به گزارش خبرگزاری تسنیم از اراک، ایام محرم و صفر، تنها فصلی برای تکرار سنتهای سوگواری نیست، بلکه فرصتی بیبدیل برای پیوند میان «شور حسینی» و «شعور انقلابی» است. در طول تاریخ، مجالس عزاداری نه تنها حافظ اصالت مکتب اسلام بودهاند، بلکه موتور محرک جامعه در مسیر عدالتخواهی و استقامت نیز به شمار رفتهاند. امروز، در شرایطی که جبهه حق با جنگهای شناختی پیچیدهای روبهروست، هیئتهای مذهبی بیش از هر زمان دیگری نیازمند بازتعریف نقش خود در تراز ارزشهای اصیل انقلاب اسلامی هستند تا بتوانند ضمن پاسداشت سنتهای کهن، پاسخگوی نیازهای فکری و پرسشهای نسل جوان جامعه باشند.
در این میان، مداحان و ذاکران اهلبیت(ع) نه تنها روایتگران مصائب کربلا، بلکه پیشقراولان جهاد تبیین محسوب میشوند. مسئولیت سنگین حفظ میراث عاشورا، مستلزم عبور هوشمندانه از مرزهای باریک میان نوآوری بصیرتافزا و تحریف آسیبزا است. یک مجلس تراز در مکتب حسینی، مجلسی است که با تکیه بر حقایق تاریخی و پرهیز از رفتارهای وهنآمیز، بتواند روحیه حماسه، ایستادگی و ولایتمداری را در جان مخاطبان بدمد؛ رویکردی که اگر نادیده گرفته شود، شور حسینی از کارکرد حقیقی خود که همان تربیت نسلی مقاوم، آگاه و دشمنشناس است، فاصله میگیرد.
مجموعه «رواق آفتاب» در دفتر خبرگزاری تسنیم استان مرکزی مجموعه ای است که به بررسی هنر فاخر و صاحبان هنر و اندیشه استان میپردازد که برای واکاوی دقیقتر مباحث ذاکری اهل بیت(ع) و بررسی جایگاه هیئتها در حوزه های فرهنگی و اجتماعی امروز، ، خبرنگاران تسنیم در دومین بخش این مجموعه به گفتوگوی تفصیلی با «حاج مرتضی پیرایش، از پیرغلامان و پیشکسوتان مدح اهل بیت(ع) در استان مرکزی» با کولهباری از تجربیات دوران دفاع مقدس و سالها فعالیت در مسیر ترویج معارف انقلابی پرداخته اند که مشروح آن در زیر می آید:
*روایتی از "مجلس تراز" در مکتب حسینی و پیوند با ولایت
*مداح باید "جهاد تبیین" را با روضه عجین کند
*مرز باریک نوآوری و تحریف در مداحی چیست؟
*مبادا روضه امام حسین(ع) به سبک موسیقی پاپ تبدیل شود
*پیام "هیهات منا الذله" در شرایط جنگ شناختی امروز
*روایت پیشکسوت دفاع مقدس از نقش هیئتها در تربیت نسل مقاوم
*تاکید بر حماسه و استقامت به جای اندوه صرف
*مداحِ تراز، الگوی بصیرت است؛ نه فقط روایتگر غم
*علمدار کربلا فقط قد رشید نیست؛ درس غیرت و شجاعت از عباس(ع) برای امروز ما
تسنیم: از اینکه وقتتان را در اختیار تسنیم قرار دادید سپاسگزاریم. برای شروع لطفاً خودتان را معرفی کنید و بفرمایید چند سال است در عرصه مداحی فعالیت دارید؟
پیرایش: بنده مرتضی پیرایش، متولد سال 1346 هستم. از حدود 12 یا 13 سالگی وارد فضای قرآن، مطالعه، سخنرانی و یادگیری معارف دینی شدم. در 14 سالگی نیز توفیق پیدا کردم که به جبهههای دفاع مقدس اعزام شوم. حضور در جبهه نقطه عطفی در زندگی من بود. آنجا صدای دلنشین حاج صادق آهنگران را شنیدم و دیدم که سرودها و نوحههای این ذاکر اهل بیت(ع) چه تأثیر عمیقی بر روحیه رزمندگان دارد و چگونه حماسه، شجاعت و اقتدار را در میان نیروهای اسلام تقویت میکند. البته در کنار اینها نفس مسیحایی حضرت امام خمینی(ره) هم بسیار اثرگذار بود.
از همان زمان علاقهام به مداحی شکل گرفت. فکر میکنم از حدود سال 1363 به سبک حاج صادق آهنگران مداحی را آغاز کردم. خداوند به برکت اهل بیت(ع) این توفیق را به من داد که خودم هم بتوانم سرودها و نوحههایی در همان فضا و حال و هوا بسازم و برای رزمندگان اجرا کنم تا شاید بتوانم اندکی در تقویت روحیه آنها سهم داشته باشم.
تسنیم: با توجه به سالهای طولانی فعالیت شما در این عرصه، حتماً خاطرات زیادی از مجالس مداحی دارید. یکی از خاطرات بهیادماندنی خود را برای ما تعریف میکنید؟
پیرایش: بله، خاطرات مداحی برای من بسیار زیاد است؛ چه خاطرات شیرین، چه طنزآمیز و چه خاطراتی که با اندوه و دلتنگی همراه است. خدا را شکر میکنم که توفیق داشتم در همان سالهای دفاع مقدس به عنوان ذاکر اهل بیت(ع) در میان رزمندگان حضور داشته باشم. برای من افتخار بزرگی است که سالها علم نوکری اهل بیت(ع) را بر دوش داشتهام و خدا را شکر میکنم که این مسیر به فرزندم، حاج مسعود پیرایش، هم منتقل شده است و او هم در این مسیر قدم برمیدارد.
یکی از خاطراتی که همیشه در ذهنم مانده مربوط به سالهایی است که در هیئت «عاشقانالله رزمندگان» در مسجد قدس اراک مداحی میکردیم؛ جایی که به اصطلاح در سر بازار قرار داشت. در آن هیئت بسیاری از شهدا حضور داشتند و در مجالس عزاداری شرکت میکردند و به سینه میزدند. فضای معنوی خاصی داشت و برای من بسیار خاطرهانگیز است.
بعد از سالها نیز توفیق پیدا کردم هیئت خودمان را راهاندازی کنیم که اکنون حدود 18 یا 19 سال است با نام هیئت «صاحبالعصر(عج)» در مسجد ساعت فعالیت دارد. در واقع این هیئت هم ادامه همان مسیر هیئت رزمندگان و حال و هوای دوران دفاع مقدس است که با هدایت و یاد شهدا شکل گرفت.
انتقاد از فقدان انسجام در عزاداریها؛ چرا اراک برخلاف یزد و زنجان، میدان واحد ندارد؟
تسنیم: اگر بخواهید به عنوان یک کارشناس و پیرغلام اهلبیت(ع)، وضعیت عزاداریهای استان مرکزی را با سایر استانهای کشور مقایسه کنید، چه تفاوتها یا آسیبهایی را در این فضا میبینید؟
پیرایش: پاسخ به این سوال شاید کمی دشوار باشد، اما من همیشه سعی کردهام شفاف و بیپرده صحبت کنم. یکی از مشکلات و دغدغههای جدی ما در اراک، به عنوان مرکز استان مرکزی، نبود انسجام واحد است. ما در این استان نتوانستهایم پس از سالها، یک ساختار منسجم برای عزاداریهای بزرگ ایجاد کنیم. شما کافی است عزاداری شهرهایی مثل یزد، زنجان یا حتی بم را نگاه کنید؛ در روزهای خاصی مانند تاسوعا و عاشورا، مردم از پیر و جوان، زن و مرد، همه و همه در یک میدان یا فضای معنوی یکپارچه گرد هم میآیند. این وحدت رویه، شکوه عزاداری را چندبرابر میکند.
