به گزارش خبرنگار ایرنا، قالی چهارمحال و بختیاری از دیرباز شُهرتی خاص و آوازهای در بازارهای داخلی و خارجی داشت؛ اما در بازارهای داخلی کمکم تولید و استقبال مشتریان از این هنر دستباف با ورود فرشهای ماشینی کمرنگتر شده است.
فرش چهارمحال و بختیاری با طرحهای لَچَکتُرَنج، سرو و کاج، خشتی و گلمینا یکی از زیباترین آثار هنری ماندگار در این سرزمین بهشمار میرود.
فرش دستباف چهارمحال و بختیاری بهعلت استفاده از رنگهای طبیعی و ثابت، اصیل است و به همین دلیل، همواره مورد توجه کارشناسان قرار میگیرد.
بنابر گواه تاریخ فرش چهارمحال و بختیاری، قالیبافی در برخی از مناطق از جمله چالشتر، دزک، دستگرد امامزاده، سورک، بارده و بروجن در طول صدها سال رواج داشته است.
استحکام و شیوه بافت، رنگ ثابت گیاهی مورد استفاده در قالی، استفاده از رنگهای تُند و گرم، نقشههای اصیل و قیمت مناسب صادراتی از ویژگیهای این نوع فرش عنوان شده است.
براساس اعلام رییس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت چهارمحال و بختیاری ، سالانه ۱۴۰ هزار مترمربع فرش دستباف در این استان تولید میشود که ۸۰ درصد آن قابلیت صادراتی دارد که بیشتر بازارهای هدف آن کشورهای اروپایی، حوزه خلیجفارس و ژاپن است.
با توجه به اهمیت بالا، فراوانی و مخاطب خاص فرش دستباف، ۲۰ خردادماه با عنوان «روز ملی فرش» در تقویم نامگذاری شده است.
قالی چهارمحال و بختیاری سال ۱۳۹۶ در سازمان جهانی مالکیت معنوی WIPO به ثبت جهانی رسید و قالی یلمه بروجن نیز به شماره «۱۲۲- جی آی»، ثبت ملی شده که با شناسنامهدار شدن آن، از خطرهای احتمالی کپیبرداری به نام دیگر مناطق محفوظ میماند و پیگیریها برای ثبت جهانی قالی یلمه بروجن در حال انجام است.
قالی چهارمحال و بختیاری با آغاز بهکار عملیاتی کارگزاری رسمی صدور شناسنامه فرش دستباف با کد نمایندگی ۰۰۱۲۴ که در سال جاری فعالیت خود را آغاز کرده است، شناسنامهدار شد.
مجوز این کارگزاری از سوی مرکز ملی شمارهگذاری کالا و خدمات ایران که با تفاهم و همکاری با مرکز ملی فرش ایران اقدام به طراحی و اجرای سامانه صدور شناسنامه برای فرش دستباف کردند، صادر شده که در چهار فرم شناسنامه بدون نسخه فیزیکی، شناسنامه تکبرگی فارسی، شناسنامه تکبرگی انگلیسی و شناسنامه مجلد قابل صدور است.
این شناسنامه در کشورهایی که عضویت سازمان GS۱ بینالمللی را دارا هستند معتبر است و هر فرش دارای کدهای اختصاصی GTIN و GLN و کیوآرکُد با قابلیت راستیآزمایی است که امکان هرگونه سوءاستفاده و تقلب را سلب میکند.
حمایت از بافندگان؛ شرط حفظ هنر فرشبافی
یکی از تولیدکنندگان و بافنده بافتههای داری، با اشاره به جایگاه فرش به عنوان یکی از هنرهای اصیل ایرانی گفت: با وجود ارزش فرهنگی و هنری فرش دستباف، این حرفه به دلیل بازدهی دیرهنگام و درآمد اندک برای بافندگان، با چالشهای جدی مواجه است.
معصومه راستی افزود: بافت فرش نیازمند صرف زمان، دقت و تلاش فراوان است، اما درآمد حاصل از آن با زحمات بافندگان تناسب ندارد و همین موضوع سبب شده است بسیاری از فعالان این حوزه از ادامه فعالیت یا ورود به این حرفه صرفنظر کنند.
وی با بیان اینکه ارتباط مستمری با تعداد زیادی از بافندگان دارد گفت: برای جلوگیری از رکود و فراموشی این هنر ارزشمند، لازم است مسوولان حمایتهای موثرتری از فعالان این بخش داشته باشند.
