محمود طغرایی روز دوشنبه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا افزود: محوطه قره‌سنگی به عنوان یکی از مهم ترین محوطه‌های پارینه سنگی شمال شرق ایران در سال ۱۴۰۲ شناسایی و در سال ۱۴۰۴ به ثبت ملی رسید.

وی عنوان کرد: خصوصیات منحصر به‌فرد این محوطه تاریخی حاکی از وجود استقرارهایی از دوره‌های مختلف مرحله «پلیستوسن» بوده که اهمیت آن‌را در مطالعات پارینه سنگی فلات ایران دوچندان ساخته است.

پلیستوسن (Pleistocene) یکی از دورهای زمین‌شناسی است که حدود ۲٫۶ میلیون سال پیش آغاز شد و تا حدود ۱۱/۷۰۰ سال پیش ادامه داشت، یعنی تا آغاز هولوسین، دوره‌ای که اکنون در آن زندگی می‌کنیم.

طغرایی اظهار کرد: نظر به اهمیت این محوطه، عملیات گمانه‌زنی به منظور تدقیق عرصه و پیشنهاد حریم محوطه به سرپرستی علی صدرایی و با مجوز پژوهشکده باستانشناسی کشور انجام شد.

رئیس اداره ثبت و حریم های آثار تاریخی اداره کل میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی خراسان رضوی با قدردانی از فرمانداری شهرستان سرخس و همراهی شرکت آب منطقه‌ای و فرماندهی هنگ مرزی این شهرستان در این طرح افزود: گستره این محوطه در حدود ۱۰۰ هکتار و در امتداد رودخانه گسترش داشته است که در دوره‌های مختلف بخش‌هایی از محوطه توسط گروه‌های شکارروز- گردآورنده مورد استفاده قرار گرفته است.

طغرایی ابراز امیدواری کرد: با تدقیق عرصه محوطه‌های روباز شمال شرقی ایران در گام نخست چهارچوب حقوقی حفاظت از این آثار به شکل جدی بهبود یافت و در مرحله بعد مبنایی برای انجام مطالعات تکمیلی و گسترده ایجاد کرد.

سرپرست تیم باستان‌شناسی محوطه قره‌سنگی شهرستان سرخس هم‌چنین گفت: این محوطه یکی از مهم‌ترین محوطه‌های پارینه سنگی در شرق و شمال شرق ایران است که به عنوان سایت روباز طبقه‌بندی می‌شود و برخلاف غارها و پناهگاه‌های انسان های نخستین، چالش‌های پیچیده‌ای را در تدقیق عرصه و پیشنهاد حریم آن پیش روی باستانشناسان قرار می دهد.

علی صدرایی افزود: با هدف به حداقل رساندن میزان خطا در تدقیق عرصه محوطه در گام نخست، این محوطه نقشه برداری شد و در ادامه با شبکه بندی آن فرآیند بررسی سیستماتیک سطحی صورت گرفت.

وی بیان کرد: از جمله نتایج این مرحله، دستیابی به وضعیت کلی آسیب‌شناسی محوطه، حد نهایی گسترش دست افزارها در سطح افق و همچنین دوره‌های احتمالی استقرار در آن است که شواهد موجود حاکی از کشف روش‌های ابزارسازی سنگی گوناگون دوره پارینه سنگی در محوطه بوده که از جمله آنها روش دو وجهی سازی اشولین است که از شاخصه های این دوره به‌شمار می رود و یکی از مهمترین یافته های پارینه سنگی شمال شرق ایران محسوب می شود.

سرپرست تیم باستان‌شناسی محوطه قره‌سنگی سرخس ادامه داد: علاوه بر این روش‌های ابزارسازی موسوم به «لوالوا» در بخش‌های مختلف محوطه در کنار حضور دست افزارهای سنگی «پلیستوسن» متاخر که عموما به عنوان سنت‌های ریز ابزار و هندسی‌ها طبقه بندی می‌شوند به وضوح تداوم استقرار در محوطه را به ما ارائه می‌دهد.

او افزود: اگرچه که این توالی به نظر می‌رسد در بخش‌های مختلف محوطه، وضعیت‌های متفاوتی داشته و در برخی قسمت‌ها تنها در دوره‌های پارینه سنگی قدیم و میانی شاهد حضور دست افزارهای سنگی هستیم با توجه به بررسی اولیه آغاز دیرینگی پیدایش این محوطه تاریخی را می توان از حدود ۵۰۰ هزار سال قبل تخمین زد که تا حدود ۱۲ هزار سال نیز استمرار غیر پیوسته داشته است.

سرپرست تیم باستان‌شناسی محوطه قره‌سنگی سرخس گفت: به استناد این نتایج محوطه تاریخی قره‌سنگی سرخس یکی از کهن‌ترین استقرارگاه‌های انسانی در فلات ایران محسوب می‌شود.

روستای قره سنگی در ۹۵ کیلومتری جنوب شهر سرخس و تپه ماهورهای تلاقی هریرود و کشف رود و مرز ایران و ترکمنستان قرار دارد.