متأسفانه ما در استان خودمان از این خلأ رنج میبریم. بخشی از این مسئله به این برمیگردد که زیرساخت یا فضای مناسبی برای این تجمع فراهم نشده است و متأسفانه برخی مسئولان استانی نیز دغدغهی فرهنگی ندارند. این موضوع ما را که برای زنده نگه داشتن شور و شعور حسینی تلاش میکنیم، آزار میدهد. ما به دنبال این هستیم که نسل جوان را با قیام سیدالشهدا(ع) و بصیرت حماسی آن آشنا کنیم، اما این کار نیازمند حمایت و برنامهریزی است.
تسنیم: با توجه به اینکه اشاره کردید هیئت صاحبالعصر(عج)میزبان جمعیت قابلتوجهی از جوانان است، آیا ظرفیت لازم برای ایجاد این تحول و انسجام در اراک وجود دارد؟
پیرایش: بله، قطعاً. پتانسیلش وجود دارد. همانطور که گفتم، در هیئت ما در مسجد ساعت، شبهای تاسوعا و عاشورا قریب به 5 تا 6 هزار نفر حضور دارند که اکثریت آنها جوان هستند. ما جمعیت کمی نداریم! مشکل اینجاست که این جمعیت در هیئتهای مختلف در سطح شهر پراکنده است. اگر بتوانیم این هیئتها را در یک مکان واحد، در یک ساعت معین و با برنامهای غنی، شامل سخنرانی عمیق و مداحی اصولی، گرد هم بیاوریم، یقیناً کاری بزرگ و ماندگار صورت میگیرد. شاید در نگاه اول سخت به نظر برسد، اما شدنی است. متأسفانه دغدغهی این کار در مسئولان ما دیده نمیشود و آنها بیشتر درگیر مسائل روزمره شدهاند تا اینکه بخواهند برای چنین خلأهای فرهنگی چارهاندیشی کنند.
اگر میخواهیم شعائر عاشورا برای نسلهای آینده بماند، راهی جز اطاعت از ولیفقیه نداریم
تسنیم: درباره حفظ شعائر حسینی در استان بفرمایید. به نظر شما راه تداوم این نهضت چیست؟
پیرایش: حضرت امام(ره) فرمودند قیام ما نشأتگرفته از قیام سیدالشهداست؛ یعنی انقلاب ما در مسیر نهضت کربلاست. ما باید همان شعائری را حفظ کنیم که امام راحل احیا کردند؛ شعار «هیهات منا الذله». وقتی سیدالشهدا(ع) فرمود «مثل من با مثل یزید بیعت نمیکند»، راه را برای تمام تاریخ روشن کرد. مرگ باعزت در برابر زندگی خفتبار زیر یوغ ستم، همان راهی است که امام(ره) تبیین کردند.
این مسیر با خون شهدا، از دفاع مقدس و مدافعان حرم گرفته تا شهدای امنیت و سلامت، تثبیت شد. وقتی شهید سلیمانی به شهادت رسیدند، رهبر انقلاب از مکتب سلیمانی سخن گفتند؛ این یعنی نگذاشتند شهید سلیمانی مثل یک شهید عادی باشد؛ او تبدیل به یک مکتب شد.
شعائر سیدالشهدا(ع) هم همینطور دستبهدست چرخیده تا به ما رسیده است. آیا سزاوار است با اینهمه خوندلی که بزرگان ما خوردند، این شعائر ضعیف شود؟
اگر میخواهیم شعائر نهضت سیدالشهدا(ع) حفظ شود، راهی جز تبعیت از ولایت فقیه نداریم. امام خمینی(ره) فرمودند ولایت فقیه همان استمرار ولایت انبیا و ائمه(ع) است. وقتی امام (ره) اینچنین تأکید میکنند، ما نباید شک کنیم. اگر در عمل، پیرو ولایت باشیم و در این مسیر استقامت کنیم، نه تنها شعائر اسلامی و نهضت حسینی را حفظ میکنیم، بلکه آن را برای نسلهای آینده نیز تقویت خواهیم کرد.
تسنیم: سال 1404 برای مردم ایران سالی تلخ و سنگین بود؛ سالی که در آن تعدادی از فرماندهان ارشد کشور، جمعی از مردم بیگناه و همچنین رهبر شهید انقلاب، قائد امت را از دست دادیم و طبیعی است که امسال جای خالی این عزیزان در مناسبتهای مذهبی بیش از گذشته احساس شود. با توجه به این شرایط، در مجالس امسال بیشتر بر کدام بخش از واقعه کربلا مانند شب عاشورا، ظهر عاشورا یا شام غریبان تمرکز خواهید کرد و دلیل این انتخاب چیست؟
پیرایش: واقعیت این است که امسال فضای محرم برای ما حال و هوای متفاوتی دارد. ملت ایران در این مدت داغهای بزرگی را تحمل کرده است و طبیعی است که جای خالی این عزیزان در میان مردم و در مجالس مذهبی احساس شود. با این حال، نکتهای که باید به آن توجه کنیم همان تأکیدی است که رهبر شهید انقلاب در روزهای سخت و پس از این حوادث داشتند؛ معظم له بر استقامت تأکید کردند و فرمودند وقتی خدا با ماست نباید دچار سستی و اندوه شویم. قرآن هم میفرماید: «وَلا تَهِنوا وَلا تَحزَنوا»؛ یعنی اگر در مسیر حق حرکت میکنید، نباید دچار ضعف و ناامیدی شوید.
درست است که امروز برخی از بزرگان ما در میان ما نیستند، اما سیره و راه و روش آنان همچنان زنده است؛ همانطور که سخنان و سیره ائمه اطهار(ع) و بهویژه حضرت سیدالشهدا(ع) قرنهاست چراغ راه مردم بوده است. اگر به حرکت کاروان امام حسین(ع) در مسیر کربلا نگاه کنیم، میبینیم که در منازل مختلف خطبهها و بیاناتی از آن حضرت نقل شده است که امروز نیز برای جامعه ما الهامبخش است. در واقع ما نباید تنها به جنبه حزن و اندوه واقعه کربلا توجه کنیم؛ بلکه باید پیامهای حماسی و روشنگرانه آن را نیز در نظر بگیریم.
به همین دلیل در مجالس امسال تلاش میکنیم علاوه بر بیان مصائب اهلبیت(ع)، بیشتر بر پیام ایستادگی و بصیرت که از نهضت عاشورا به دست میآید تأکید کنیم. همانطور که رهبرشهید انقلاب نیز بارها تأکید میکرد، گاهی شرایطی پیش میآید که جامعه علاوه بر عزاداری، نیازمند روحیه حماسی و امیدبخش است. امروز نیز اگرچه ملت ما داغدار است، اما مسیر و راهی که سیدالشهدا(ع)، امیرالمؤمنین(ع)، امام خامنهای(ره) و شهدا برای ما ترسیم کردهاند روشن و مشخص است.
