به گزارش ایرنا؛ اصالت صنایع دستی ملایر تنها به قدمت یا تکنیک آن نیست، اصالت در همان دستهایی است که هنوز هم شیوه پدران و مادران خود را تکرار میکنند؛ در همان کورههایی است که هنوز با هیزم میسوزد.
ملایر امروز اگرچه با ماشینآلات مدرن آشنا شده، اما روح صنایع دستیاش هنوز از همان خاک نخستین تغذیه میکند، از خاک تا هنر، راهی طولانی اما صادقانه؛ راهی که اصالت را فدای سرعت نمیکند و حقیقت را در قالب زیباترین آثار دستساز بشر به نمایش میگذارد.
مبلمان منبت ملایر، هنر جهانی است و اصالت را روی تار و پود این شهر حک کرده است، چون با قلمهایی حکاکی میشود که نسل به نسل، رمز و راز نقش زدن بر چوب را منتقل کردهاند، هر گره از اسلیمیهای منبت، گرهایست به تاریخ و هر خط موازی، حکایت صبوری پیشینیان است.
گلیم و قالی دستباف ملایر هم داستان خود را دارد، این هنر اصیل از هزار توی تاریخ عبور کرده تا امروز زیر پای علاقهمندان به هنر حتی در آنسوی مرزها خودنمایی کند، آنجا که نقشه در ذهن بافنده نقش میبندد و دستانش بدون الگوی نوشتهشده، هزاران رنگ را در کنار هم میچیند و رنگرزی سنتی با مواد طبیعی، بوی گیاهان کوهپایه را بر جان گلیم مینشاند و هر پود و تار، روایتی نانوشته از زندگی عشایری و روستایی این دیار را بازگو میکند.
هنر مُرواربافی اما روایتی دیگر دارد و به عنوان اصیلترین هنر بافته شده از نیزارها عنوان هنر ملی ایران را یدک میکشد، این هنر که با نام روستای «داویجان» عجین شده و پیشینهای چندصدساله دارد؛ گویی روح این دیار در تار و پود ترکههای بافتهشده جاریست و هر خانه، دیوار و ایوان، روایتی از هنری را در خود دارد که نسلبهنسل و سینهبهسینه تا امروز زنده مانده است.
و اما سفال ملایر اگرچه به پای شهر جهانی لالجین نمیرسد اما برای خود حکایتها دارد؛ هنرمندانی که سالها سرد و گرم روزگار را برای ماندگاری این چشیدند و نقوشی از خاک آفریدند که از دل تاریخ بیرون آمده و هنوز هم بر سطح لعابخوردهاش میدرخشند؛ لعاب رنگی که از خاک خود ملایر استخراج میشود و فرمی که از دل نیاز و زیبایشناسی مردمان این خطه برآمده است.
مبلمان منبت در صدر صنایع دستی ملایر
ملایر روزگاری به عنوان یکی از قطبهای کشاورزی و قالیبافی ایران شناخته میشد، اما امروز نامش با «مبلمان منبت» گره خورده؛ هنرصنعتی که اقتصاد، فرهنگ و هویت این دیار را دگرگون کرده است.
بر اساس آخرین آمارهای رسمی، حدود ۲۵ درصد از کل هنرمندان صنایع دستی استان همدان در ملایر مستقر هستند و این شهرستان با در اختیار داشتن بیش از ۱۲ هزار و ۳۰۰ هنرمند فعال، نقشی بیبدیل در معادلات صنایع دستی غرب کشور ایفا میکند.
با نگاهی به آمار نقش پررنگ صنایع دستی به خوبی در اشتغال این شهرستان خودنمایی میکند؛ به طوریکه ۱۵.۵ درصد از کل اشتغال این شهرستان در این بخش رقم میخورد، این یعنی از هر ۶ نفر شاغل در ملایر، تقریباً یک نفر قلم منبت یا ابزار صنایع دستی دیگری در دست دارد، اما جذابیت اصلی ماجرا در تنوع و تمرکز حرفهای است.
بیش از ۲۰ رشته صنایع دستی در شهرستان ملایر فعال است که از میان آنها، هنرصنعت مبلمان منبت بیرقابت در صدر نشسته است.
بیش از ۱۱ هزار نفر به طور مستقیم و ۳۰ هزار نفر به طور غیرمستقیم در این رشته مشغول به کار هستند، در مجموع بیش از ۴۰ هزار نفر از جمعیت ملایر به نوعی با منبت زندگی میکنند که این حجم اشتغال، حاصل فعالیت بیش از ۶ هزار کارگاه کوچک و متوسط صنایع دستی در نقاط مختلف شهرستان است، کارگاههایی که بسیاری از آنها کارگاهی خانوادگی است و نسل به نسل هنر پدری را منتقل کردهاند.
ملایر موفقترین شهر جهانی صنایع دستی
پیش از آنکه ملایر بر صحنه جهانی بدرخشد، مسیری پرتلاش را پشت سر گذاشت و در بهمنماه سال ۱۳۹۶ با تکیه بر قدمت دیرینه و ظرفیتهای کمنظیر این هنر، ملایر موفق شد عنوان «شهر ملی منبت ایران» را به دست آورد، اما این پایان ماجرا نبود؛ بلکه آغازی بر یک جهش بینالمللی بود.
تنها دو سال بعد در نهم دیماه ۱۳۹۸، پس از ارزیابیهای همهجانبه، شورای جهانی صنایع دستی (WCC) و شورای صنایع دستی آسیا و اقیانوسیه، رای به ثبت ملایر به عنوان «شهر جهانی مبلمان منبت» دادند و ملایر بدینترتیب به جمع ۱۴ شهر و روستای جهانی صنایع دستی ایران پیوست؛ باشگاهی که اعضای آن از جمله برجستهترین قطبهای هنری جهان به شمار میروند.