راستی پرداخت تسهیلات قرضالحسنه، تامین مواد اولیه مرغوب با قیمت مناسب و ایجاد شبکههای قدرتمند بازاریابی و فروش برای فرشهای تولیدی را از مهمترین راهکارهای حمایت از بافندگان دانست و تأکید کرد: اجرای چنین طرحهای تشویقی میتواند به حفظ و رونق هنر فرشبافی و افزایش انگیزه بافندگان کمک کند.
بیمه ؛ مهمترین مشکل قالیبافان
یکی از بافندگان فرش چهارمحال و بختیاری گفت: بافندگان قالی در این استان با مشکلات فراوانی دستوپنجه نرم میکنند که بیمه در ردیف مهمترین این مشکلات بهشمار میرود.
زینت در گفتوگو با خبرنگار ایرنا تاکید کرد: گرانی و مرغوب نبودن مواد اولیه، استفاده از رنگهای شیمیایی جوهری و وضعیت نامناسب بازار باعث شده است تا قالیبافان رغبتی به فعالیت در این عرصه نداشته باشند.
وی پرداخت تسهیلات سرمایه در گردش با هدف تامین مواد اولیه مرغوب و تولید فرش با کیفیت بالا را از مهمترین خواستههای فرشبافان چهارمحال و بختیاری دانست و افزود: البته پرداخت این تسهیلات باید در صورتی باشد که بازار قالی به دوران رونق بازگردد.
به گزارش ایرنا، براساس اعلام رییس اداره فرش ادارهکل صنعت، معدن و تجارت چهارمحال و بختیاری در حالی که تعداد بیمهشدگان فرش دستباف این استان در سالهای گذشته به حدود ۲۰ هزار نفر میرسید، اما اکنون کمتر از پنج هزار نفر زیرپوشش بیمه قرار دارند.
قالیبافان واقعی حمایت شوند
یکی دیگر از قالیبافان چهارمحال و بختیاری گفت: هماکنون برخی افراد غیرحرفهای از تسهیلات مختلفی مانند بیمه برخوردار هستند در صورتی که باید هنرمندان واقعی شناسایی و حمایت شوند.
فاطمه در گفتوگو با خبرنگار ایرنا تاکید کرد: قالیبافان با زحمت فراوان در کنار انجام فعالیتهای روزمره به تولید فرش دستباف مشغول هستند تا این هنرصنعت با رکود مواجه نشود اما وقتی فرش تولیدی آنان بازار ندارد و یا ارزان خریداری میشود دیگر تمایلی برای ادامه فعالیت ندارند.
وی افزود: در صورت بهبود وضعیت ارتباط با کشورهای دنیا و تقویت بازاریابی در سطح بینالمللی شاید بتوان فرش دستباف را به دوران شکوه و رونق در جهان بازگرداند.
جوانان اشتیاقی به قالیبافی ندارند
یکی دیگر از قالیبافان چهارمحال و بختیاری گفت: امروزه جوانان اشتیاقی به هنرصنعت فرشبافی ندارند و برای فراگیری آن همکاری نمیکنند.
سرور در گفتوگو با خبرنگار ایرنا تاکید کرد: پایین بودن درآمد، روند سخت تولید، ارائه نشدن مشوق، مشکلات اقتصادی، شرایط سختگیرانه بیمه و عوامل دیگر باعث شده است تا جوانان و فرزندان قالیبافان، شور و شوقی برای آموزش و ادامه تولید فرش دستباف نداشته باشند.
وی افزود: رفع مشکلات یاد شده و همچنین بهبود وضعیت بازار قالی شاید بتواند از فراموشی و رکود بیشتر هنر صنعت-فرش دستباف جلوگیری کند.
چهارمحال و بختیاری ۳۵ هزار بافنده فرش دارد
رییس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی چهارمحال و بختیاری نیز گفت: این استان براساس آمار رسمی ۳۵ هزار بافنده فرش دارد.
مازیار کبیری چالشتری در گفتوگو با خبرنگار ایرنا تاکید کرد: این در حالی است که هماکنون تنها حدود ۱۰ هزار بافنده در حوزه تولید فرش دستباف فعالیت میکنند.
وی افزود: از مجموع بافندگان فرش دستباف چهارمحال و بختیاری فقط چهار هزار و ۴۰۰ بافنده از مزیت بیمه برخوردار هستند.