امید به آینده، میراث عاشورا برای امروز؛ اگر پیامهای عاشورا را درست درک کنیم، ناامیدی معنا ندارد
تسنیم: با توجه به این شرایط، نقش مردم و جامعه در ادامه این مسیر را چگونه ارزیابی میکنید؟
پیرایش: اگر بخواهیم این مسیر ادامه پیدا کند، باید همان خطی را که بزرگان ما ترسیم کردهاند دنبال کنیم. یکی از مهمترین نکاتی که همواره مورد تأکید قرار گرفته، تبعیت از رهبری و حفظ وحدت و انسجام در جامعه است. قرآن کریم میفرماید: «اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم». این آیه نشان میدهد که در کنار اطاعت از خدا و پیامبر، تبعیت از اولیالامر و رهبران دینی نیز اهمیت دارد، زیرا آنان مسیر درست را به جامعه نشان میدهند.
طبیعی است که امسال در برخی مناسبتها، مانند محرم یا حتی عید غدیر، جای خالی رهبر شهیدمان بیش از گذشته احساس شود؛ شخصیتهایی که در سالهای گذشته در چنین ایامی در کنار مردم حضور داشتند و در مجالس عزاداری شرکت میکردند. اما با این حال، مسیر انقلاب و مسیر خدمت به مردم ادامه دارد و مسئولان و دلسوزان کشور نیز تلاش میکنند همان راه را ادامه دهند.
از سوی دیگر، حضور مردم در صحنه بسیار تعیینکننده است. مردم ایران نشان دادهاند که در بزنگاههای مختلف پای آرمانهای خود ایستادهاند. در مقاطع مختلف، دشمن تلاش کرده با ایجاد ناامیدی یا اختلاف، جامعه را دچار تفرقه کند، اما واقعیت این است که مردم ما آگاه و بصیر هستند و دشمن را بهخوبی میشناسند.
در همین مدت اخیر هم شاهد بودیم که با وجود فشارها و مشکلات، مردم همچنان پای کار ایستادهاند و اجازه ندادهاند انسجام جامعه آسیب ببیند. این روحیه همان چیزی است که از نهضت سیدالشهدا(ع) الهام گرفته شده است؛ نهضتی که پیام آن ایستادگی، قیام در برابر ظلم و حفظ عزت انسانی است.
در نهایت باید گفت اگر ما پیامهای عاشورا را درست درک کنیم و آنها را در زندگی اجتماعی خود به کار ببریم، هیچ دلیلی برای ناامیدی وجود ندارد. قرآن میفرماید پیروزی از جانب خداوند است و اگر جامعهای در مسیر حق استقامت کند، نتیجه آن پیروزی خواهد بود. بنابراین مهمترین وظیفه ما این است که راه و آرمانهایی را که بزرگان و شهدا برای ما به یادگار گذاشتهاند حفظ کنیم و آنها را به نسلهای بعد منتقل کنیم. اگر این گنجینههای معنوی حفظ شود، قطعاً آینده روشنی در پیش خواهد بود.
مداحی اصیل، هم اشک می آورد و هم حماسه می آفریند
تسنیم: در سالهای اخیر برخی معتقدند فضای مداحی به سمت سبکهای موسیقی پاپ حرکت کرده و از اصالت خود فاصله گرفته است. به نظر شما مرز میان نوآوری در مداحی و تحریف در این عرصه کجاست؟
پیرایش: بحث مداحی و شعر در وصف اهلبیت(ع)، بهویژه حضرت سیدالشهدا(ع)، موضوع تازهای نیست. برخی تصور میکنند این جریان مربوط به سالهای اخیر یا پس از انقلاب است، در حالی که اگر به تاریخ مراجعه کنیم میبینیم از همان دوران ائمه اطهار(ع) چنین حرکتی وجود داشته است. در زمان امام صادق(ع) شاعرانی بودند که در مدح و مرثیه اهلبیت شعر میسرودند و این فرهنگ را زنده نگه میداشتند. بعدها نیز چهرههایی مانند دعبل خزاعی، سید حمیری و در قرون بعد محتشم کاشانی با اشعار ماندگار خود در زنده نگه داشتن فرهنگ عاشورا نقش داشتند.
در دورههای معاصر نیز مداحان بزرگی بودند که این مسیر را ادامه دادند. به عنوان نمونه مرحوم کوثری که سالها مداح امام خمینی(ره) بودند. نقل شده است زمانی که فرزند امام(ره)، مرحوم حاجآقا مصطفی، به شهادت رسید، اطرافیان نگران بودند که امام(ره)گریه نمیکنند و این مسئله ممکن است برای سلامتی ایشان مناسب نباشد. به همین دلیل از مرحوم کوثری خواستند در حضور امام(ره) روضه بخواند. ایشان وقتی مجلس را با «السلام علیک یا اباعبدالله» آغاز کرد، امام شروع به گریه کردند. این نشان میدهد که مصیبت سیدالشهدا(ع) برای اولیای الهی حتی از مصیبتهای شخصی نیز بزرگتر و اثرگذارتر است و همین مسئله به ما میآموزد که هرگاه با مشکلی مواجه شدیم، آن را به روضه سیدالشهدا(ع) پیوند بزنیم.
از سوی دیگر، فرهنگ عاشورا فقط روایت یک حادثه تاریخی نیست، بلکه یک مکتب و یک جریان زنده است. به عنوان مثال وقتی امروز از شهدای کشور یاد میکنیم، بسیاری از مردم ناخودآگاه به یاد علمدار کربلا، حضرت ابوالفضل العباس(ع)، میافتند. ایشان فرمانده سپاه امام حسین(ع) و ستون خیمههای کربلا بودند. در روضهها نقل شده است زمانی که حضرت عباس(ع) به شهادت رسیدند، سیدالشهدا(ع) وقتی کنار پیکر ایشان آمدند و دیدند امکان بازگرداندن بدن ایشان به خیمهها نیست، به سمت خیمهها بازگشتند و عمود خیمه را کشیدند؛ یعنی با این حرکت به اهل خیمه فهماندند که ستون خیمه فرو ریخته و علمدار از دست رفته است.
اگر این روایت را با شرایط امروز مقایسه کنیم، میبینیم که دشمنان نیز گاهی تصور میکنند با هدف قرار دادن فرماندهان یا چهرههای تأثیرگذار، مسیر یک ملت متوقف میشود. اما همانطور که در کربلا پس از شهادت سیدالشهدا(ع)، حضرت زینب(س) پرچم نهضت را بر زمین نگذاشتند و پیامآور کربلا شدند، در هر دورهای نیز این مسیر ادامه پیدا میکند و راه حق متوقف نمیشود.
در مورد مداحی امروز باید بگویم که بله، تا حدی این نگرانی وجود دارد. بزرگان دین نیز بارها به این موضوع اشاره کردهاند. رهبر شهید انقلاب در دیدار با مداحان تأکید داشتند که مداحی باید به گونهای باشد که فضای عزاداری با فضای شادی تفاوت داشته باشد. اگر در مجلس عزاداری مشخص نباشد که این مجلس برای مصیبت اهلبیت(ع) است یا یک مراسم شادی، طبیعتاً آن مجلس از مسیر اصلی خود فاصله گرفته است.
