به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، قزاقستان در بحبوحه تحولات جدید منطقهای، به درون یک پارادوکس انرژی جدید کشیده شده است. در حالی که بحران سوخت در روسیه شدت میگیرد، گمانهزنیها درباره تبدیل شدن قزاقستان به تامینکننده بنزین برای بزرگترین همسایه خود افزایش یافته است.
این در حالی است که آستانه همزمان در حال تشدید نظارتهای داخلی، ایجاد ذخایر سوخت برای دوران تعمیرات پالایشگاهی و بررسی واردات سوخت از چین برای محافظت از بازار بومی خود است.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که روسیه در حال مذاکره با قزاقستان برای واردات حدود 50 هزار تن بنزین با اکتان 92 است. این گفتگوها در پی از کار افتادن برخی پالایشگاهها و تعمیرات برنامهریزینشده در روسیه به دلیل حملات پهپادی اوکراین آغاز شد؛ حملاتی که به تعطیلی چندین پالایشگاه بزرگ در مرکز روسیه منجر شد و تولید بنزین این کشور را تا اواخر ژوئن نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود 25 درصد کاهش داد.
حملات پهپادی به پالایشگاههای روس و چشمانداز صادرات سوخت قزاقستان
این خبر از آن جهت تعجبآور بود که روسیه معمولاً خود یکی از صادرکنندگان بزرگ فرآوردههای نفتی به شمار میرود. نیاز مسکو به بررسی واردات بنزین، از جمله واردات دریایی و اقدامات اضطراری برای تثبیت بازار، نشاندهنده عمق اختلال در سیستم پالایشی روسیه است.
با این حال، یرلان آککنژینوف، وزیر انرژی قزاقستان اعلام کرد که آستانه هنوز درخواست رسمی از سوی مسکو دریافت نکرده است؛ اما این مسئله همچنان برای قزاقستان از نظر سیاسی و اقتصادی بسیار حساس است: آیا آستانه در شرایطی که حاشیه امنیت انرژی خودش در حال باریک شدن است، میتواند به خارج از کشور سوخت ارسال کند؟
به طور رسمی، وضعیت داخلی قزاقستان پایدار گزارش شده است. دولت قزاقستان در 20 ژوئن اعلام کرد که ذخایر ملی بنزین، گازوئیل و سوخت هوایی کشور از مرز یک میلیون تن گذشته که برای پوشش تقاضای فعلی کافی است.
مقامات این کشور تاکید کردند که تامین سوخت جایگاهها، بخش کشاورزی و خطوط هوایی داخلی در اولویت قرار دارد و هیچ کمبودی در زمینه سوخت و روانکنندهها مشاهده نشده است.
با این حال، این تضمینها در کنار یک واقعیت ساختاری شکننده قرار دارند. سیستم پالایشی قزاقستان به شدت به سه پالایشگاه بزرگ وابسته است: «آتیرائو» در غرب، «پاولودار» در شمال و «شیمکنت» در جنوب.
سال گذشته گزارش شد که ظرفیت تولید سالانه این سه مجتمع پس از نوسازی به حدود 17 میلیون تن رسیده است. چنین سیستمی زمانی که همه واحدها در شرایط عادی کار کنند، به طور کارآمد عمل میکند، اما فضای کمی برای مواجهه همزمان با شوکهای ناگهانی باقی میگذارد.
آغاز تعمیرات دورهای پالایشگاه آتیرائو و اتخاذ تدابیر سختگیرانه مرزی
یکی از این شوکها از هماکنون خود را نشان داده است. پالایشگاه نفت آتیرائو از 26 ژوئن تعمیرات پیشگیرانه و برنامهریزیشده خود را بر اساس جدول زمانبندی مصوب وزارت انرژی آغاز کرد.
شرکت ملی «کازمونایگاز» اعلام کرد که این عملیات شامل بازرسی 20 راکتور، 213 مخزن ذخیرهسازی و تعویض بیش از 335 تن کاتالیزور است. این پالایشگاه در حالی وارد فاز تعمیرات شد که 38 هزار تن بنزین و 31 هزار و 300 تن گازوئیل ذخیره داشت.
کازمونایگاز تاکید کرد که ذخایر ملی بنزین 92 و گازوئیل به ترتیب 34 و 32 روز تقاضای کشور را پوشش میدهد و راهاندازی تدریجی واحدهای فرآوری از 10 جولای آغاز خواهد شد.
