حجتالاسلام والمسلمین مهدی بصیری در گفتوگو با ایسنا با اشاره به مهمترین محورهای بیانات رهبر شهید انقلاب درباره دستگاه قضا، اظهار کرد: رهبر شهید انقلاب در مناسبتهای مختلف، مطالب متعددی درباره قوه قضاییه بیان کردهاند که هر یک از آنها نقشه راهی برای عملکرد این دستگاه محسوب میشود.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین محورهای مورد تأکید رهبر شهید انقلاب، مرجعیت عملی دستگاه قضایی است، افزود: از نگاه شهید خامنهای، قوه قضائیه باید به گونهای عمل کند که در مقام عمل، مرجع و پناهگاه ستمدیدگان باشد. این بدان معناست که اگر در هر نقطهای از کشور به فردی ظلم و تعدی شود، حتی اگر آن فرد خود مرتکب جرم شده باشد، باید بتواند با اطمینان به دستگاه قضایی مراجعه کند.
معاون قضایی رئیسکل دادگستری خراسان رضوی ادامه داد: برای مثال، اگر فردی که مرتکب قتل شده است، خود نیز مورد تعدی قرار گیرد، دستگاه قضایی باید به گونهای عمل کند که همان فرد نیز برای احقاق حق خود به قوه قضاییه پناه بیاورد. به تعبیر دیگر، هر فردی که در هر شرایطی مورد ظلم واقع شود، باید احساس کند مرجعی وجود دارد که از او حمایت میکند و آن مرجع، دستگاه قضایی است. نگاه رهبر شهید انقلاب نیز همین بود قوه قضاییه باید ملجأ و پناهگاه ستمدیدگان باشد.
بصیری با اشاره به اینکه همچنین رهبر شهید همواره بر سلامت دستگاه قضایی تأکید داشتهاند، بیان کرد: ایشان معتقد بودند اگر قوه قضاییه سالم باشد، سلامت آن به سایر بخشهای حاکمیت نیز تسری پیدا میکند. به تعبیر دیگر، رهبر شهید انقلاب سلامت سایر بخشهای حاکمیتی را منبعث از سلامت دستگاه قضائی میدانستند و در مقابل، اگر در این دستگاه فساد، نابسامانی یا ضعف وجود داشته باشد، این آسیبها به سایر دستگاهها نیز سرایت خواهد کرد.
وی با بیان اینکه از دیگر موضوعات مورد تأکید رهبر شهید انقلاب، صیانت از حقوق عامه مردم بود، عنوان کرد: از نگاه رهبر شهید، دستگاه قضایی باید حافظ حقوق عامه و پرچمدار آزادیهای مشروع باشد. این بدان معنا نیست که وظیفه دستگاه قضایی صرفاً رسیدگی به پروندههای ارجاعی باشد؛ برای مثال اگر در یک استان سالانه بیش از یک میلیون پرونده به دستگاه قضایی ارجاع شود، صرف رسیدگی به این پروندهها پایان مأموریت دستگاه قضا نیست.
میزان رضایتمندی مردم از عملکرد دستگاه قضایی مهم است نه صرفا عملکرد آن
معاون قضایی رئیسکل دادگستری خراسان رضوی اضافه کرد: رهبر شهید انقلاب معتقد بودند قوه قضاییه باید فراتر از رسیدگی به پروندههای قضایی، نسبت به موضوعاتی که جامعه با آنها درگیر است و جنبه حقوق عامه دارد نیز ورود کند. هر جا که حقوق عمومی مردم یا آزادیهای مشروع آنان در معرض آسیب قرار گیرد، دستگاه قضایی باید نقشآفرینی و مطالبهگری کند.
بصیری با اشاره به خاطرهای از دیدار جمعی از مسئولان قضایی خراسان رضوی با رهبر معظم انقلاب گفت: در مقطعی، همراه با جمعی حدود ۱۰ نفر از مسئولان قضایی خراسان رضوی به دیدار رهبر شهید انقلاب رفتیم. در آن جلسه، رئیسکل وقت دادگستری استان گزارشی از آمار عملکرد دستگاه قضایی ارائه کرد. پس از ارائه این گزارش، رهبر شهید حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه مطالبی را بیان کردند که یکی از مهمترین نکات مورد تأکید ایشان این بود که آمار و عملکرد در جای خود قابل توجه است، اما مهمتر از آن، میزان رضایتمندی مردم از عملکرد دستگاه قضایی است.
وی افزود: پس از آن نیز در چندین سخنرانی عمومی ایشان، بهویژه در دیدارهای هفته قوه قضاییه، همین تأکید را مشاهده کردم که خروجی واقعی دستگاه قضایی باید رضایت مردم باشد. از نگاه رهبر معظم انقلاب، اگر دستگاه قضایی بتواند رضایت عمومی را جلب کند، به معنای عملکرد صحیح آن است، اما اگر مردم از عملکرد دستگاه قضا رضایت نداشته باشند، حتی با وجود آمارهای بالای عملکرد، چنین دستگاهی در تراز مورد نظر رهبر معظم انقلاب قرار نخواهد گرفت.