آنچه نباید از دست برود عزاداری سنتی و اصیل است. قیام سیدالشهدا(ع) یک واقعه روشن و مستند در تاریخ است؛ حرکت ایشان، میدان نبرد، شهادت یاران و حتی جزئیات بسیاری از وقایع کربلا ثبت شده است. اگر مداحان بدون توجه به منابع معتبر، مطالبی نادرست یا اغراقآمیز بیان کنند یا مطالبی را به نهضت عاشورا نسبت دهند که پایه تاریخی ندارد، این همان چیزی است که شهید مطهری در کتاب تحریفات عاشورا نسبت به آن هشدار داده است.
از سوی دیگر، ما باید مراقب باشیم که دشمنان از برخی رفتارهای نادرست در مجالس عزاداری سوءاستفاده نکنند. هم امام خمینی(ره) و هم رهبر شهید انقلاب بارها بر حفظ وحدت میان مسلمانان تأکید کردهاند. دشمنان اسلام، بهویژه جریانهای افراطی، گاهی از برخی رفتارهای نسنجیده در مجالس مذهبی استفاده میکنند تا میان مسلمانان اختلاف ایجاد کنند. بنابراین مداحان باید به گونهای عمل کنند که هم قداست اهلبیت(ع) حفظ شود و هم بهانهای به دست دشمنان داده نشود.
در مورد شباهت مداحی به موسیقی پاپ نیز باید گفت موسیقی پاپ در جای خود یک هنر است و خوانندگان بسیاری در این عرصه فعالیت میکنند، اما مداحی و روضهخوانی جایگاه دیگری دارد. قرار نیست برای جذب مخاطب از هر سبک و روشی استفاده کنیم. اگر مداحی به سمت تقلید از سبکهای موسیقی سرگرمکننده برود، به تدریج از محتوا و معنای اصلی خود فاصله میگیرد و شأن مجلس اهلبیت(ع) کاهش پیدا میکند.
همچنین در معرفی شخصیتهای کربلا نباید دچار سطحینگری شویم. مثلاً وقتی از حضرت ابوالفضل العباس(ع) سخن میگوییم، نباید فقط به ویژگیهای ظاهری ایشان مانند قد رشید یا زیبایی چهره اشاره کنیم. حضرت عباس(ع) نماد شجاعت، وفاداری، ایثار و غیرت بودند؛ کسی که در میدان نبرد چنان رشادتی از خود نشان داد که دشمن از نام او هراس داشت. این روحیه را نیز از پدر بزرگوارشان امیرالمؤمنین(ع) به ارث برده بودند که به حیدر کرار معروف بودند.
بنابراین عاشورا صرفاً روایت یک غم بزرگ نیست؛ عاشورا سرشار از حماسه، ایستادگی و عزت است. اگر ما فقط بر جنبههای اندوهناک آن تمرکز کنیم و از پیامهای حماسی آن غافل شویم، در واقع بخشی از حقیقت این نهضت را نادیده گرفتهایم. مداحی اصیل باید بتواند هم اشک بر مصائب اهلبیت(ع) جاری کند و هم روحیه حماسه، شجاعت و مقاومت را در دل مخاطبان زنده نگه دارد.
به همین دلیل معتقدم نوآوری در مداحی زمانی ارزشمند است که در چارچوب همین اصالتها و مفاهیم شکل بگیرد؛ یعنی مداح بتواند با زبان و شیوهای قابل فهم برای نسل امروز، پیامهای عاشورا را منتقل کند. اما اگر نوآوری سبب شود شأن اهلبیت(ع) پایین بیاید، محتوا ضعیف شود یا مجلس از فضای معنوی خود فاصله بگیرد، آن دیگر نوآوری نیست، بلکه نوعی تحریف در فرهنگ عاشورا محسوب میشود.
تسنیم: با توجه به تجربه دوران دفاع مقدس، به نظر شما مداحی چگونه میتواند روحیه حماسه و مقاومت را در جامعه تقویت کند؟
پیرایش: اگر به دوران دفاع مقدس نگاه کنیم، بهخوبی میبینیم که مداحی و سرودهای حماسی چه نقش مهمی در تقویت روحیه رزمندگان داشت. من به یاد دارم زمانی که نوحههای حاج صادق آهنگران در جبههها پخش میشد، فضای خاصی در میان رزمندگان ایجاد میکرد. برای مثال وقتی میخواند: هنوز از کربلایت به گوش آید صدایت
حسین جانها فدایت، حسین جانها فدایت
دوباره خون عالم به جوش آید برایت
حسین جانها فدایت، حسین جانها فدایت
و بلافاصله شعار «هیهات منا الذله» تکرار میشد، این جملات روحیهای عجیب در میان جوانها ایجاد میکرد؛ بهگونهای که بسیاری از رزمندگان با همان شور و حال آماده ایثار و شهادت میشدند.
در آن دوران، حضرت امام خمینی(ره) نیز بارها از روحیه اخلاص و شور جوانان سخن میگفتند. ایشان میفرمودند وقتی این همه صفا و صداقت را در میان جوانان میبینند، به حال آنان غبطه میخورند. حقیقت این است که آن نورانیت و معنویت در وجود امام و آن فضای حماسی که در سرودها و نوحههای جبهه وجود داشت، نقش بزرگی در اداره هشت سال دفاع مقدس ایفا کرد.
حتی نقل شده است که در یکی از نمازهای جمعه تهران، مرحوم آهنگران قرار بود بین دو نماز مداحی کند. ایشان نوحهای خواند که چندان با فضای حماسی آن روزها همخوانی نداشت. بلافاصله از سوی امام(ره) پیامی رسید که به ایشان گفته شود نوحهای حماسی بخواند. این نشان میدهد که نگاه امام(ره) به مداحی صرفاً یک مجلس عزاداری نبود، بلکه آن را ابزاری برای تقویت روحیه مقاومت و ایستادگی میدانستند.
در برخی رویدادهای اخیر نیز دیدهایم که رهبرشهید انقلاب نسبت به سرودهای حماسی توجه ویژهای دارند. به عنوان نمونه در یکی از برنامهها به مداحان توصیه شد سرود «ایران، ایران» اجرا شود؛ سرودی که حس غرور ملی و روحیه حماسی را در جامعه تقویت میکند.
واقعیت این است که مداحی باید بتواند همین روحیه حماسی را منتقل کند. ما هنوز در دل حوادث و مجاهدتهای بزرگی قرار داریم و شخصیتها و شهدای بسیاری هستند که باید بیشتر به مردم معرفی شوند. برای مثال شهدای جوانی که در سالهای اخیر به شهادت رسیدهاند، هرکدام داستانی از ایثار و ایمان دارند که میتواند برای نسل امروز الهامبخش باشد.
گاهی حتی در میان همین جوانان داستانهایی میبینیم که کمتر شنیده شده است. برای نمونه، از شهید حسین امیدواری نقل شده در یکی از تجمعات مردمی گفته بود: «در زندگی من یک گره کور وجود دارد؛ دعا کنید این گره باز شود.» وقتی پدرش از او پرسیده بود منظورش چیست، تصور میکرد مسئلهای مادی باشد؛ اما او گفته بود منظورش شهادت است. این نگاه و این روحیه همان چیزی است که در فرهنگ عاشورا ریشه دارد.
