خبرگزاری تسنیم ـ مینا صدیقیان| برخی انسانها با پایان زندگیشان از صحنه تاریخ کنار نمیروند، بلکه تازه روایت حضورشان آغاز میشود، نام و یاد آنان در خاطره یک ملت، در زبان اهل فرهنگ و هنر، در ذهن نخبگان و در حافظه نسلهای آینده جریان پیدا میکند و هر روایت، پنجرهای تازه به شناخت ابعاد شخصیت آنان میگشاید.
درباره رهبر شهید انقلاب نیز چنین است؛ شخصیتی که خاطره حضورش تنها در عرصه سیاست باقی نمانده، بلکه در فرهنگ، هنر، اندیشه و زیست اجتماعی نیز ردپایی ماندگار از خود بر جای گذاشته است. شاید به همین دلیل، بازخوانی سیره و منش ایشان تنها از خلال اسناد تاریخی و تحلیلهای سیاسی کامل نمیشود.
هادی جانفدا، شاعر آیینی استان البرز، در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم از کرج از معنویت، شجاعت، مردمداری، نگاه تمدنی، فرهنگ، هنر و شیوه مدیریت رهبر شهیدمان سخن میگوید و تلاش میکند تصویری از شخصیتی ارائه دهد که به باور او، تأثیرش فراتر از مرزهای جغرافیایی و محدود به یک دوره تاریخی نیست؛ شخصیتی که میتوان از او برای آینده الهام گرفت.
تسنیم: سلوک معنوی رهبر شهید چه نقشی در تصمیمگیریها و مدیریت ایشان داشت؟
هدایت جامعهای که 80 تا 90 میلیون نفر جمعیت دارد و کشوری که از ابتدای شکلگیری نظام اسلامی همواره در معرض خطرات، تحریمها و تهدیدات بوده است، به نظر من بدون معنویت و ارتباط قلبی با خداوند، امری غیرممکن است. این مسئولیت سنگین، بیش از هر چیز به اتکای دائمی به خداوند و بهرهمندی از هدایت و عنایت الهی نیاز دارد.
کسی که در رأس یک جامعه مسلمان قرار میگیرد، حتماً باید در خلوت خود، خلوتی عمیق، مهم و نورانی با خداوند متعال داشته باشد تا بتواند آن جامعه را بهدرستی هدایت کند و در بزنگاهها تصمیم صحیح بگیرد؛ تصمیمی که مرضی رضای الهی باشد. چنین امری بدون ارتباط معنوی و قلبی با خداوند امکانپذیر نیست.
به نظر من، یکی از مهمترین جلوههای ارتباط معنوی ایشان، روضههایی بود که برگزار میکردند. منظور فقط روضههای عمومی که در ایام محرم و فاطمیه برگزار میشد نیست؛ ایشان در تمام مناسبتهای شهادت، تا حد امکان در دفتر خود مجلس روضه برگزار میکردند و سخنرانان، خطبا و مادحین اهلبیت(ع) در آن مجالس به ذکر مصیبت میپرداختند.
این توسل دائمی، یعنی اینکه انسان همواره در حال توسل باشد، به نظر من بسیار مهم است و ایشان این ویژگی را داشتند. این توسل مستمر باعث میشود که در بزنگاهها، آن معنویت و روح نورانی معارف اهلبیت(ع) به یاری انسان بیاید. این توسلی که ایشان همواره به آن پایبند بودند، برای من بسیار جالب، الهامبخش و درسآموز بود.
تسنیم: شخصیت رهبر شهید چه تأثیری بر معادلات منطقهای و جهان اسلام داشت؟
به نظر من، کاملاً روشن است که رهبر شهید انقلاب، شخصیتی با نگاه منطقهای و جهانی بودند و نقشی بسیار اثرگذار در جبهه مقاومت داشتند. با نگاه، اندیشه و هدایت ایشان، هستههای مقاومت در کشورهای مختلف شکل گرفت و جبهه مقاومت بهتدریج انسجام پیدا کرد. این دستاورد، حاصل سالها تلاش، مجاهدت و نگاه راهبردی ایشان بود.
