سخنگوی صنعت آب کشور با هشدار نسبت به خوشبینیهای کاذب درباره تأثیر پدیده اقلیمی «النینو» بر منابع آبی ایران، تاکید کرد: حتی در صورت وقوع بارشهای شدید، بحران خشکسالی هیدرولوژیکی و انباشته کشور با چند رخداد بارشی مرتفع نخواهد شد و سیاست مدیریت مصرف آب، بدون تغییر و با قوت ادامه مییابد.
عیسی بزرگزاده، در گفتوگو با ایرنا، ابعاد علمی این پدیده و استراتژی وزارت نیرو در مواجهه با منابع آبی را تشریح کرد و هشدار داد: خوشبینی به بارشهای موسمی نباید موجب غفلت از بحران خشکسالی انباشته کشور شود.
وی یادآورشد: النینو در زبان اسپانیایی به معنای پسرک یا مسیح کوچک است؛ نامی که ماهیگیران سواحل پرو و اکوادور برای توصیف گرم شدن غیرعادی آبهای اقیانوس آرام استوایی به کار میبردند. در علم اقلیمشناسی، النینو فاز گرم سامانه نوسان جنوبی-النینو (ENSO) است؛ یکی از مهمترین نوسانات طبیعی سامانه اقلیم زمین که میتواند الگوهای دما، بارش و گردش جو را در بسیاری از مناطق جهان تغییر دهد.
بزرگزاده اظهارکرد: در شرایط عادی، بادهای تجاری آبهای گرم سطح اقیانوس را به سمت غرب، یعنی اندونزی و استرالیا، هدایت میکنند و همزمان آبهای سردتر از اعماق در سواحل غربی آمریکای جنوبی به سطح میآیند. اما در دوره النینو، این بادها تضعیف میشوند یا الگوی آنها تغییر میکند و در نتیجه، دمای سطح آب در بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی به طور غیرعادی افزایش مییابد. این جابهجایی بزرگ انرژی، الگوهای گردش عمومی جو را تغییر میدهد و از طریق سازوکارهای دورپیوند (Teleconnections)، آثار خود را بر بسیاری از نقاط جهان، از جمله منطقه خاورمیانه، بر جای میگذارد.
سخنگوی صنعت آب کشور با تاکید بر اینکه رابطه النینو با اقلیم ایران رابطهای آماری و احتمالاتی است، نه قطعی، گفت: مطالعات اقلیمی نشان میدهد که در بخشی از رخدادهای النینو، احتمال افزایش بارش در نیمه غربی، جنوبغربی و بخشهایی از جنوب ایران نسبت به شرایط معمول بیشتر میشود، اما این الگو در همه رخدادها یکسان نیست.
وی با اشاره به پیچیدگی سامانههای اقلیمی موثر بر ایران افزود: اقلیم ایران علاوه بر ENSO، تحت تأثیر سامانههای دیگری مانند نوسان اطلس شمالی (NAO)، دوقطبی اقیانوس هند (IOD)، نوسان دههای اقیانوس آرام (PDO)، نوسان مادن-جولیان (MJO)، سامانههای مدیترانهای و شرایط محلی جو نیز قرار دارد؛ بنابراین هیچیک از این سامانهها به تنهایی تعیینکننده وضعیت بارش کشور نیستند. به همین دلیل، النینو را باید عاملی دانست که احتمال وقوع برخی الگوهای بارشی را تغییر میدهد، نه اینکه وقوع سال پربارش را تضمین کند.
بزرگزاده با اشاره به سوابق گذشته خاطرنشان کرد: تجربه گذشته نشان میدهد که در برخی رخدادهای النینو، کشور با کمبود بارش مواجه بوده و در مقابل، برخی سالهای لانینا نیز بارشهای مطلوبی را تجربه کردهایم. همچنین وضعیت ENSO به طور مستمر توسط مراکز معتبر بینالمللی مانند سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) و مؤسسه بینالمللی پژوهش اقلیم و جامعه (IRI) پایش و بهروزرسانی میشود و ارزیابیهای ما نیز همواره بر پایه آخرین دادههای معتبر علمی انجام میشود.
سخنگوی صنعت آب کشور با اشاره به آمادگی وزارت نیرو برای پیشبینیهای بارشی شدید، وضعیت منابع آب کشور را تشریح کرد و گفت: وزارت نیرو با بهرهگیری از سامانههای پایش، پیشبینی و هشدار، بهصورت مستمر شرایط جوی و هیدرولوژیکی کشور را رصد میکند و متناسب با پیشبینیها، مدیریت مخازن سدها، آمادگی در برابر سیلاب و هماهنگی میان دستگاههای مسئول را بهروز میکند تا مخاطرات احتمالی کاهش یابد.
وی ادامه داد: وقوع سیلاب، به معنای پایان خشکسالی نیست. خشکسالی، بهویژه خشکسالی هیدرولوژیکی، حاصل انباشت چندین سال کاهش بارندگی، افت ذخایر سدها، کاهش تغذیه آبخوانها و برداشت بیش از ظرفیت منابع آب است؛ بنابراین آثار آن اغلب با یک یا چند سامانه بارشی برطرف نمیشود.
بزرگزاده به ناهمگونی توزیع زمانی و مکانی بارش در ایران اشاره و اضافه کرد: ممکن است در یک حوضه آبریز سیلاب رخ دهد، در حالی که حوضهای دیگر همچنان با کمبود بارش روبهرو باشد. افزون بر این، همه بارشها به یک اندازه در تقویت منابع آب موثر نیستند. بارشهای بسیار شدید و کوتاهمدت، اگرچه ممکن است رواناب و سیلاب قابل توجهی ایجاد کنند، اما اغلب فرصت کافی برای نفوذ در خاک، تغذیه آبخوانها و افزایش ذخایر آب زیرزمینی فراهم نمیکنند. از این رو، کیفیت، شدت، تداوم و پراکنش بارش، به اندازه مقدار آن اهمیت دارد.
وی به پیامد گرمایشی النینو اشاره و اذعان کرد: رخدادهای النینو بیشتر با افزایش دمای میانگین جهانی همراه هستند و در برخی مناطق، از جمله خاورمیانه، میتوانند احتمال وقوع دورههای گرمتر از معمول را افزایش دهند. این موضوع میتواند تبخیر، تعرق و نیاز آبی را افزایش دهد و بخشی از آثار مثبت افزایش بارش را کاهش دهد.
سخنگوی صنعت آب کشور با تاکید بر تداوم سیاستهای مدیریت منابع آب کشور گفت: سیاست مدیریت منابع آب کشور با وقوع النینو تغییر نخواهد کرد. مدیریت مصرف، ارتقای بهرهوری، حفاظت از منابع آب زیرزمینی، آمادگی در برابر سیلاب، توسعه سامانههای پیشبینی و سازگاری با تغییر اقلیم همچنان محورهای اصلی مدیریت آب کشور خواهند بود.
وی خاظرنشان کرد: النینو میتواند احتمال بارش را تغییر دهد، اما آینده منابع آب ایران را تعیین نمیکند. آینده منابع آب کشور را نحوه حکمرانی، مدیریت علمی، بهرهوری در مصرف و میزان مسئولیتپذیری همه ما در قبال این سرمایه ملی رقم خواهد زد.