نمونههای دیگری نیز در تاریخ معاصر ما وجود دارد. از خلبانان و رزمندگانی که با شجاعت در میدان حضور داشتند و دشمنان نیز بهخوبی از تأثیر آنان آگاه بودند. در دوران دفاع مقدس نیز فرماندهانی مانند شهید محمود کاوه بودند که دشمن برای از میان برداشتن آنان جایزه تعیین کرده بود. یا همان نوجوان سیزدهسالهای که امام خمینی(ره) دربارهاش فرمودند «رهبر ما آن طفل سیزدهساله است»؛ شهید حسین فهمیده که با فداکاری خود در برابر دشمن ایستاد.
همه اینها درسهایی از فرهنگ ایثار و مقاومت است و مداحان باید بتوانند این مفاهیم را در مجالس مذهبی زنده نگه دارند. امروز مطالب و موضوعات فراوانی وجود دارد که میتوان آنها را در قالب شعر، نوحه و روایتهای حماسی به نسل جوان منتقل کرد. مداح باید ابتکار عمل داشته باشد و بتواند این حماسهها را بهگونهای بیان کند که دل امام زمان(عج) و رهبر جامعه اسلامی را شاد کند و روحیه امید و ایستادگی را در مردم زنده نگه دارد.
در سالهای اخیر نیز برخی مداحان تلاش کردهاند میان نوحههای دفاع مقدس و فضای امروز پیوند ایجاد کنند و این کار در بسیاری از موارد اثرگذار بوده است. وقتی سرودها یا نوحههای حماسی اجرا میشود، هنوز هم میبینیم که چه شور و هیجانی در میان مردم ایجاد میکند. خود من هم بارها تجربه کردهام که وقتی در جمعی این سرودها اجرا میشود، احساس غرور و انگیزه خاصی در میان مردم شکل میگیرد.
بهویژه در شرایط امروز، مداحان وظیفه دارند این روحیه را زنده نگه دارند. اگر قرار باشد در مداحیها از سبکهایی استفاده شود که ریشه در فرهنگ بیگانه دارد یا از موسیقیهایی الهام گرفته شده که با فضای معنوی مجالس اهلبیت(ع) سازگار نیست، طبیعی است که این مسئله مورد انتقاد بزرگان قرار گیرد. حتی در گذشته نیز دیدهایم که برخی بزرگان نسبت به استفاده از آهنگهای غربی یا برخی سبکهای وارداتی در مداحیها ابراز نارضایتی کردهاند.
در حالی که ما در داخل کشور خودمان آثار فاخر و ماندگاری داریم. برای مثال موسیقیهایی که برای برخی آثار مذهبی ساخته شدهاند، از جمله موسیقی سریال امام علی(ع)، نمونههایی از کارهای ارزشمند و اثرگذار هستند که میتوان از آنها الهام گرفت.
در نهایت معتقدم مداحی باید بهگونهای باشد که هم قداست مجلس اهلبیت(ع) حفظ شود و هم پیامهای حماسی عاشورا زنده بماند. مداح باید بتواند با شعر، روضه و نوحه، اهداف والای سیدالشهدا(ع)، راه امام خمینی(ره)، آرمانهای امام شهید انقلاب و روحیه ایستادگی را برای مردم یادآوری کند. اگر این روحیه در مداحیها حفظ شود، هم اصالت این سنت بزرگ باقی میماند و هم پیام عاشورا در جامعه زنده خواهد ماند.
مداحان فقط روضه خوان نیستند؛ آنها الگوی نسل جوانند
تسنیم: رهبر معظم انقلاب و همچنین بزرگان انقلاب بارها تأکید کردهاند که هیئات حسینی باید به محل تبیین و بیداری جامعه تبدیل شوند. با توجه به شرایط جنگ شناختی و شبهاتی که امروز برای جوانان ایجاد میشود، هیئات مذهبی و مداحان چه نقشی در جهاد تبیین دارند؟
پیرایش: در پاسخ به این سؤال، در واقع خود بزرگان انقلاب پاسخ روشنی دادهاند. امام شهید انقلاب بارها در دیدار با مداحان اهلبیت(ع) تأکید کردند که امروز هیئتها در خط مقدم قرار دارند. این تعبیر بسیار مهم است؛ وقتی گفته میشود هیئتها در خط مقدم هستند، یعنی همانگونه که در میدان نبرد نیروهای خط مقدم مسئول دفاع از جبهه هستند، در عرصه فرهنگی و فکری نیز هیئتها و مداحان مسئولیت سنگینی در دفاع از اعتقادات و آگاهیبخشی به جامعه دارند.
مداح اهلبیت(ع) تنها کسی نیست که چند شعر بخواند و مجلس را به شور بیاورد؛ مداح باید الگو باشد. رفتار، گفتار، اخلاق و حتی نوع بیان او میتواند برای جوانان الهامبخش باشد. رهبر شهید انقلاب نیز بارها در دیدار با مداحان تأکید کردهاند که مداحان در کنار نوحهخوانی و مرثیهسرایی، باید توصیههای اخلاقی و تربیتی را هم در اشعار و سخنان خود بگنجانند و توصیه کردهاند که اشعاری انتخاب شود که علاوه بر بیان مصائب اهلبیت(ع)، حاوی پیامهای اخلاقی، تربیتی و معرفتی نیز باشد.
از سوی دیگر، نوحهها و اشعار باید متناسب با زمان و مسائل روز جامعه باشند. اگر مداح بتواند مفاهیم عاشورا را با مسائل امروز پیوند بزند، تأثیرگذاری مجلس چند برابر میشود. امروز دشمن در حوزه جنگ شناختی تلاش میکند با ایجاد شبهه، ذهن جوانان را هدف قرار دهد. در چنین شرایطی، هیئتها میتوانند به پایگاهی برای روشنگری و پاسخ به این شبهات تبدیل شوند.
مفهومی که امروز با عنوان جهاد تبیین مطرح میشود، در حقیقت یک مفهوم تازه نیست؛ این مسیر از ابتدای تاریخ اسلام وجود داشته است. رهبر معظم انقلاب بارها تأکید کردهاند که اگر حقیقتها بیان نشود، دیگران آن را بهگونهای دیگر روایت خواهند کرد. ایشان حتی در دیدار با رزمندگان دفاع مقدس فرمودند که خاطرات جنگ را روایت کنید، زیرا اگر شما روایت نکنید، دیگران آن را به شکلی تحریفشده روایت خواهند کرد.
این مسئله در حوزه هیئات نیز صدق میکند. اگر کسانی که سالها در این عرصه حضور داشتهاند و با فرهنگ عاشورا و انقلاب آشنا هستند از میدان کنار بروند، افرادی وارد میشوند که ممکن است شناخت عمیقی از این مفاهیم نداشته باشند و در نتیجه ارزشها بهدرستی منتقل نشود. بنابراین مداحان و سخنرانان هیئتها باید از این فرصت بزرگ استفاده کنند و پیامهای صحیح و عمیق عاشورا را برای مردم بیان کنند.