کبیری تصریح کرد: افزایش قیمت مواد اولیه، قیمت تمام شده فرش، کاهش فروش قالی، کم شدن تولید فرش دستباف، کاهش تقاضا در بازار، افزایش تورم و دستمزد اندک بافندگان از مهمترین مشکلات تولید فرش در کشور و چهارمحال و بختیاری بهشمار میرود.
رییس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی چهارمحال و بختیاری گفت: زمانی قالی این استان در دوران مختلف تاریخی زینتبخش کاخها و موزهها بود.
کبیری چهارمحال و بختیاری را از مهمترین مناطق قالیبافی در ایران دانست که دستبافتههای نفیس آن از دیرباز در کاخها، موزهها و مجموعههای خصوصی نقاط مختلف خودنمایی میکرده و بازرگانان، تجار، مجموعهداران و کارشناسان برجسته فرش همواره بهدنبال آن بودهاند.
وی افزود: آوازه جهانی فرش در چهارمحال و بختیاری به ویژگیهای خاص آن مانند استفاده از طرحها و نقوش اصیل و بیهمتا، بهرهمندی از مواد اولیه مرغوب، رنگرزی گیاهی با رنگهای زنده و کیفیت بالای بافت به دور از هرگونه تقلب و کاهش کیفیت، حفظ شده است.
کبیری فرش چهارمحال و بختیاری را بهعنوان یکی از شاخصترین نمادهای هنر و فرهنگ ایرانی در بازارهای جهانی و ملی اعلام و تصریح کرد: رکود بازارهای صادراتی، کاهش سهم فرش ایران در بازارهای جهانی و افزایش تولید رقابتپذیر کشورهای رقیب از یکسو و از سوی دیگر محدودیتهای ناشی از تحریمها و مشکلات نقلوانتقالات مالی، باعث شده است این صنعت برجسته با مشکلات، معضلات و دشواریهای فراوانی مواجه شود.
هزینههای تولید فرش دستباف افزایش یافت
وی یادآور شد: افزایش افسارگسیخته قیمت مواد اولیه شامل پشم، پنبه و مواد رنگزای مورد استفاده در فرآیند رنگرزی، هزینههای تولید فرش را به شدت افزایش داده است.
رییس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی چهارمحال و بختیاری اظهار داشت: همچنین کاهش قدرت خرید خانوارها و کوچکتر شدن سبد مصرفی مردم، بازار داخلی فرش دستباف را تحت تأثیر قرار داده و تقاضا برای این محصول هنری و سرمایهای کاهش یافته است.
وی با اشاره به نگرانیهایی درخصوص کاهش تعداد بافندگان و خروج تدریجی نیروهای متخصص از چرخه تولید فرش گفت: کم بودن درآمد، نداشتن امنیت شغلی، استقبال نکردن نسل جوان از حرفه قالیبافی و گرایش به مشاغل دیگر در مناطق روستایی و عشایری باعث تهدید آینده این هنرصنعت چند هزار ساله شده است.
کبیری بیمه قالیبافان را از مهمترین مطالبات جامعه فرش دستباف اعلام و تاکید کرد: محدود بودن پوشش بیمهای، قطع یا تمدید نشدن بیمه بسیاری از بافندگان و نبود حمایتهای پایدار اجتماعی از مهمترین دغدغههای فعالان و تولیدکنندگان فرش دستباف بهشمار میرود.
وی افزود: در همین راستا و با پیگیریها و تعاملات مستمر میان انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی شهرکرد و مسوولان گمرک استان، امکان صادرات فرش دستباف از طریق گمرک چهارمحال و بختیاری فراهم شده و این ظرفیت به صورت عملیاتی فعال و در دسترس است.
تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف چهارمحال و بختیاری با مشکلات مواجه هستند
رییس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی چهارمحال و بختیاری تصریح کرد: البته مشکلاتی مانند رفع تعهدات ارزی، انتقال و بازگشت سرمایه حاصل از صادرات، تحولات و رویدادهای اخیر منطقهای (که باعث اختلال در ارتباط با بازارهای کشورهای حوزه خلیج فارس شده)، از مهمترین موانع پیش روی صادرکنندگان بهشمار میرود.
وی با اشاره به نقش کشورهای حوزه خلیجفارس بهعنوان بازار مقصد یا مسیر واسطه صادرات فرش ایرانی در سالهای گذشته یادآور شد: کاهش دسترسی به این بازارها، مشکلات صادرات فرش دستباف را دوچندان کرده است.