به همین دلیل نیز جبهه استکبار همواره ایشان را در رأس اهداف و تقابلهای خود قرار میداد زیرا شخصیتی بسیار مهم و تأثیرگذار در جهان اسلام به شمار میرفتند. در لبنان، شهید سید حسن نصرالله شیفته و دلباخته رهبر شهید بود و در یمن، مجاهدان یمنی، در عراق، مجاهدان عراقی و در دیگر کشورهای منطقه نیز بسیاری از نیروهای مقاومت، ایشان را شخصیت الهامبخش خود میدانستند.
به نظر من، بخش مهمی از هجمههایی که علیه ایشان صورت میگرفت نیز به همین جایگاه و میزان اثرگذاری بازمیگشت. به اعتقاد من، رهبر شهید یکی از مهمترین و اثرگذارترین شخصیتهای معاصر در تاریخ سیاسی جهان اسلام بودند که در طول حدود 40 سال، نهتنها ایران، بلکه بسیاری از کشورهای منطقه را برای حرکت در مسیر اهداف جهان اسلام به یکدیگر نزدیک و در حفظ منافع جهان اسلام نقش مؤثری ایفا کردند.
انشاءالله در مراسم تشییع پیکر آقای شهید ایران در عراق، دوستان خواهند دید که چه جمعیت عظیمی برای بدرقه ایشان حضور پیدا خواهند کرد. به نظر من، اگر چنین مراسمی در دیگر کشورهای اسلامی نیز برگزار میشد، همانگونه با استقبال گسترده مردم روبهرو میشد.
محبوبیت کمنظیر ایشان در میان ملتها و شخصیتهای جهان اسلام، از پاکستان گرفته تا دیگر کشورهای اسلامی، حاصل مواضع، اندیشهها و رویکردهایی بود که در طول سالیان متمادی از خود نشان دادند و همین مواضع، این میزان از محبوبیت و اثرگذاری را برای ایشان رقم زد.
تسنیم: چگونه میتوان سبک زندگی معنوی رهبر شهید را به نسل جوان معرفی کرد؟
به نظر من، بهترین ابزاری که میتوان از طریق آن سبک زندگی رهبر شهید انقلاب را ترویج کرد، استفاده از هنر است. ایشان بارها تأکید کرده بودند که اگر یک مکتب، مشرب یا جریان مذهبی برای انتقال مفاهیم صحیح و ارزشهای خود از هنر بهره نگیرد، در رسیدن به هدف خود موفق نخواهد شد.
پرداختن هنرمندانه به معارف اهلبیت(ع) و آموزههای انسانساز اسلام، در همه عرصههای هنری، از جمله شعر، سینما، تئاتر و سایر قالبهای هنری، بهترین راه برای انتقال این مفاهیم است. درباره رهبر شهیدمان نیز همین مسئله صدق میکند؛ اگر بتوانیم از ابزار هنر بهدرستی در روایت سبک زندگی، سیره و شخصیت ایشان بهره بگیریم، قطعاً میتوانیم در معرفی و ترویج این الگو موفق باشیم.
تسنیم: نگاه علمی ایشان چه نقشی در سیاستگذاریهای کلان کشور ایفا کرد؟
به نظر من، ایشان از همان ابتدای پذیرش مسئولیت در جمهوری اسلامی ایران، دغدغه جدی توسعه علمی کشور را در حوزههای مختلف داشتند. دیدارهای مستمر ایشان با دانشجویان، اساتید دانشگاه و نخبگان علمی، نشاندهنده توجه ویژهای بود که به جامعه علمی کشور داشتند.
این توجه تا آنجا بود که حتی نسبت به وضعیت زندگی نخبگان، فعالیتهایی که انجام میدادند و مسائل و دغدغههای آنان نیز اهتمام داشتند. ارتباط مستمر ایشان با نخبگان علمی کشور، به نظر من یکی از مهمترین عناصر در مدیریت و راهبری ایشان بود. طبیعتاً وقتی یک مدیر در فضای علمی حضور داشته باشد و از نظرات نخبگان بهره بگیرد، آن نگاه علمی و نخبگانی میتواند در تعیین سیاستها و تصمیمگیریهای کلان به او کمک کند.