اگرچه این ارقام نشاندهنده تابآوری است، اما به معنای فراوانی و مازاد سوخت نیست؛ چرا که فصل تابستان با خود افزایش مصرف در بخشهای کشاورزی، مسافرتهای زمینی، حملونقل کالا و هوانوردی را به همراه میآورد. برای دولت قزاقستان، مدیریت این دوره به معنای نظارت دقیق بر خروجی پالایشگاهها و جلوگیری از خروج سوخت از کشور از طریق کانالهای غیرقانونی است.
در همین راستا، اولژاس بکتنوف، نخستوزیر قزاقستان دستور تشدید کنترلهای مرزی را صادر کرد و محدودیتهایی برای تردد خودروها وضع شد تا جلوی قاچاق سوخت گرفته شود. طبق آمارها، از آغاز سال 2026 تاکنون، بیش از 2400 مورد قاچاق سوخت در مرزها کشف و ضبط شده است. همچنین ممنوعیت صادرات جادهای فرآوردههای نفتی قزاقستان به کشورهای عضو اتحادیه اوراسیا تا نوامبر 2026 تمدید شده است.
چرخش آستانه به سمت چین و کاهش وابستگی به بازار انرژی روسیه
واضحترین نشانه فشار بر بازار قزاقستان این نیست که ممکن است از این کشور خواسته شود به روسیه سوخت صادر کند، بلکه این است که آستانه خود را برای تنوع بخشیدن به گزینههای وارداتی آماده میکند.
ژانل کوشوکوا، معاون وزیر تجارت قزاقستان اعلام کرد که این کشور در حال بررسی کاهش تعرفههای گمرکی واردات سوخت از کشورهای ثالث به صفر درصد است. این اقدام که در چارچوب کمیسیون اقتصادی اوراسیا در حال بررسی است، به طور ویژه بر تحرک بخشیدن به واردات سوخت از چین تمرکز دارد.
این تصمیم در ظاهر یک اقدام فنی گمرکی است، اما در عمل نشاندهنده یک چرخش راهبردی گستردهتر است. برای سالها، تدارکات روسیه مکانیسم پشتیبان طبیعی قزاقستان بود؛ اما این فرض اکنون به شدت تضعیف شده است.
روسیه خود با کمبود دستوپنجه نرم میکند و صادرات بنزین را محدود کرده است. اثرات این وضعیت در سراسر منطقه مشهود است؛ به طوری که قرقیزستان که بیش از 90 درصد بنزین خود را از روسیه تامین میکند، با اختلال در جایگاههای سوخت خود مواجه شده است.
چالش تامین سوخت جت و برنامههای بلندمدت برای ساخت چهارمین پالایشگاه
سوخت هواپیما یکی دیگر از نقاط آسیبپذیر قزاقستان است. این کشور ممکن است در ماه جولای با افزایش تقاضای فصلی و همزمان با تعمیرات پالایشگاه آتیرائو، با کمبود سوخت هوایی مواجه شود. یکی از راهکارهای احتمالی، توافق «تهاتر» با روسیه بود؛ به این صورت که قزاقستان به روسیه بنزین بدهد و در مقابل سوخت هواپیما دریافت کند، اما ممنوعیت صادرات سوخت هوایی روسیه این گزینه را پیچیده کرده است.
این مسئله برای خطوط هوایی قزاقستان که در حال توسعه ناوگان خود هستند، بسیار حساس است؛ به ویژه شرکت «ایر آستانه» که قراردادی برای خرید تا 50 فروند هواپیما از غول هواپیماسازی اروپا، یعنی شرکت ایرباس امضا کرده است.
به همین دلیل، ایده ساخت چهارمین پالایشگاه در قزاقستان فوریت بیشتری یافته است. در ژوئن امسال اعلام شد که هلدینگ دولتی «سامروک-کازینا» قراردادی را با یک شرکت مشاوره بینالمللی برای آمادهسازی مطالعات امکانسنجی پیشطرح ساخت یک مجتمع پالایشی جدید با ظرفیت 10 میلیون تن در سال امضا کرده است.
تا پیش از این، تصور آستانه بر این بود که نوسازی پالایشگاههای موجود برای مدیریت تقاضای داخلی کافی است، اما رویدادهای سال 2026 نشان داد که حاشیه امنیت چقدر باریک است. بحران سوخت روسیه به یک آزمون استرس برای تابآوری قزاقستان تبدیل شده و این درس بزرگ را به همراه داشت که داشتن نفت خام به تنهایی برای تضمین ثبات کافی نیست، بلکه ظرفیت پالایش، ذخیرهسازی و لجستیک سریع، اولویتهای اصلی امنیت انرژی هستند.
انتهای پیام/
