به گزارش گروه تاریخ خبرگزاری صدا و سیما؛ سی‌ام اردیبهشت ماه در تقویم ایران یادآور روزیست که آسمان ایران شاهد پرواز بی‌بازگشت جمعی از خادمان راستین خود بود؛ روزی که رئیس جمهور مردمی، متواضع و انقلابی جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله رئیسی به همراه جمعی از یاران خود در راه خدمت به وطن، در منطقه شمال غرب کشور دچار سانحه هوایی شده و به درجه رفیع شهادت نائل آمدند. حادثه‌ای تلخ که در آن به تعبیر امام شهید (ره) مردم ایران، خدمتگزاری صمیمی، مخلص و با ارزش را از دست داد (۰۳/۰۲/۳۱).

 

هر چند این حادثه دلخراش در تقویم ایران اسلامی، ضایعه‌ای فراموش نشدنی و فقدانی جبران ناپذیر به شمار می‌رود، اما با این حال فرصتی مغتنم برای بازخوانی عمیق شاخص‌های مدیریت تراز اسلامی و انقلابی نیز در دسترس قرار می‌دهد.

 

از امیر مومنان (علیه السلام) نقل شده است که فرمودند: «اِعْرِفِ اَلْحَقَّ تَعْرِفْ أَهْلَهُ؛ حق را بشناس تا اهل آن را بشناسى»؛ این کلام گهربار به این معناست که برای شناخت افراد، ابتدا معیار‌های حقانیت را بشناسید و پس از آن، افراد را با آن شاخص‌ها قیاس کنید؛ هر اندازه به شاخص‌های حق شباهت داشتند، به همان میزان به حقیقت نزدیک شده و از عنصر حقانیت و درستی برخوردارند.

 

شناخت مدیران نیز از این قاعده مستثنی نیست؛ معیار‌های مدیر تراز اسلامی در منابع دینی مکرر مورد اشاره و در بیانات امام راحل (ره) و امام شهید (ره) به عنوان مفسران راستین اسلام، مورد توجه و تاکید قرار گرفته است.

 

برای ترسیم ابعاد شخصیتی شهید آیت‌الله رئیسی، ابتدا باید مؤلفه‌های یک مدیر اسلامی را از منابع یاد شده بازشناخت. رهبر شهید انقلاب (ره) در سخنرانی نوروزی فروردین ۱۴۰۰ خطاب به ملت ایران، ۸ خصوصیت رئیس جمهور مطلوب کشور را برشمردند و فرمودند: «خصوصیات یک رئیس جمهوری را که به نظر می‌رسد، رئیس جمهور مردم باید دارای این خصوصیات باشد، اینها را من می‌گویم. شما نگاه کنید، ببینید واقعاً همین‌جور هست یا نه. یعنی این نظر شخص من نیست، به نظر می‌رسد که هر کسی که به دنبال سعادت کشور است، یک چنین رئیس جمهوری می‌خواهد». ۸ ویژگی یاد شده از سوی ایشان عبارتند از: دارای مدیریت و کفایت، با ایمان، عدالتخواه و ضد فساد، دارای عملکرد انقلابی و جهادی، معتقد به توانمندی‌های داخل، معتقد به جوانان، مردمی و امیدوار.

 

خوانش دوران مسئولیت شهید آیت‌الله رئیسی نشان می‌دهد او جلوه تمام‌عیار این مؤلفه‌ها بود. او اهل توکل و تکیه بر اراده الهی در کنار تلاش حداکثری بود. ایشان به عنوان مدیری که تربیت یافته مکتب امام صادق (علیه السلام) و خادم مضجع شریف امام رضا (علیه السلام) بود، هرگز خود را فاعل مستقل نمی‌دید، بلکه خود را ابزاری در مسیر اجرای امر خدا و خدمت به خلق می‌دانست و همین روحیه خدا باوری سبب شد، در یکی از سخت‌ترین و پیچیده‌ترین دوره ها، پذیرای مسئولیت ریاست جمهوری ایران اسلامی باشد.

 

شهید رئیسی اهل عدالت محوری و مبارزه بی‌امان با فساد بود؛ مدیری که نه از قدرتمندان هراس نداشت و در قامت ریاست قوه قضائیه و سپس ریاست جمهوری، نشان داد که می‌توان هم قاطع بود، هم مهربان؛ هم عدالت‌گستر بود، هم مردم‌دار. او پیش از آنکه بر صندلی تکیه زند، میان مردم و در میانه میدان بود، درد آنان را می‌شنید و هرگز پشت در‌های بسته محصور نشد و به تعبیر امام شهید (ره) برای او صلاح و رضایت مردم که حاکی از رضایت الهی است بر همه چیز ترجیح داشت (۰۳/۰۲/۳۱).