یکی از اقداماتی که رهبر شهید، بر اساس گزارشها و مصاحبههایی که شنیدهام، همواره انجام میدادند، این بود که نظر نخبگان و صاحبنظران را جویا میشدند و سپس تصمیمگیری میکردند. این مسئله، به نظر من، یکی از نقاط بسیار مهم در تفکر اسلامی است که حتی آیات قرآن کریم نیز بر اصل مشورت تأکید کرده است.
ایشان، بهویژه در حوزه نظامی، آنگونه که از خاطرات و روایتهای عزیزان برمیآید، همواره تصمیمات خود را بر پایه مشورت و نگاه علمی به مسائل اتخاذ میکردند و همین رویکرد سبب شد که در طول حدود 40 سال، کشور را از بزنگاههای مختلف عبور دهند و نظام اسلامی را حفظ کنند.
تسنیم: به نظر شما مهمترین درس مدیریتی که مسئولان امروز میتوانند از رهبر شهید بیاموزند چیست؟
به نظر من، مهمترین درس مدیریتی که مسئولان امروز میتوانند از رهبر شهیدمان بگیرند، این است که در برابر جامعه، سایر مسئولان، مردم و اتفاقات و وقایع مختلف، صبور باشند. یعنی با وقوع یک اتفاق یا یک خطا، نسبت به مسائل قضاوت نکنند و با یک اشتباه، کسی را از دایره ارزشها، انقلاب و جمهوری اسلامی خارج ندانند؛ صبر داشته باشند و به دیگران فرصت بدهند.
به نظر من، این همان چیزی است که امروز جامعه ما به آن نیاز دارد. یکی از نخستین افرادی که در بالاترین سطح نظام جمهوری اسلامی تأکید کردند خانمهایی که حجاب کامل و متعارف ندارند، همچنان دلبسته این جبهه هستند و فرزندان این سرزمین به شمار میروند، رهبر شهیدمان بودند. این نگاه، به نظر من، نشاندهنده جامعنگری ایشان است.
به اعتقاد من، مدیران امروز باید همین درس را از ایشان بیاموزند؛ اینکه این مملکت، خاک و سرزمین را متعلق به یک جبهه یا یک نگاه خاص ندانند و با چنین رویکردی به اداره کشور نپردازند. آینده ایران به چنین نگاهی نیاز دارد. ما نیازمند آن هستیم که همه افکار، عقاید و سلایق را در اداره کشور به رسمیت بشناسیم و برای مشارکت آنها فرصت فراهم کنیم.
تسنیم: مدیریت ایشان در شرایط بحرانی چه ویژگیهایی داشت؟
به نظر من، مهمترین ویژگی مدیریت ایشان در شرایط بحرانی، اعتماد بود، رهبر شهیدمان به افرادی که در مجموعه نظام و تحت مسئولیت ایشان فعالیت میکردند، اعتماد داشتند؛ چه نیروهای نظامی و چه مسئولان و مدیران سیاسی. ایشان بر پایه اعتماد با مجموعه خود کار میکردند و اینگونه نبود که نسبت به رئیسجمهور، مجلس، سایر مسئولان و دیگر ارکان نظام بیاعتماد باشند.
این ویژگی، به نظر من، اهمیت بسیار زیادی داشت زیرا هنگامی که با یک مجموعه کار میکنید، اگر نسبت به اعضای آن اعتماد نداشته باشید، طبیعی است که آن کار به سرانجام مطلوب نخواهد رسید. به نظر من، اعتمادی که رهبر شهید به مسئولان داشتند، یکی از عوامل مهم و کارگشا در مدیریت کشور بود.
به هر حال، در شرایط بحرانی، چه سیاسی و چه نظامی، ابزارها و ظرفیتهایی در اختیار داریم که باید با تکیه بر آنها بحران را مدیریت کنیم. اگر به این ابزارها و افرادی که مسئول استفاده از آنها هستند اعتماد نداشته باشیم، نمیتوانیم بهخوبی از آن مراحل عبور کنیم. به نظر من، همین اطمینان و اعتماد، یکی از نکات بسیار مهم و اثرگذار در مدیریت ایشان بود.