معاون قضایی رئیسکل دادگستری خراسان رضوی با اشاره به یکی دیگر از مطالبات رهبر معظم انقلاب از دستگاه قضائی بیان کرد: از دیگر موضوعاتی که رهبر شهید همواره بر آن تأکید داشتهاند، افزایش آگاهیهای حقوقی مردم است. به اعتقاد ایشان، دستگاه قضایی باید در ارتقای اطلاعات عمومی و حقوقی جامعه نقشآفرینی کند، زیرا هرچه آگاهی مردم نسبت به حقوق و تکالیف خود بیشتر شود، زمینه کاهش دعاوی، نزاعها، شکایتها و حتی جرائم نیز فراهم خواهد شد.
بصیری اضافه کرد: رهبر شهید انقلاب معتقد بودند برای کاهش جرائم، صرف برخورد قضایی کافی نیست، بلکه مردم باید حقوق خود را بهتر بشناسند و دستگاه قضایی نیز در مسیر آموزش و ارتقای فرهنگ حقوقی جامعه گام بردارد. در همین راستا، قوه قضاییه نیز اقدامات متعددی را در زمینه افزایش آگاهیهای حقوقی مردم انجام داده است.
وی با اشاره به اینکه ایجاد امنیت روانی در جامعه از دیگر محورهای مورد تأکید رهبر شهید بود، عنوان کرد: رهبر شهید در جلسات مختلف تأکید میکردند که دستگاه قضائی باید به گونهای عمل کند که امنیت روانی در جامعه افزایش یابد و مردم در سایه عملکرد این دستگاه، احساس آرامش داشته باشند.
معاون قضایی رئیسکل دادگستری خراسان رضوی ادامه داد: رهبر شهید انقلاب در این زمینه به نکته مهمی اشاره کردهاند و آن اینکه «احساس امنیت» گاهی حتی از «امنیت واقعی» نیز مهمتر است. ممکن است در جامعهای وقوع برخی جرائم مانند قتل یا کلاهبرداری در موارد محدودی اجتنابناپذیر باشد، اما اگر فضای عمومی جامعه به گونهای باشد که مردم احساس ناامنی کنند، این مسئله بهمراتب خطرناکتر خواهد بود.
بصیری افزود: بر همین اساس، معظمله همواره تأکید داشتهاند که دستگاه قضائی باید مقتدرانه، سریع و بدون فوت وقت نسبت به پروندههای مهم رسیدگی کند؛ بهگونهای که از مرحله رسیدگی مقدماتی تا برگزاری دادگاه و اجرای حکم، فرآیندها با سرعت و دقت انجام شود تا مردم آثار اجرای عدالت را بهصورت ملموس مشاهده کنند. به تعبیر رهبر شهید، مردم باید «حلاوت اجرای حکم» را بچشند؛ یعنی نتیجه اجرای سریع و قاطع عدالت، احساس آرامش، امنیت روانی و اعتماد عمومی در جامعه باشد.
وی با بیان علم، حکمت، اقتدار و عزت قاضی به عنوان دیگر محورهای مهم مورد تأکید رهبر شهید انقلاب بود، اظهار کرر: این موضوع از مباحث مفصلی است که رهبر شهید بارها درباره آن سخن گفتهاند و حتی در یکی از دیدارهای مسئولان قضائی، بخش عمدهای از بیانات ایشان به موضوع عزت و جایگاه قاضی اختصاص داشت. رهبر شهید همواره بر این باور بودند که قاضی باید از جایگاه و منزلت اجتماعی مناسبی برخوردار باشد، مورد احترام قرار گیرد و شأن و عزت او حفظ شود؛ زیرا حفظ عزت قاضی، از الزامات تحقق عدالت در جامعه است.
معاون قضایی رئیسکل دادگستری خراسان رضوی ادامه داد: همچنین رهبر شهید استقلال قاضی را تضمینکننده سلامت دستگاه قضایی و تحقق عدالت در جامعه میدانستند، زیرا این ارتباط مستقیمی با حفظ عزت و جایگاه قاضی دارد. از نگاه رهبر معظم انقلاب، اعتماد مردم به نظام جمهوری اسلامی ایران تا حد زیادی در گرو عدالتخواهی و عملکرد عادلانه دستگاه قضایی است. هر اندازه قوه قضاییه در اجرای عدالت موفقتر عمل کند، مردم به نظام توجه بیشتری خواهند داشت.