جهاد تبیین در واقع ریشهای بسیار قدیمی دارد و به دوران پیامبران الهی بازمیگردد. اگر به قرآن کریم نگاه کنیم، میبینیم که همه پیامبران مأمور به تبیین حقیقت بودند. به عنوان نمونه حضرت موسی(ع) زمانی که مأمور میشود به دربار فرعون برود، از خداوند درخواست میکند که سینهاش را گشاده کند و زبانش را برای بیان حقیقت گشایش دهد. در آن دعا میگوید: «پروردگارا سینهام را گشاده گردان و کارم را برایم آسان کن و گره از زبانم بگشا تا سخنم را بفهمند.» این در واقع همان درخواست برای توانایی در تبیین حقیقت است.
حضرت موسی(ع) با همین مأموریت به سراغ فرعون رفت و در برابر او حقیقت را بیان کرد. فرعون خود را برتر از دیگران میدانست و ادعای خدایی داشت، اما حضرت موسی(ع) با استدلال و معجزه در برابر او ایستاد و حقیقت را برای مردم روشن کرد. بسیاری از ساحران نیز وقتی حقانیت او را دیدند، ایمان آوردند. این نمونهای از جهاد تبیین در تاریخ انبیاست.
در واقعه عاشورا نیز این مسئله بهروشنی دیده میشود. امام حسین(ع) تنها برای جنگیدن به میدان نرفتند؛ ایشان بارها در مسیر کربلا و حتی در روز عاشورا برای سپاه دشمن سخنرانی کردند و خود را معرفی کردند. حضرت در برابر لشکر دشمن بارها فرمودند آیا مرا میشناسید؟ آیا میدانید من فرزند چه کسی هستم؟ جد من چه کسی است؟ این سخنان برای بیدار کردن وجدانهای خفته بود. حتی در سختترین لحظات نیز امام حسین(ع) دست از روشنگری و تبیین برنداشتند.
پس از واقعه عاشورا نیز این مسیر ادامه پیدا کرد. حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) با خطبههای روشنگرانه خود در کوفه و شام، حقیقت کربلا را برای مردم بیان کردند و اجازه ندادند دشمن روایت نادرستی از این حادثه ارائه دهد.
در دوران معاصر نیز همین مسیر ادامه پیدا کرده است. امام خمینی(ره) با الهام از نهضت عاشورا در برابر ظلم ایستادند و با روشنگری، مردم را نسبت به حقیقت آگاه کردند. ایشان بارها تأکید میکردند که اگر دین با ایثار و فداکاری حفظ میشود، باید برای آن ایستادگی کرد. همانگونه که سیدالشهدا(ع) فرمودند اگر دین جدم جز با شهادت من باقی نمیماند، ای شمشیرها مرا در بر بگیرید.
امروز نیز این مسیر ادامه دارد و مسئولیت هیئات حسینی در این زمینه بسیار مهم است. هیئتها میتوانند به پایگاههای فرهنگی و معرفتی تبدیل شوند؛ جایی که در آن علاوه بر عزاداری، به پرسشها و شبهات جوانان پاسخ داده شود، ارزشهای انقلاب و فرهنگ عاشورا تبیین شود و روحیه امید، آگاهی و مقاومت در جامعه تقویت گردد.
بنابراین مداحان و سخنرانان هیئتها باید این مسئولیت را جدی بگیرند. آنان باید با مطالعه، آگاهی و شناخت مسائل روز جامعه، پیامهای عاشورا را به زبان امروز برای مردم بیان کنند. اگر هیئتها بتوانند چنین نقشی را ایفا کنند، بیتردید علاوه بر حفظ سنت عزاداری، به یکی از مهمترین پایگاههای فرهنگی و معرفتی جامعه تبدیل خواهند شد.
تسنیم: شما در سخنان خود بارها به اهمیت جهاد تبیین اشاره کردید. به نظر شما این مفهوم که امروز بسیار مورد تأکید قرار میگیرد، چه جایگاهی در مسیر انقلاب دارد و مداحان و سخنرانان چگونه باید آن را در مجالس مذهبی بهویژه در ایام محرم و صفر محقق کنند؟
پیرایش: جهاد تبیین در واقع یک ارمغان بزرگ و یک گنجینه ارزشمند است که از سوی امام شهید ما به دست ما رسیده است. این مسئولیت تنها بر عهده یک گروه خاص نیست؛ بلکه مداحان، وعاظ، سخنرانان و همه کسانی که برای انقلاب و آرمانهای آن دل میسوزانند و نمیخواهند خون شهدا و تلاشهای بزرگان این نهضت هدر برود، باید خود را در این میدان مسئول بدانند. جهاد تبیین یک وظیفه دائمی است و هر کسی که به این انقلاب و ارزشهای آن باور دارد، باید در هر شرایطی برای انجام آن تلاش کند.
گاهی در طول سال فرصتهایی پیش میآید که امکان انجام این وظیفه را در سطحی گستردهتر فراهم میکند و بدون تردید ماههای محرم و صفر مهمترین این فرصتها هستند. امام خمینی(ره) جمله معروفی دارند که میفرمودند «این محرم و صفر است که اسلام را زنده نگه داشته است» و در کنار آن تأکید داشتند که همین محرم و صفر انقلاب ما را بیمه کرده است. این سخن به خوبی نشان میدهد که هیئتها و مجالس عزاداری چه ظرفیت عظیمی برای آگاهیبخشی و هدایت جامعه دارند.
گاهی تصور میشود برای روشنگری حتماً باید سخنرانیهای طولانی انجام داد، در حالی که واقعیت اینگونه نیست. گاهی یک شعر، یک جمله یا حتی یک کلمه میتواند اثری عمیقتر از ساعتها سخنرانی داشته باشد. چهبسا انسان کتابی چندصد صفحهای بخواند و به نتیجه روشنی نرسد، اما یک جمله کوتاه مسیر فکر او را تغییر دهد. امام خمینی(ره) نیز در همین زمینه جملهای دارند که بسیار معروف است؛ ایشان میفرمودند: «این همه درس خواندید، خدا قبول کند، اما گاهی یک وصیتنامه شهید را بخوانید.» واقعاً هم بسیاری از افراد با خواندن وصیتنامههای شهدا مسیر زندگی خود را تغییر دادند و به نوعی راهی را که شاید پنجاه سال طول میکشید، در زمانی کوتاه طی کردند. این همان اثر جهاد تبیین است.
یکی از بزرگترین جلوههای جهاد تبیین نیز خون شهداست. شهدا با فداکاری خود حقیقت را برای جامعه روشن کردند. نقل شده است که زمانی یکی از شهدا به امام شهید ما گفته بود: «آقا شما باید بمانید، ما دلمان به حضور شما گرم است.» اما ایشان پاسخ داده بودند: «مگر خون من از خون مردم رنگینتر است؟ اگر مردم به پناهگاه بروند، من هم میروم.» این روحیه در واقع ادامه همان راهی است که شهدا طی کردند؛ راهی که در آن انسان برای دفاع از حقیقت و آرمانها از جان خود نیز میگذرد.
در همین مسیر رهبر شهید انقلاب درباره شهید حاج قاسم سلیمانی فرمودند که شهادت او از دوران حیاتش برای دشمنان هراسآورتر است. این سخن نشان میدهد که شهادت میتواند خود به بزرگترین پیام روشنگری تبدیل شود. امروز نیز اگرچه امام شهید ما حدود صد روز است که در میان ما حضور ظاهری ندارند، اما بیانات، مواضع و روحیه ایستادگی ایشان همچنان در جامعه زنده است و مردم همچنان از همان سخنان و همان روحیه الهام میگیرند. این همان معنای واقعی جهاد تبیین است؛ یعنی حقیقتی که حتی پس از شهادت نیز زنده میماند و مسیر را روشن میکند.