کبیری حفظ این میراث ارزشمند فرهنگی و اقتصادی را نیازمند حمایت جدی دولت، تسهیل فرآیندهای صادراتی، رفع موانع بیمهای، تأمین سرمایه در گردش تولیدکنندگان و اجرای برنامههای مؤثر برای توسعه بازارهای داخلی و خارجی دانست و اظهار داشت: فرش دستباف یک کالای تجاری نیست، بلکه بخشی از هویت، فرهنگ و هنر ایرانزمین است.
وی با اشاره به تامین قسمتی از مواد اولیه قالیبافی چهارمحال و بختیاری از استان همجوار گفت: از سالهای گذشته پشم دباغی با رنگ شیمیایی جوهری تامین میشود که باعث اُفت کیفیت قالی شده است.
رییس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی چهارمحال و بختیاری تاکید کرد: تعدادی از فروشگاهها این مواد اولیه را به بافندگان میفروشند و بیشتر، افراد زیرپوشش بیمه از این مواد اولیه استفاده میکنند زیرا کارشناس بیمه تخصص فنی ندارد و ملاک پیشرفت را بافت روزانه چهار هزار گره میداند.
وی افزود: این شرایط بیمه باید برای تولیدکنندگان و بافندگان فعال در کارگاهها باشد اما در چهارمحال و بختیاری قالیبافی شغل اصلی بانوان نیست و زنان در کنار کار اصلی خود بهصورت انفرادی مشغول قالیبافی هستند.
کبیری تصریح کرد: بههمین علت بافندگان مواد اولیه مرغوب خریداری نمیکنند و از این مواد اولیه بیشتر روی دارهای کوچکپارچه استفاده میکنند تا فرش سریعتر بافته و فروخته شود که البته این فرش تولیدی کیفیت مناسبی ندارد و در صورت آگاه نبودن خریدار، تبلیغ منفی برای فرش دستباف چهارمحال و بختیاری بهدنبال دارد.
وی یادآور شد: در این صورت حتی امکان دارد که پس از بافت فرش، فقط هزینه مواد اولیه جبران شود و دیگر سودی برای بافنده نداشته باشد.
استفاده از الیاف مصنوعی برای فرش دستباف ممنوع است
رییس انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی چهارمحال و بختیاری اظهار داشت: استفاده از الیاف مصنوعی به صراحت برای فرش دستباف ممنوع اعلام و این مهم از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت به تولیدکنندگان و استانها ابلاغ شده و آن را مصداق بارز تخلف و تقلب اعلام کرد.
وی گفت: بهدنبال آن هستیم تا چهارمحال و بختیاری برای تولید فرش دستباف بهعنوان پایلوت کشور در جلوگیری از استفاده پشم نامرغوب دباغی و رنگ شیمیایی جوهری (بدترین نوع رنگ شیمیایی) باشد.
کبیری تاکید کرد: تلاش میشود کمیته یا شورای فنی نظارت و بازرسی تشکیل و فعال شود که انجمن تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش دستباف اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی چهارمحال و بختیاری بهعنوان عضو حقوقی قدرت اجرایی داشته باشد تا پس از ابلاغ به فروشگاههای عرضه مواد اولیه بتواند بهعنوان یک مرجع، از تخلف و تقلب جلوگیری کند، در این صورت کیفیت فرش دستباف چهارمحال و بختیاری ارتقا مییابد.
وی افزود: بعد از تشکیل کمیته یا شورای فنی نظارت و بازرسی میتوان شیوهنامه جدیدی با همکاری ادارهکل استاندارد تدوین کرد تا از لحاظ فنی بتوان فاکتورهایی مانند ثبات رنگ در برابر عوامل مختلف، کنترل کیفی مواد اولیه، استحکام نخ، نمره نخ، نوع ریسندگی و میزان مرغوبیت مواد اولیه مصرفی را ارزیابی و عملیاتی کرد.
کبیری تصریح کرد: در صورت تدوین و ابلاغ این شیوهنامه، مواد اولیه مصرفی موجود در بازار با کسب استانداردهای لازم عرضه، فروشگاهها درجهبندی و از فروش مواد اولیه نامرغوب جلوگیری و با متخلفان برخورد قانونی میشود.
به گزارش ایرنا، کیفیت و دوام بالا باعث شده است تا فرش دستباف چهارمحال و بختیاری در سطح ملی و بینالمللی مطرح شود.
چهارمحال و بختیاری ۱۲ شهرستان با بیش از یک میلیون نفر جمعیت دارد.