چیزی که ملایر را از سایر شهرهای جهانی ایران متمایز میکند، نه فقط ثبت جهانی، بلکه تداوم و اثربخشی آن پس از کسب این عنوان است، مدیران ارشد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بارها تأکید کردهاند که ملایر «موفقترین تجربه شهر جهانی در کشور» بوده است.
چیزی که ملایر را از سایر شهرهای جهانی ایران متمایز میکند، نه فقط ثبت جهانی بلکه تداوم و اثربخشی آن پس از کسب این عنوان است، مدیران ارشد وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بارها تأکید کردهاند که ملایر «موفقترین تجربه شهر جهانی در کشور» بوده است.
این موفقیت را باید در چند عامل جست: پیوند عمیق این هنر با معیشت روزمره مردم، حمایتهای بومی و محلی، وجود بازارهای پایدار برای محصولات منبت و نگاه آیندهنگرانه مسوولان محلی در حفظ و توسعه این هنرصنعت.
در ملایر منبت فقط یک اثر هنری در موزه یا یک کالای لاکچری برای ویلاهای اعیانی نیست؛ بلکه بخشی از هویت یک شهر، مایه امرار معاش هزاران خانواده و میراثی زنده و پویاست که هر روز در کارگاههای کوچک و بزرگ این شهر نفس میکشد، از نقشهای اسلیمی و ختایی گرفته تا طرحهای مدرن و سفارشی، همه و همه در زیر چکش و قلم هنرمندان ملایری جان میگیرند تا نام ایران و هنر اصیلش را بر روی مرزهای جهان حک کنند.
ملایر؛ دیار هنرهای ماندگار
ملایر یکی از قطبهای بینظیر صنایع دستی استان همدان است، به گفته رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ملایر، این شهرستان با در اختیار داشتن سه برند اصیل و ارزشمند در سطح ملی و جهانی، جایگاه ویژهای در نقشه هنرهای سنتی کشور دارد.
«ابراهیم جلیلی» افزود: شهر ملی و جهانی مبلمان منبت عنوانی است که ملایر را به یکی از معدود مراکز تخصصی منبت در جهان تبدیل کرده؛ هنری که در آن چوب با ظرافت و مهارتی شگفتانگیز به نقش و نگار تبدیل میشود.
وی ادامه داد: در کنار آن روستای ملی مرواربافی «داویجان» میدرخشد؛ جایی که هنر بافت مُروار و سبدبافی همچنان بر دارهای بافندگی روستایی جان دارد.
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی ملایر گفت: علاوه بر این، مهارتهای بومی و منحصربهفرد بافی در منطقه نیز به پاس قدمت و اصالت، در فهرست میراث ناملموس کشور به ثبت رسیده است و هنرمندانش بیش از ۱۰ مهر اصالت هنری دریافت کردهاند.
جلیلی بیان کرد: از «فرش پیچ جوزان» با نقشهای پیچیده و چشمنواز، تا «چارچنگ کسب و ننج» که یادآور الگوهای کهن و نمادین است، «ماهی حسینآباد شاملو و ازندریان» با طرحهای آبزی و روحبخش و «نقش میشن» که ریشه در باورها و طبیعت منطقه دارد، این آثار نهتنها هنر دست بافندگان، بلکه روایتگر فرهنگ، زیستبوم و هویت مردم ملایر هستند.
افتخار آفرینی در عصر مدرن با کسب مهر اصالت ملی
سالهای گذشته نقطه عطفی برای هنرمندان ملایر بود و آنها توانستند چندین نشان مهر اصالت ملی صنایع دستی را در رشتههای گوناگون از آن خود کنند، «سعید طلایی»، «مهران رشیدی»، «منصور زرینی» و «بهروز کلهر»، با احیای هنر ساخت قفلهای سنتی (که امروزه به اثری کلکسیونی و یادگارِ امنیت در معماری کهن ایران تبدیل شده) و نیز ساخت سازهای سنتی که نوای موسیقی اصیل را زنده نگه میدارند.
«فائزه امیری» در رشته منبت ریز، با خلق آثاری که در آن ظرافت و دقت در ابعاد میلیمتری، چوب را به تار عنکبوت مانندی از نقش تبدیل میکند، «میثم عباسی» در رشته سراجی سنتی (زینسازی و چرمدوزیِ اصیل) که هنر همراهی انسان و چهارپایان در مسیرهای دیرین ایران را بازنمایی میکند.
سال گذشته نیز هشت هنرمندان ملایری در هشتمین دوره داوری موفق به کسب مهر اصالت ملی شدند، «بهروز کلهری» و «فرزاد ذاکرعلی» در زمینه ساخت سازهای سنتی، «حامد رحمانیفر» در زمینه منبت ریز، «الهام مطاعی» و «ربابه امیریپری» و «میثم عباسی» در زمینه چرم، «فرزانه سلیمانی» در رشته قلم زنی و «مریم مومنی» در پاپیه ماشه و نگارگری مهر اصالت ملی را روی هنر خود حک کردند.
رهاورد:
ملایر نه فقط یک شهرستان که زیستبوم زنده هنرهایی است که برخی از آنها در جهان کمنظیرند، از منبت نرم و جاندار چوب تا مُروار ظریف داویجان، از نقشهای بومی فرش تا سازها و قفلهای سنتی، همه روایتگر هویتی عمیق و کارآفرینی فرهنگی پایدار است.
ثبت این هنرها در فهرستهای ملی و جهانی و دریافت نشانهای اصالت، نویددهنده آیندهای روشن برای صنایع دستی این خطه است؛ مشروط بر آنکه حمایت از هنرمندان، آموزش نسل جدید و گشایش بازارهای فروش همچنان در اولویت باشد.