در واقع این مسیر از عاشورا آغاز شده است. بیش از 1400 سال از شهادت حضرت سیدالشهدا(ع) میگذرد، اما هر سال با فرا رسیدن محرم، شور و شعور حسینی در جامعه بیشتر میشود. هر سال مجالس عزاداری پررنگتر از سال قبل برگزار میشود و این نشان میدهد که پیام عاشورا همچنان زنده و اثرگذار است. ما این الهام را نخست از سیدالشهدا(ع) میگیریم، سپس از امام راحل(ره) و بعد از شهدای بزرگ انقلاب که در همین مسیر حرکت کردند.
اگر امروز مروری بر بیانات رهبر شهید انقلاب داشته باشیم، میبینیم که محور اصلی سخنانشان نیز همین روشنگری و تبیین است. در پیامها و سخنرانیهای مختلف، چه خطاب به مسئولان، چه خطاب به مردم و چه در پیامهای بینالمللی مانند پیام حج، همواره بر وحدت، آگاهی، حفظ میدان و مقابله با جنگ شناختی دشمن تأکید شده است. اینها همه مصادیق جهاد تبیین است.
بر همین اساس، مداحان و سخنرانان در ماه محرم وظیفه سنگینی بر عهده دارند. نباید مجالس عزاداری صرفاً به برگزاری یک مراسم سنتی محدود شود. اشک و روضه جایگاه خود را دارد و جزء ارکان عزاداری است، اما در کنار آن باید پیام عاشورا، فرهنگ ایثار، بصیرت و شناخت دشمن نیز برای مردم تبیین شود. اگر این کار انجام نشود، بهطور طبیعی بخشی از رسالت هیئتها نادیده گرفته میشود.
به همین دلیل معتقدم مداحان باید در این مسیر تلاش بیشتری داشته باشند و از فرصت محرم برای بیان پیامهای روشنگرانه استفاده کنند. اگر ما بتوانیم در کنار عزاداری، آگاهی و بصیرت را نیز در جامعه تقویت کنیم، آنگاه هم رضایت شهدا را به دست آوردهایم و هم توانستهایم رسالت حقیقی هیئتهای حسینی را به درستی انجام دهیم.
مداحی همراه با جهاد تبیین یعنی جهت گیری فکری جامعه را روشن کنیم
تسنیم: اگر بخواهید نمونهای عینی از یک مداحی همراه با جهاد تبیین در محرم امسال بیان کنید، چه ویژگیهایی باید داشته باشد؟
پیرایش: ببینید، من خودم در دوران دفاع مقدس در جبهه حضور داشتم و از نزدیک دیدم که شعر و نوحه چگونه میتوانست مسیر یک جوان را مشخص کند. آن روزها نوحههای حماسی مرحوم حاج صادق آهنگران فضای جبهه را دگرگون میکرد. مثلاً وقتی خوانده میشد:
«فضای جبهه شور افکنده بر جانم
مهیای جهادم، عاشق دیدار جانانم
به سوی گلشن حسینی میروم
به فرمان امام خمینی میروم»
در همین چند مصرع، یک خط فکری کامل وجود دارد؛ «به سوی گلشن حسینی میروم» یعنی مقصد، کربلا و فرهنگ عاشوراست و «به فرمان امام خمینی میروم» یعنی تبعیت از ولایت. این دقیقاً جهاد تبیین است؛ بدون سخنرانی طولانی، با چند بیت شعر، تکلیف روشن میشود.
امروز هم همین مسیر ادامه دارد، البته با سبک و بیان متناسب با نسل جدید. ممکن است لحن و آهنگ تغییر کرده باشد، اما اگر محتوا همان باشد، باز هم جهاد تبیین انجام شده است. برای نمونه، در برخی سرودها گفته میشود:
جاده و اسب مهیاست، بیا تا برویم
کربلا منتظر ماست، بیا تا برویم
این ادبیات از کجا ریشه میگیرد؟ از همان جمله تاریخی امام خمینی(ره) که فرمودند «راه قدس از کربلا میگذرد». در سرودهای دوران دفاع مقدس هم همین مضمون بود: «بهر آزادی قدس از کربلا باید گذشت». یعنی حتی در متن نوحه و سرود، جهتگیری سیاسی و اعتقادی جامعه تبیین میشد.
آن روز جهاد تبیین در قالب حماسه، شور و آمادگی برای دفاع مقدس جلوه داشت. در شعرها گفته میشد برای آزادی قدس باید ایستادگی کرد، باید از مسیر کربلا عبور کرد، باید هزینه داد. اینها فقط شعار نبود؛ تبدیل به انگیزه عملی برای رزمندگان میشد.
امروز نیز شرایط متفاوت است، اما اصل مسیر همان است. ما اگر بخواهیم در برابر ظلم و جنایت ایستادگی کنیم، باید به فرهنگ سیدالشهدا(ع) بازگردیم. کربلا فقط یک واقعه تاریخی نیست؛ یک مکتب است. اگر جامعه ما با فرهنگ عاشورا زنده بماند، میتواند در برابر هر جبهه ظلم و استکباری بایستد.
مداحی همراه با جهاد تبیین یعنی همین؛ یعنی در کنار اشک و روضه، جهتگیری فکری جامعه را هم روشن کند. یعنی جوان بداند چرا باید پای آرمانها بایستد، چرا باید وحدت داشته باشد، چرا نباید در برابر تبلیغات دشمن دچار تردید شود.
ما در هیئتها باید این مفاهیم را زنده نگه داریم؛ همانطور که در دفاع مقدس با شعر و نوحه، روحیه جهاد در دلها زنده میشد، امروز هم باید روحیه بصیرت، مقاومت و امید را تقویت کنیم. اگر راه کربلا را درست بشناسیم، مسیر آینده هم روشن خواهد شد.
در نهایت، همه این تلاشها در امتداد همان وعده بزرگ الهی است؛ وعدهای که با فرهنگ عاشورا آغاز شد و با استمرار انقلاب اسلامی ادامه یافته است. ما باور داریم که با حفظ این مسیر، زمینه برای تحقق عدالت جهانی و ظهور منجی عالم بشریت فراهم خواهد شد و آن روز، ثمره همه این ایستادگیها به بار خواهد نشست.
تسنیم: گاهی شاهد برخی رفتارها در هیئتها هستیم که نه تنها به ترویج فرهنگ عاشورا کمک نمیکند، بلکه به نوعی وهن مذهب محسوب میشود. به نظر شما مهمترین وظیفه مداحان برای حفظ شأن مجالس امام حسین(ع) چیست و یک مجلس در تراز اهلبیت(ع) باید چه ویژگیهایی داشته باشد؟
پیرایش: این پرسش بسیار مهم و راهبردی است. تجربه سالیان متمادی به ما ثابت کرده که اگر حرکتی انجام دهیم که باعث تضعیف جایگاه شیعه یا آزردهخاطر شدن قلب نازنین امام زمان(عج) شود، قطعاً آن حرکت انحرافی است. ما باید بدانیم که عظمت اهلبیت(ع) به خودی خود پابرجاست؛ آنها نور واحد هستند و این ما هستیم که با تمسک به آنها ارزش پیدا میکنیم، نه اینکه ما بخواهیم با رفتارهای خود به آنها ارزشی بیفزاییم. وظیفه ما صرفاً انعکاس آن نور است، نه مخدوش کردن آن با خرافات.
