این انتخاب سهگانه و دو شهر مذهبی، به ترتیب بازتابدهنده چند رکن اساسی نظام است: پایتخت سیاسی و اداری (تهران)، مرکز فقاهت و مرجعیت (قم)، مرجعیت نظام تشیع(نجف و کربلا) و قطب معنویت و ولایت (مشهد). این رویداد تاریخی از چنان عظمتی برخوردار است که ایجاب میکند ابعاد و زوایای آن به طور ویژه مورد توجه قرار گیرد و معانی نهفته در هر بخش آن توضیح داده شود.
جمعیت سوگواران در مصلای امام خمینی(ره)
جمعیت سوگواران در مصلای امام خمینی(ره)؛ مراسم وداع (۱۳ و ۱۴ تیر) : مصلای امام خمینی(ره) در تهران به عنوان وسیعترین بستر اجتماعات مذهبی پایتخت، برای دو شبانهروز میزبان دلدادگانی است که برای آخرین بار با پیکر امام شهید خود وداع میکنند. انتخاب این مکان در کنار الزامات لجستیکی، دارای بار معنایی ویژهای است. مصلی همواره محل اقامه نمازهای عید فطر و نمازهای جمعه تاریخساز به امامت رهبر شهید بوده است. به منظور مدیریت این رویداد، پلیس راهور تهران بزرگ از اجرای بیسابقهترین تمهیدات انتظامی و ترافیکی در شبهای مراسم خبر داده تا جریان پیوسته جمعیت با کمترین اختلال مواجه شود.
مراسم تشییع (۱۵ تیر) : روز دوشنبه ۱۵ تیرماه، تهران شاهد خلق حماسهای است که در تاریخ انقلاب، تنها با مراسم تشییع پیکر حضرت امام خمینی(ره) قابل قیاس است.
در این روز تمام دستگاههای خدمات شهری به حالت آمادهباش کامل درمیآیند. برگزاری رویدادهای آیینی و کمک به هیئات مذهبی برای نقش آفرینی در این رویداد تاریخی هم موجب فعالسازی شبکه مویرگی هیأتها و مجامع مردمی برای برپایی موکبهای مذهبی و مدیریت خدمترسانی شایسته به عزاداران در طول مسیر طولانی تشییع خواهد شد.
قم؛ تجدید عهد در پایگاه فقاهت و مکتب اهلبیت (ع) : روز سهشنبه ۱۶ تیرماه پیکر مطهر به شهر مقدس قم منتقل میشود. قم به عنوان خاستگاه انقلاب اسلامی و مرکز حوزههای علمیه، جایگاهی بنیادین در زیستنامه فقهی و مبارزاتی رهبر شهید دارد. ایشان سالها در این شهر نزد استوانههای فقه و فلسفه همچون آیات عظام بروجردی، امام خمینی، سیدمحمد محقق داماد و علامه طباطبایی تلمذ کردهاند. تشییع در این شهر، تجلی وداع نهاد حوزه، مراجع عظام تقلید و طلاب و نیز مردم مبارز قم با یکی از برجستهترین فقهای تاریخ معاصر است.
پیامهای تسلیت بیشماری که از سوی مراجع عظام تقلید صادر شد و برگزاری مجالس ترحیم برای بزرگان حوزه از سوی رهبری انقلاب اسلامی، نشاندهنده پیوند ناگسستنی و ارگانیک نهاد ولایت فقیه با سنت حوزوی است. حضور پیکر ایشان در جوار حرم مطهر حضرت معصومه(س)، تبلور این حقیقت است که مسیر انقلاب اسلامی از عمق معارف دینی و فقاهت و مرجعیت شیعی میگذرد.
نجف و کربلا؛ زیارت و وداع آخر با مراقد امامان شیعه: گرچه شهر قم پایگاه کنونی مرجعیت دینی مذهب شیعه در جهان اسلام است، اما این نکته را باید مد نظر داشت که پیش از آن، کانون تفکر و تفقه عالمان شیعه در جوار مرقدهای مطهر امیرالمؤمنین علی(ع)، اسطوره صبر و زهد و عدالتطلبی و امام حسین(ع) به عنوان نماد جهاد و شهادت در تاریخ اسلام بوده است.
