به گزارش خبرگزاری صداوسیما، «وقتی امام خمینی (ره) بهعنوان فرمانده کل قوا فرمودند «خرمشهر باید آزاد شود»، تحقق این فرمان به اصلیترین مأموریت فرماندهان و رزمندگان اسلام تبدیل شد.
از همان زمان، طراحی عملیاتی گستردهای برای شکستن خطوط دشمن و پایاندادن به اشغال خرمشهر در دستور کار قرار گرفت؛ طراحیای که در قالب عملیات بزرگ «بیتالمقدس» از دهم اردیبهشت ۱۳۶۱ آغاز شد و در نیمه دوم این ماه به حساسترین و تعیینکنندهترین مراحل خود رسید.
نیمه دوم اردیبهشت ۱۳۶۱ را باید مقطع اوج درگیریها و صحنه تثبیت دستاوردهای عملیاتی رزمندگان اسلام دانست. در این مقطع، یگانهای سپاه و ارتش با عبور از موانع پیچیده دشمن و تحمل پاتکهای سنگین، موفق شدند مواضع راهبردی را یکی پس از دیگری درهم بشکنند و حلقه محاصره را بر نیروهای بعثی تنگتر کنند.
سرلشکر پاسدار یحیی صفوی، فرمانده اسبق سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و فرمانده وقت نیروی زمینی سپاه در جریان عملیات بیتالمقدس، در کتاب تاریخ شفاهی خود با عنوان «از سنندج تا خرمشهر (جلد اول)» به تشریح جزئیات مرحله دوم عملیات پرداخته و درباره روزهای نیمه دوم اردیبهشتماه روایت میکند:
«تمرکز عمده قوای دشمن در سمت خرمشهر بود و شدیدترین درگیریها در منطقه قرارگاه نصر اتفاق افتاد. تیپهای ۲۲ بدر و ۲۷ محمد رسولالله (ص) و دیگر یگانهای قرارگاه نصر از جمله تیپهایی از لشکر ۲۱ حمزه در آن منطقه درگیر بودند.
درگیری چهار روز پیوسته ادامه داشت و قطع نشد. دشمن تلاش میکرد ما را از جاده اهواز ـ خرمشهر عقب بیندازد و مواضع ما را درهم بشکند؛ زیرا میدانست اگر بتواند نیروهای ما را از این جاده جابهجا کند، ناچار خواهیم شد به پشت رودخانه کارون بازگردیم؛ چراکه در دشت صاف منطقه، موضع پدافندی مناسبی وجود نداشت و دشمن نیز بر منطقه اشراف داشت.
در این عملیات، شهید حسن طهرانیمقدم ۱۱ آتشبار توپخانه برای یگانهای سپاه سازماندهی کرده بود. برای نخستینبار تیپهایی، چون امام حسین (ع)، نجف و کربلا دارای آتش توپخانه پشتیبانی بودند و اطمینان نسبی داشتند که ولو بهصورت محدود، آتش مؤثر در اختیار دارند.
در مرحله دوم عملیات، یگانهای قرارگاه فتح شامل تیپ ۲۵ کربلا، تیپ ۵۵ هوابرد، تیپ ۱۴ امام حسین (ع) و تیپ ۸ نجف اشرف توانستند با انهدام گسترده دشمن به پشت نوار مرزی برسند.»
بر اساس این روایت، نیمه دوم اردیبهشتماه زمان آزمون بزرگ ارادهها بود؛ روزهایی که دشمن با تمرکز قوا و اجرای پاتکهای سنگین میکوشید پیشروی رزمندگان اسلام را متوقف کند. اهمیت جاده اهواز ـ خرمشهر و محورهای منتهی به کارون، این منطقه را به کانون اصلی نبرد تبدیل کرده بود. هر موضعی که تثبیت میشد، حاصل ساعتها درگیری نزدیک، مقاومت در برابر آتش سنگین و تحمل فشارهای بیوقفه بود.
در این مقطع، هماهنگی میان یگانهای سپاه و ارتش، تقویت پشتیبانی آتش و تجربه میدانی فرماندهان، نقش تعیینکنندهای در تثبیت خطوط و پیشروی مرحلهبهمرحله نیروهای خودی ایفا کرد. نیمه دوم اردیبهشت ۱۳۶۱ در واقع مرحلهای بود که در آن کفه موازنه بهتدریج به سود رزمندگان اسلام تغییر کرد و زمینه برای تکمیل عملیات فراهم شد.
عملیات بیتالمقدس در چهار مرحله طراحی شده بود و آنچه در روزهای میانی و پایانی اردیبهشت رخ داد، ستون فقرات این طرح عملیاتی را شکل داد؛ مرحلهای که با عبور از موانع طبیعی و مصنوعی، شکستن خطوط مستحکم دشمن و رسیدن به نوار مرزی، مسیر تحقق هدف نهایی عملیات را هموار کرد.
فتح خرمشهر در ادامه همین مجاهدتها و ایستادگیها رقم خورد؛ فتحی که امام خمینی (ره) آن را از جلوههای عنایات الهی دانستند و رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز آن را نماد عزت، مقاومت و سرافرازی ملت ایران معرفی کردهاند.
مرور رخدادهای نیمه دوم اردیبهشت ۱۳۶۱ نشان میدهد که پیروزی در دفاع مقدس صرفاً نتیجه برتری تجهیزات نبود، بلکه ثمره ایمان، اراده، ابتکار عملیاتی و ایستادگی رزمندگانی بود که در سختترین شرایط، مأموریت خود را با اتکا به باورهای عمیق دینی و ملی به انجام رساندند؛ روزهایی که در تقویم دفاع مقدس، بهعنوان مقطعی سرنوشتساز و تعیینکننده در مسیر آزادسازی خرمشهر ماندگار شدهاند.
آمریکا که در سالهای نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی با حمایت و تجهیز رژیم بعث عراق درصدد شکست جمهوری اسلامی ایران برآمده بود، در مقاطع بعدی نیز با تداوم رویکردهای خصمانه و اقدامات تقابلی، بار دیگر دچار خطای محاسباتی شد. تصور آنان بر این بود که میتوانند با فشارهای نظامی و امنیتی، اراده ملت ایران را در هم بش
کنند؛ اما در عمل، با پاسخ قاطع و بازدارنده جمهوری اسلامی ایران مواجه شد و ناکامی دیگری را تجربه کرد.
این رویاروییها بار دیگر نشان داد که پیروزی صرفاً محصول برتری تسلیحاتی نیست، بلکه پیش از هر چیز، ریشه در استحکام ارادهها دارد. پیروزی نه از انباشت منابع مالی حاصل میشود و نه صرفاً از برخورداری از تجهیزات مدرن؛ بلکه نتیجه ابتکار، طراحی عملیاتی هوشمندانه، صبر راهبردی و تدبیر در میدان عمل است. تجربه سالهای گذشته گواه آن است که هرگاه ارادهای استوار با برنامهریزی دقیق و ایمان به توان داخلی همراه شود، میتواند پیچیدهترین معادلات را به سود خود تغییر دهد.
پژوهشگر و نویسنده: طیبه السادات حسینی
