشند.
فرتبافی نیز نمونهای از همین ظرفیتهاست؛ محصولاتی که با الهام از این هنر تولید میشوند، قابلیت حضور در بازارهای جدید و حتی بازارهای بینالمللی را دارند؛ بهویژه زمانی که طراحیهای نوین با اصالت و هویت بومی تلفیق شود.
تجربه بسیاری از کشورها نشان داده است که صنایعدستی میتواند به یکی از ارکان توسعه گردشگری فرهنگی تبدیل شود و گردشگران از این طریق با سبک زندگی، آداب و رسوم و میراث ناملموس مناطق مختلف آشنا شوند.
در خراسان رضوی نیز توسعه گردشگری روستایی میتواند فرصت مناسبی برای معرفی هنرهایی همچون فرتبافی فراهم کند ضمن اینکه بازدید از کارگاههای سنتی، آشنایی با مراحل تولید و خرید مستقیم محصولات از هنرمندان علاوه بر افزایش درآمد تولیدکنندگان به حفظ این هنر ارزشمند کمک شایانی خواهد کرد.
امروز که جهان از روز صنایعدستی سخن میگوید، در گوشهای از خراسان رضوی و در روستای بزد تربتجام، صدای حرکت تار و پود بر دستگاههای فرتبافی همچنان شنیده میشود؛ صدایی که روایتگر تلاش هنرمندانی است که با عشق و پشتکار میراث نیاکان خود را زنده نگه داشتهاند.
حفظ و حمایت از این هنرها تنها صیانت از یک محصول نیست بلکه پاسداشت هویت، فرهنگ و تاریخ مردمانی است که قرنها با هنر زندگی کردهاند و آن را به نسلهای بعد سپردهاند.
فرتبافی بزد بخشی از هویت فرهنگی خراسان رضوی است
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی در گفت و گو با ایرنا با تاکید بر نقش صنایع دستی در حفظ هویت فرهنگی و توسعه اقتصادی مناطق مختلف استان گفت: صنایع دستی تنها یک فعالیت تولیدی نیست بلکه بخشی از میراث فرهنگی و هویت تاریخی جوامع محلی به شمار میرود که باید برای حفظ و انتقال آن به نسلهای آینده برنامهریزی شود.
سیدجواد موسوی اظهار کرد: خراسان رضوی با برخورداری از دهها رشته فعال صنایع دستی از ظرفیتهای کمنظیری در این حوزه برخوردار است و بسیاری از این هنرها علاوه بر ارزش فرهنگی، نقش مؤثری در اشتغالزایی و ایجاد درآمد برای خانوادهها بهویژه در مناطق روستایی دارد.
وی با اشاره به هنر فرتبافی در روستای بزد شهرستان تربتجام افزود: فرتبافی یکی از هنرهای اصیل و ریشهدار خراسان رضوی است که طی سالیان طولانی توسط هنرمندان این منطقه حفظ شده و امروز به عنوان یکی از شاخصترین رشتههای صنایع دستی استان شناخته میشود.
مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی خراسان رضوی ادامه داد: حفظ و ترویج این هنر از اهمیت ویژهای برخوردار است زیرا این هنر علاوه بر ارزشهای فرهنگی و تاریخی، ظرفیت مناسبی برای ایجاد اشتغال و رونق اقتصادی در مناطق روستایی دارد. حمایت از هنرمندان، آموزش نسل جوان و توسعه بازارهای فروش از مهمترین راهکارهای صیانت از این میراث ارزشمند به شمار میرود.
موسوی اظهار کرد: استمرار حیات هنرهایی همچون فرتبافی نیازمند همکاری دستگاههای مختلف، حمایت از تولیدکنندگان و توجه بیشتر به معرفی و بازاریابی محصولات صنایع دستی است تا این میراث ماندگار بتواند جایگاه خود را در زندگی امروز حفظ کرده و به نسلهای آینده منتقل شود.
