به گزارش خبرنگار مهر، در روزهای اخیر و با اظهارات رئیس جمهور ایالات متحده، واکنشهایی در میان اهالی فرهنگ و سیاست و مردم برانگیخت. آنچه در این میان جالب توجه است، نوعی از ادبیات این کشورهاست که ریشه در دوران استعمار دارد. تبارشناسی مورخانه مدعای سیاستمداران ، یکی از کارهای مورخ است.
حبیب الله اسماعیلی نویسنده و پژوهشگر تاریخ در گفتگو با مهر به ادعای سخیف ترامپ مبنی بر بازگرداندن ایران به عصر هجر پرداخته است. وی معتقد است خودمحوری و نامتمدن پنداری جهان غیر غربی ریشهای دراز دارد که امروز در چهره ترامپ متمرکز شده است. همچنین او به این موضوع اشاره کرد و در تحلیلی تاریخی تأکید کرد که سیاستهای مداخلهجویانهی آمریکا ریشه در سنت استعماری غرب دارد و تفاوتی میان امپریالیسم آمریکایی، انگلیسی و روسی وجود ندارد.
اسماعیلی در ابتدای سخنان خود با اشاره به اینکه استعمار بخشی از جهان مدرن است، اظهار داشت: استعمار در دورههای مختلف و اشکال مختلفی خودش را نشان داده است؛ از دورهی استعمار ساحلی گرفته تا دورهی استعمار کلاسیک و دوره استعمار نو.
این پژوهشگر با بیان اینکه آنچه امروز در جهان مجازی اتفاق میافتد را میتوان دوران استعمار نوی نو دانست، افزود: این استعمار نو واقعاً پدیده جدیدی است و به قول مرحوم شریعتی نوعی استحمار را با خود همراه دارد. به هر صورت این حرفهای هیئت حاکمه آمریکا جدید نیستند و ریشه در تاریخ دارند. اگر از نگاه نقادانهی تاریخی به این موضوع نگاه کنیم، در سفرنامههای مختلف در دورههای تاریخی مختلف، نوعی غربمحوری دیده میشود و رسالت غربیها همواره این بوده که بگویند این جهان، جهان نامتمدنی است و آنها آمدهاند تا آنها را متمدن کنند.
این تحلیلگر همچنین با رد هرگونه تفاوت میان امپریالیسمهای مختلف، ادامه داد: فرقی بین امپریالیسم روسی، آمریکایی و انگلیسی نیست. ما میبینیم که روسها هم وقتی وارد افغانستان و آسیای مرکزی میشوند، هدفشان این است که به قول خودشان «سیولیزاسیون» یا تمدنسازی را در این مناطق گسترش دهند.
وی در بخش دیگری از سخنانش به کتاب دو کتاب اشاره کرد و گفت: النا یا هلنا آندرییوا در کتاب «روسیه و ایران در بازی بزرگ، سفرنامه ها و شرق گرایی» که توسط الهه کولایی و محمد کاظم شجاعی به فارسی هم ترجمه شده، عنصر رسالت برای متمدن کردن را به خوبی تحلیل کرده است. همچنین مرحوم عبدالهادی حائری کتابی دارند به نام «دو رویه تمدن بورژوازی غرب» و یک فصل از آن کتاب از قول اندیشمندان مختلف اروپایی از جمله دیدرو و ولتر، رویکردهای غرب محورانه و وظیفه متمدنکردن شرقیان مفصل آمده است.
این پژوهشگر ادامه داد: در کتاب مرحوم حائری، وقتی راجع به دو رویه تمدن بورژوازی غرب صحبت میشود، یک روحیه، روحیۀ استعمار است و دیگری روحیۀ علم. و مفصل توضیح میدهند که بخش علمی چه دستاوردهایی دارد و بخش استعماری چه دستاوردهایی داشته است.
اسماعیلی در پایان افزود: پیشنهاد من به کسانی که اشتباه کردند و در توهم این بودند که ترامپ برای کمک میآید این است که یک بار دیگر به آن کتاب مراجعه کنند و تاریخ استعمار را نگاه کنند تا متوجه شوند که اساساً اینها برای چه میآیند و هدفشان فقط غارت منابع و سرمایه است.