از اینرو تشییع پیکر پاک رهبر شهید در دو شهر مهم و مقدس شیعیان، نه تنها زیارت امامان معصوم مذهب جعفری علیهم السلام، بلکه نمادی از پیوند عمیق با مراجع فکری و دینی از زمان تولد تا شتافتن به سوی خالق یکتاست.
چهارشنبه ۱۷ تیرماه مصادف با ۲۳ محرم شهرهای مقدس نجف و کربلا میزبان پیکر یکی از بزرگترین رهبران سیاسی-دینی در مذهب شیعه و در قدیمیترین پایگاههای مرجعیت شیعی در جهان اسلام است. در واقع تجدید میثاق با امامان و رهبران دین به منظور تحکیم نظام مقدس جمهوری اسلامی با منبع پرفیض و برکت پیشوایان اسلام است که بنا به دعوت و ابراز علاقه و ارادت گروههای مقاومت با مشایعت آنان همراه میشود، نمادی از یکپارچگی جهان اسلام در مقابله با ظلم و ستم یزیدیان زمان است که تا پایان تاریخ ادامه خواهد داشت.
مشهد مقدس؛ آرامگاه ابدی در جوار شمسالشموس: پس از برگزاری سایر برنامههای تشییع در شهرهای مختلف، نقطه اوج و پایان این سفر تاریخی، شهر مقدس مشهد در روز پنجشنبه ۱۸ تیرماه است.
این تاریخ که با شب شهادت امام سجاد(ع) مصادف شده است، تقارنی شگرف با مفاهیم مقاومت و پیامآوری پس از شهادت دارد. همانگونه که امام سجاد(ع) راوی و حافظ خون شهدای کربلا بود، ملت ایران نیز در این شب، پاسداری از راه و مکتب رهبر شهید را متعهد میشوند.
مشهد، زادگاه رهبر شهید و نقطه پرگار مبارزات فکری و سیاسی ایشان پیش از انقلاب بوده است. انتقال پیکر مطهر ایشان به این شهر و تدفین در حرم ملکوتی امام رضا(ع)، از منظر نشانهشناسی سیاسی و مذهبی، بازگشت به نقطه عزیمت و پیوستن به منبع اصلی استمداد و معنویت ایشان است. پیشبینی میشود حضور میلیونی زائران و مجاوران در روز ۱۸ تیرماه در خیابانهای منتهی به حرم رضوی، تابلویی بیبدیل از پیوند عاشقانه امت با ولایت را در تاریخ ثبت نماید.
مدیریت اجرایی و چالشهای لجستیکی ملی
مدیریت رویدادی در این مقیاس که بر اساس پیشبینیها توأم با حضور دهها میلیون نفر خواهد بود، نیازمند یک سازماندهی فوقالعاده قوی، چابک و چندلایه است. این مسئولیت در قالب «ستاد ملی آیین تشییع و وداع با رهبر شهید انقلاب» در حال پیگیری است و مسئولیت راهبری آن بر عهده معاون اول رئیسجمهور قرار گرفته است. در این ستاد، ظرفیتهای تمامی وزارتخانهها، نیروهای مسلح و نهادهای عمومی غیردولتی بسیج شدهاند.
با تصمیم این ستاد، دبیرخانه اجرایی در وزارت کشور مستقر شده و قائممقام وزیر کشور به عنوان دبیر ستاد ملی منصوب شده است. انتصاب مقامات ارشد کشور به عنوان مسئولان این ستاد، مؤید آن است که تأمین خدمات مورد نیاز و امنیت پایدارِ میلیونها عزادار در شرایط پیچیده منطقهای، در بالاترین سطح از اولویتهای حاکمیتی قرار دارد.
دبیر ستاد ملی در تشریح آمادگیها تأکید کرده که تمام امکانات دولتی و همچنین ظرفیتهای عظیم مردمی بسیج شدهاند تا مراسمی در کمال عزت، سربلندی، عظمت و شکوه، در شأن نظام جمهوری اسلامی ایران و جایگاه رهبر شهید و عالی مقام برگزار شود.
*معاون علمی-فرهنگی معاون اول رئیس جمهور