 

سفر‌های بدون تشریفات، بازدید‌های سرزده از مناطق محروم، نشستن پای درد دل کارگران و روستاییان، پیگیری شبانه روزی مشکلات معیشتی، مقابله با فساد بدون هراس از مفسدان و در عین حال تواضعی مثال‌زدنی در برابر منتقدان و حتی مخالفان سیاسی، از ویژگی‌های برجسته سلوک مدیریتی او بود. او معتقد بود که نه رئیس جمهور بلکه خادم ملت ایران است و این ادعا را با عملش ثابت می‌کرد. در سخت‌ترین تحریم‌های ظالمانه، با روحیه جهادی و تکیه بر توان داخلی، گام‌های بلندی برای توسعه اقتصادی و دیپلماسی عزتمندانه برداشت؛ گام‌هایی بلند که عمر کوتاه او اجازه نمی‌داد به بار نشستن آن تلاش‌ها را ببیند.

 

شاید با وجود مجموع این صفات بود که رهبر شهید انقلاب (ره) در توصیف ایشان فرمودند: «در خدمتگزاری به کشور، یک نصاب تازه‌ای را به وجود آورد. ما قبلاً هم شخصیّت‌های خدمتگزار داشته‌ایم، امّا نه در این حد، نه با این حجم، نه با این کیفیّت، نه با این صداقت، نه با این پرکاری و شب و روز نشناختن؛ یک نصاب جدیدی را آقای رئیسی (رحمه الله علیه) در باب خدمتگزاری به ملّت ایجاد کرد» (۰۳/۰۳/۱۴).

 

 در یک کلام می‌توان شهید رئیسی را تلفیقی از شهید بهشتی و شهید رجایی دانست؛ شخصیتی که بازخوانی او می‌تواند به کشف یک الگوی کارآمد برای مدیریت انقلابی در نظام جمهوری اسلامی منجر شود.

 

علی رغم وجود برخی از مشکلات در کشور، اما از حادثه تلخ سقوط بالگرد رئیس جمهور و همراهان در اردیبهشت ۱۴۰۳ تا ترور و شهادت شماری از مسئولان ارشد نظام در جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان در سال ۱۴۰۴ به دست شقی‌ترین دشمنان، همگی نشان می‌دهد که مسئولان ارشد نظام جمهوری اسلامی نه تنها با مسئولان رژیم سابق بلکه با بسیاری از مدیران کشور‌های دیگر نیز تمایزی ماهوی دارند؛ آن‌ها به قداست هدف و راهشان باور دارند و همواره در همه شرایط در کنار مردم و در میانه میدان هستند و از دادن هیچ هزینه‌ای حتی فدا کردن جان، ابایی ندارند. تاریخ ایران عزیز روز‌هایی را به یاد دارد که مدیران ارشد کشور با طوفانی هر چند کوچک، کشتی هایشان را پشت به ایران می‌راندند تا شاید به ساحل امنی برسند که جان و مال و عیالشان را محفوظ نگه دارد؛ محمد علی شاه و احمد شاه، دو پادشاه آخر قاجار و رضا خان و محمد رضا، دو شاه پهلوی که همگی در هنگامه خطر پشت به وطن، راهی دیار فرنگ شدند، تنها نمونه‌ای از این گروه مسئولان هستند که خود را بر مردم و کشورشان ترجیح دادند.

 

آری، شهادت سزاوار بندگان خالصی است که تا واپسین لحظات زندگانی، خود را وقف خدمت به خدا و مردم کرده‌اند. آیت‌الله رئیسی و همراهان او، با شهادتشان بار دیگر ثابت کردند که خدمت صادقانه تا پای جان، مرام و مکتب انسان‌هایی است که به تأسی از دستورات امیرالمومنین (علیه السلام) مدیریت را نه طعمه که تکلیف می‌دانند؛ بنابراین سی‌ام اردیبهشت را نباید تنها به عنوان سالروز شهادت ایشان قلمداد کرد؛ بلکه باید آن را به مثابه فصلی نوین در الگوسازی از مدیریت اسلامی و انقلابی دانست.

 

نویسنده و پژوهشگر: عباس کریمیان