تسنیم: نگاه تمدنی رهبر شهید چه جایگاهی در گفتمان انقلاب اسلامی داشت؟
به نظر من، با اینکه رهبر شهید از همان ابتدای پذیرش مسئولیت رهبری، نگاهی تمدنی به جامعه و جمهوری اسلامی داشتند و با نگاهی کلان، بلندمدت و راهبردی به ایران و آینده آن میاندیشیدند، اما در دیگر بخشهای جمهوری اسلامی و در میان مسئولان، این نگاه آنگونه که باید و شاید و آنگونه که ایشان دنبال میکردند، مشاهده نشد.
من دستکم در میان اکثریت مسئولان، چنین نگاه کلان، بزرگ و تمدنی به جامعه را ندیدم؛ البته نمیگویم که هیچیک از مسئولان چنین نگاهی نداشتند، اما به نظر من، این رویکرد در میان اکثریت آنان پررنگ نبود. دلیل این مسئله را دقیق نمیدانم.
شاید مشکلات معیشتی و اقتصادی، سالهای طولانی تحریم و شرایطی که مردم همواره با تورم، گرانی و دشواریهای معیشتی دستوپنجه نرم میکردند، باعث شده بود که مسئولان بخش عمده توان و انرژی خود را صرف بهبود وضعیت اقتصادی و زندگی مردم کنند و همین امر، آنها را از پرداختن به آن نگاه کلان و تمدنی بازمیداشت یا موجب میشد تمرکز آنان به مسائل اقتصادی معطوف شود.
اما آنچه همواره دغدغه رهبر شهید بود، فرهنگ بود؛ فرهنگی که به نظر من ستون و پایه هر تمدنی است. این مسئله، آنگونه که باید، در میان دیگر مسئولان جدی گرفته نشد. به اعتقاد من، آنچه بسیاری از مسئولان ما از فرهنگ فهمیدند و در این سالها اجرا کردند، بیشتر به مجموعهای از مناسک دینی محدود میشد.
البته این مناسک نیز ارزشمند و لازم است و منظور من این نیست که اهمیت ندارند، اما فرهنگ، مقولهای بسیار گستردهتر، عمیقتر و بنیادینتر از اینهاست و اساس شکلگیری و تداوم هر تمدنی به شمار میرود. به نظر من، اکثریت مسئولان جمهوری اسلامی نتوانستند در امتداد نگاه فرهنگی و تمدنی رهبر شهید حرکت کنند.
باید دلایل این مسئله بهدقت بررسی شود تا هر جا ضعفی وجود دارد، جبران شود. دغدغه فرهنگی و تمدنی که ایشان همواره بر آن تأکید داشتند، دغدغهای بسیار مبارک، راهبردی و آیندهساز بود و ایشان همه تلاش خود را برای تبیین و نهادینه کردن آن به کار گرفتند. امیدوارم سایر مسئولان نیز بتوانند در ادامه این مسیر، با همان قوت و اهتمام، حرکت کنند.
تسنیم: به نظر شما میراث ماندگار رهبر شهید برای ایران و جهان چیست؟
به نظر من، ماندگارترین میراث رهبر شهید انقلاب برای ایران و جهان، شجاعت است. ایشان همواره به مردم و ملتهای مسلمان این پیام را میدادند که از استکبار، از ظلم و از قدرتهای سلطهگر هراس نداشته باشند و با شجاعت در مسیر حق حرکت کنند. این روحیه شجاعت، یکی از برجستهترین ویژگیهای شخصیتی ایشان بود.
به اعتقاد من، این ویژگی مهمترین میراثی است که رهبر شهید انقلاب اسلامی از خود به یادگار گذاشتند. کسانی که میخواهند در مسیر رهبر شهید حرکت کنند، باید این شجاعت را از ایشان بیاموزند و به آن تأسی کنند، چراکه این روحیه، زمینهساز ایستادگی، استقلال و پیشرفت در مسیر آرمانها و ارزشها خواهد بود.
انتهای پیام/