بصیری اضافه کرد: در کنار این موضوع، رهبر شهید همواره بر ضرورت توجه دستگاه قضایی به علم، تحقیق، پژوهش، حکمت و ارتقای کیفیت آرای قضائی نیز تأکید داشتهاند و اقتدار قوه قضاییه را در گرو اجرای صحیح و قاطع احکام میدانستند. از نگاه رهبر شهید انقلاب، اگر دستگاه قضایی رأیی صادر میکند، اقتدار آن زمانی محقق میشود که آن رأی با دقت، سرعت و قاطعیت اجرا شود و اجرای احکام نیز همواره یکی از بخشهای مورد تأکید ایشان بوده است.
وی حمایت از سرمایهگذاری، تولید و صنعت را نیز از دیگر موضوعات مورد توجه رهبر انقلاب دانست و تاکید کرد: در سالهای مختلف و متناسب با شعارهای سال، رهبر شهید بارها بر ضرورت حمایت دستگاه قضائی از تولید، صنعت و سرمایهگذاری تأکید کردند و این موضوع را یکی از مأموریتهای مهم قوه قضائیه میدانستند.
باید قانون فصلالخطاب باشد
معاون قضایی رئیسکل دادگستری خراسان رضوی با اشاره به اهمیت قانونمداری در اندیشه رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: یکی دیگر از محورهای مورد تأکید رهبر شهید، التزام کامل به قانون است. ایشان همواره تأکید داشتهاند که قانون باید فصلالخطاب باشد، همه افراد در برابر قانون مساوی باشند و همگان به قانون احترام بگذارند. از نگاه ایشان، حتی اگر قانونی دارای ایراداتی باشد، اجرای همان قانون بهمراتب بهتر از بیقانونی و بیتوجهی به قانون است. قاضی نیز باید عدالتخواه باشد، اما عدالت را در چارچوب قانون اجرا کند؛ نه یک کلمه فراتر از قانون و نه یک کلمه کمتر از آن.
بصبری مبارزه با فساد را از دیگر مطالبات جدی رهبر معظم انقلاب از دستگاه قضایی برشمرد و تصریح کرد: رهبر شهید بارها تأکید کردهاند که قوه قضاییه مبارزه با فساد را باید از درون خود آغاز کند و مبارزه درونسازمانی را در اولویت قرار دهد. اگر دستگاه قضایی بتواند ابتدا سلامت و پاکدستی خود را تضمین کند، آنگاه با اقتدار و پشتوانه لازم خواهد توانست به مبارزه با فساد در سایر دستگاهها و مجموعههای کشور بپردازد و این مطالبه و تأکید رهبر معظم انقلاب همواره وجود داشته است.
وی با بیان اینکه رهبر شهید همچنین نسبت به اختلاف فاحش آرای صادره در مراحل مختلف رسیدگی قضائی نقد جدی داشتند و معتقد بودند این اختلافها باید به حداقل برسد، گفت: برای مثال، اینکه در یک پرونده، دادگاه بدوی حکم اعدام صادر کند، اما همان پرونده در مراحل بعدی به صدور حکم برائت منتهی شود، اختلافی نیست که برای افکار عمومی قابل هضم باشد. رهبر شهید انقلاب بارها تأکید کردهاند که چنین فاصلهای میان آرای دادگاههای بدوی و مراجع عالی باید کاهش یابد و دستگاه قضائی با بررسی ریشههای این اختلافها، نسبت به اصلاح آن اقدام کند.
معاون قضایی رئیسکل دادگستری خراسان رضوی ادامه داد: ممکن است تغییر رأی در فرآیند رسیدگی و در چارچوب قانون امری طبیعی باشد، اما تفاوتهایی از صفر تا صد، مانند صدور حکم اعدام در مرحله نخست و برائت کامل در مراحل بعدی، موجب تعجب و ابهام در افکار عمومی میشود.
بصیری با اشاره به شنیدن سخنان مردم به عنوان دیگر انتظار رهبر شهید انقلاب از قضات و مسئولان قضایی، خاطرنشان کرد: رهبر شهید همواره تأکید داشتهاند که حرف مردم باید شنیده شود؛ چه فرد شاکی باشد، چه متهم و چه خواهان دعوا. ممکن است در نهایت رأی دادگاه مطابق خواسته آن فرد صادر نشود، اما همین که قاضی با حوصله به سخنان او گوش و به او فرصت بیان بدهد، بخش قابل توجهی از سنگینی و نارضایتی او کاهش پیدا میکند.
وی بیان کرد: امروز در بخشهای نظارتی اقدامات مستمری در حال انجام است و این مسئله نیز از موضوعاتی است که رهبر معظم انقلاب بارها بر آن تأکید کرده و انتظار داشتهاند قضات با سعه صدر به سخنان افراد گوش دهند.
انتهای پیام