فرتبافی در روستای بزد تربتجام همچنان زنده و جاری
معاون صنایعدستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی با تاکید بر اینکه «صنایعدستی یعنی زندگی» گفت: این صنایع در طول تاریخ همواره بخشی جداییناپذیر از زندگی مردم بوده و اگر نوآوری و بهروزرسانی در آن صورت نگیرد، ماندگاری و استمرار آن با چالش مواجه خواهد شد.
سمیه روانخواه افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد صنایعدستی از قالب صرفا نمایشگاهی و تزئینی خارج شده و دوباره به متن زندگی مردم بازگردد تا ضمن حفظ اصالتهای فرهنگی، جایگاه اقتصادی و اجتماعی خود را نیز تقویت کند.
وی با اشاره به ظرفیتهای هنر فرتبافی در خراسان رضوی اظهار کرد: این رشته هر زمان که فهرست رشتههای صنایعدستی مورد بازنگری قرار میگیرد، با کمتوجهی مواجه شده است در حالی که برآوردها نشان میدهد بیش از چهار تا پنج هزار نفر در استان در حوزه فرتبافی فعالیت دارند.
معاون صنایعدستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی ادامه داد: از این تعداد حدود ۲ هزار نفر بهصورت تولیدکننده خانگی فعال فقط در روستای بزد و روستاهای همجوار آن هستند و توانستهاند ارتباط مناسبی با بازار برقرار کنند که این موضوع نشاندهنده ظرفیت بالای این هنر در حوزه اشتغال و تولید است.
روانخواه با اشاره به جایگاه شهرستان تربتجام در حفظ این هنر سنتی گفت: روستای بزد یکی از کانونهای مهم فرتبافی در خراسان رضوی است و این هنر همچنان در میان خانوادهها و بهویژه بانوان این روستا جریان دارد. بسیاری از هنرمندان این منطقه دانش و مهارت فرتبافی را بهصورت نسل به نسل حفظ کردهاند و تولیدات آنان علاوه بر تأمین بخشی از نیاز بازار، نقش مهمی در صیانت از میراث فرهنگی منطقه ایفا میکند.
وی افزود: استمرار فعالیت کارگاههای خانگی فرتبافی در روستای بزد نشان میدهد که این هنر هنوز ظرفیت بالایی برای اشتغالزایی و توسعه اقتصاد محلی دارد و در صورت حمایت بیشتر در زمینه آموزش، بازاریابی و فروش میتواند به یکی از رشتههای شاخص صنایعدستی استان تبدیل شود.
روانخواه با بیان اینکه صنایعدستی امروز به یکی از حوزههای مهم اشتغالزا تبدیل شده است، گفت: در گذشته نگاه به صنایعدستی بیشتر جنبه تزئینی و غیرتخصصی داشت اما طی سالهای اخیر این حوزه با رویکردی جدید به عنوان بخشی تأثیرگذار در ایجاد اشتغال و در عین حال هویتمحور مورد توجه قرار گرفته است.
وی افزود: تلاش ما بر این است که صنایعدستی به عنوان هنری برخاسته از فرهنگ و تمدن ایرانی بیش از پیش معرفی و ترویج شود؛ هنری که به دلیل تنوع اقلیمی، فرهنگی و سبکهای مختلف زندگی در ایران از گستردگی و غنای کمنظیری برخوردار است.
معاون صنایعدستی خراسان رضوی همچنین به تنوع رشتههای صنایعدستی در استان اشاره کرد و گفت: خراسان رضوی از میان حدود ۲۹۰ رشته صنایعدستی کشور۹۰ رشته فعال را در خود جای داده است و به دلیل گستردگی جغرافیایی و تنوع فرهنگی، گونههای مختلف صنایعدستی در مناطق شمالی، مرکزی و جنوبی استان تولید میشود که این ظرفیت ارزشمند میتواند زمینهساز توسعه بیشتر این بخش و رونق اقتصاد خلاق در استان باشد.