برای نمونه، سالها پیش مسئله قمهزنی مطرح بود؛ حرکتی که متأسفانه دشمنان شیعه از آن به عنوان ابزاری برای ترویج خشونت و وحشیگری علیه پیروان مکتب اهلبیت(ع) بهرهبرداری میکردند. بیایید این خون را با خون شهید مقایسه کنیم. وقتی امیرالمؤمنین(ع) در محراب عبادت ضربت خوردند، فرمودند: «فُزتُ و ربِّ الکعبه»؛ این یعنی خون رستگاری. آن خون در راه اقتدار اسلام، عدل و حقیقت ریخته شد. خون شهدای ما نیز همینگونه است. شهید سیاووش امیری در عملیات والفجر (سال 60) درست در روز اربعین به شهادت رسید و با همان نگاه، به مولایش اقتدا کرد. این کجا و خونی که به غلط و در رفتارهای وهنآمیز به هدر میرود کجا؟ ما باید مراقب باشیم که رفتارمان بازتابدهنده عزت دین باشد، نه ابزاری برای تمسخر دشمن شود.
تسنیم: در بحث محتوای مجالس، بسیاری از بزرگان از جمله شهید مطهری بر مسئله تحریفات تأکید داشتهاند. چگونه میتوان میان شور حسینی و روایت صحیح تاریخی تعادل ایجاد کرد؟
پیرایش: راه حل این مسئله بازگشت به واقعیتهای تاریخی و پرهیز از داستانسراییهای بیپایه است. شهید مطهری در کتاب حماسه حسینی بهدرستی به موضوع تحریفات اشاره کردند. به عنوان مثال، داستانی که در برخی مجالس درباره حضرت املیلا(س) و وعده ایشان برای گلابپاشی از کربلا تا مدینه گفته میشود، کاملاً غیرعقلانی و خلاف واقع است. اولاً ایشان در کربلا حضور نداشتند، ثانیاً طرح چنین مباحثی شأن اهلبیت(ع) را پایین میآورد و تمرکز را از هدف اصلی قیام سیدالشهدا(ع) دور میکند.
ما باید به جای تخیلات، به دنبال مصادیق واقعی باشیم. اگر میخواهیم الگوی حماسه و ایثار معرفی کنیم، چرا از شهدای خودمان نگوییم؟ چرا از امام شهیدمان و امام خمینی(ره) نگوییم که تا آخرین لحظه حیات، دست از مبارزه برنداشتند؟
تسنیم: اشاره کردید به امام شهید؛ چه پیامی در سیره قائد شهید امت وجود دارد که باید در مجالس امروزی برجسته شود؟
پیرایش: تصویر لحظات آخر حیات امام شهید برای همه ما درسآموز است. معظم له مشت گرهکرده داشتند و مشغول قرائت قرآن بودند. این مشت گرهکرده یعنی مقاومت تا آخرین نفس و آن قرآن یعنی مسیر را گم نکنید. این زیباترین درس برای مداح و سخنران است؛ اینکه بگوید الگوی ما در مقاومت، همین سیره امام است.
مجلس تراز اهلبیت(ع) مجلسی است که در آن قرآن محور باشد، ولایتفقیه به عنوان استمرار راه ائمه معرفی شود و جوان ما یاد بگیرد که چگونه در دنیای امروز، مشتاقانه بایستد و مقاومت کند. مداح باید با تکیه بر حقایق تاریخی و تطبیق آن با واقعیات روز، راه را برای جوانان روشن کند. اگر توانستیم اینگونه عمل کنیم، آنگاه مجلس ما در تراز مکتب اهلبیت(ع) خواهد بود؛ مجلسی که نه تنها احساسات را برمیانگیزد، بلکه فکر و اراده را نیز میسازد.
بنابراین مداحی امسال باید فقط یک مجلس عاطفی نباشد؛ باید مدرسهای برای آگاهی، بصیرت و حرکت باشد. این همان جهاد تبیینی است که امروز بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز داریم.
مجلس تراز حسینی؛ پایگاهی برای تربیت نسل مؤمن و بصیر
تسنیم: به عنوان حسن ختام، برای اینکه یک ذاکر یا سخنران بتواند مجلسی در تراز اهلبیت(ع) برگزار کند و از انحرافات دور بماند، چه توصیهای دارید؟
پیرایش: ببینید، همه ما باید بدانیم که منبر امام حسین(ع) جایگاه مقدسی است و ما در قبال آنچه بر این منبر میگوییم، مسئولیم. باید به سمتی برویم که اشعار و مطالب ما زنده، حماسی و راهگشا باشد. ذاکر اهلبیت(ع) باید پیش از هر چیز، بفهمد که امام حسین(ع) از ما چه میخواهد.
شهید مطهری در کتاب حماسه حسینی داستانی را نقل میکند که بسیار تکاندهنده و درسآموز است. ایشان میگوید واعظی بود که هرچه میخواست بر منبر میگفت و روضههای غیرمستند میخواند. یک شب در عالم رؤیا دید که گویی گوشت بدن امام حسین(ع) را با دندانهایش جدا میکند. وحشتزده نزد عالمی رفت و خوابش را تعریف کرد. آن عالم به او گفت: «تو روضه میخوانی، اما روضه را درست نمیخوانی. چرا هر چه به دهانت میآید میگویی؟ چرا هر نوشتهای را بدون تحقیق میخوانی؟»
این حکایت، هشدار بزرگی است. وقتی ما مطالب بیسند یا تحریفآمیز میگوییم، در واقع به ساحت امام حسین(ع) جسارت کردهایم. مداح و سخنران باید یا چیزی نگوید، یا اگر میگوید، حقیقت را بگوید. ما باید به دنبال آن باشیم که چه چیزی سبب رشد راه اهلبیت(ع) میشود و چه چیزی آن را تضعیف میکند.
مرز ساده است؛ هر جا حرکتی کردیم که سبب اقتدار اسلام و شناخت راه اهلبیت(ع) شد، شک نکنید که فرزند آقا سیدالشهدا، حضرت مهدی(عج)، رهبر عزیزمان و شهدا از ما خشنود هستند. اما آنجایی که با خرافه، غلو یا روایتهای دروغین سبب وهن مکتب میشویم، در حال تضعیف جبهه حق هستیم.
تأکید من این است؛ مداحان و اهالی هیئت، جهاد تبیین را سرلوحه کار خود قرار دهند. ما باید اشعاری را انتخاب کنیم که در کنار بیان مصائب اهلبیت(ع)، بصیرتافزا و حماسی باشند. همان خواستههایی که امام راحل(ره) و رهبر شهید انقلاب همواره بر آن تأکید داشتهاند. اگر بتوانیم این مسیر را درست طی کنیم، مجالس ما نه تنها محل اشک و روضه، بلکه پایگاهی برای تربیت نسل مؤمن، بصیر و مدافع آرمانهای حسینی خواهد بود؛ همان مجلسی که مورد رضایت امام شهید و شهدای راه اسلام است.
گفتوگو از: مبین جلیلی، فاطمه ساریخانی
انتهای پیام/711/
