به گزارش ایرنا، بهار که از راه میرسد در بسیاری از روستاهای خراسان رضوی بوی عطر توت و برگ تازه این درختان در فضا میپیچد. شاخههای جوان درختان توت که زمستان را پشت سر گذاشتهاند، اکنون خوراک نسل تازهای از کرمهای ابریشم را فراهم میکنند؛ موجوداتی کوچک اما ارزشمند که زندگی کوتاهشان حلقهای مهم در زنجیره تولید ابریشم به شمار میرود.
نوغانداری در این استان بهویژه در شهرستانهایی مانند تربتحیدریه، کاشمر، نیشابور، سبزوار و برخی مناطق مشهد سابقهای طولانی دارد؛ بسیاری از خانوادههای روستایی این حرفه را از پدران و مادران خود آموختهاند. دانشی بومی که نسل به نسل منتقل شده و اکنون با آموزشهای نوین و حمایتهای فنی، شکل حرفهایتری به خود گرفته است.
پرورش کرم ابریشم و تولید سنتی ابریشم برای بافندگی به عنوان بیست و یکمین عنصر میراث فرهنگی ایران در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو ثبت جهانی شده است و همین به تنهایی بس است تا ما را مجاب کند که باید این میراث کهن را با چنگ و دندان حفظ کنیم.
حاصل تولید پیله کرم ابریشم در نهایت منجر به رونق هنری به نام «ابریشم بافی» میشود که در جرگه صنایع دستی است؛ بافت رشتههای ابریشم از الیاف حاصل از پیله کرم در ایران سابقهای طولانی دارد و به قولی قدمت آن در بین مردم روستانشین این سرزمین به ماقبل تاریخ بازمیگردد.
بیشتر بخوانید:
خراسان رضوی با ۲۵۵ تن پیلهتر رتبه سوم تولید ابریشم کشور را دارد
کارگاههای ابریشمکشی «بایگ» تربتحیدریه در حال تعطیلی هستند+ فیلم
چرخهای کوتاه اما پربازده
پرورش کرم ابریشم با توزیع جعبههای تخم نوغان آغاز میشود؛ هر جعبه حاوی هزاران تخم ریز است که در شرایط دمایی مناسب طی چند روز به لارو تبدیل میشوند از همان ابتدا دقت و نظم؛ نقش تعیینکنندهای دارد، دمای محیط، تهویه مناسب، پاکیزگی محل نگهداری و تامین بهموقع برگ تازه توت همگی در رشد سالم کرمها مؤثرند.
کرمهای ابریشم طی حدود ۴۰ تا ۴۵ روز، پنج مرحله رشد را پشت سر میگذارند؛ در این مدت اشتهای آنها به شکل قابل توجهی افزایش مییابد و برگهای توت به سرعت مصرف میشود.
نوغانداران باتجربه میگویند حساسترین مرحله، روزهای پایانی رشد است، زمانی که کرمها آماده تنیدن پیله میشوند.
در این مقطع باید بسترهای مناسبی برای پیلهتنی فراهم شود تا هر کرم بتواند در آرامش رشته ابریشم خود را بتند؛ نتیجه این تلاش پیلههایی سفید یا زرد رنگ است که هر کدام حاوی رشتهای ظریف و پیوسته از ابریشم طبیعی هستند.
پیلههای تر پس از جمعآوری یا به مراکز خرید تحویل داده شده یا در کارگاههای محلی ابریشمکشی به نخ تبدیل میشوند.
یکی از ویژگیهای مهم نوغانداری در خراسان رضوی همزمانی آن با فصل بهار و پیش از اوج فعالیتهای سنگین کشاورزی است؛ همین موضوع باعث شده این حرفه به عنوان شغلی مکمل برای کشاورزان شناخته شود و بسیاری از خانوارها در کنار کشت گندم، جو یا باغداری، بخشی از فضای منزل یا انبار خود را به پرورش کرم ابریشم اختصاص دهند.
سرمایه اولیه نسبتا پایین، دوره بازگشت کوتاه و امکان مشارکت همه اعضای خانواده از دیگر مزایای این فعالیت است. در بسیاری از روستاها، زنان نقش محوری در مدیریت نوغانداری دارند از تغذیه روزانه کرمها گرفته تا نظافت محیط و جمعآوری پیلهها و غیره. از این رو این حرفه به عنوان یکی از مصادیق اشتغال خانگی نیز شناخته میشود و در تقویت اقتصاد خانواده نقش مؤثری دارد.
بیشتر بخوانید:
احیای نوغانداری، محور توسعه اشتغال در تربتحیدریه
کوهسرخ دومین قطب تولید «پیله تر» ابریشم در خراسان رضوی است
حمایتهای فنی و یارانهای
در سالهای اخیر حمایتهای دولتی به رونق دوباره نوغانداری در استان کمک کرده است و توزیع جعبههای تخم نوغان با یارانه بالا، تامین نهالهای اصلاحشده توت و ارائه تسهیلات کمبهره بخشی از این اقدامات است.
توسعه باغهای توت با ارقام پرمحصول گامی مهم در پایداری این صنعت به شمار میرود زیرا کیفیت و کمیت برگ توت مستقیم بر میزان تولید پیله اثر میگذارد.
همچنین احیای برخی مراکز تولید تخم نوغان در استان وابستگی به سایر مناطق را کاهش داده و امکان تامین بهموقع تخم نوغان را فراهم کرده است؛ این اقدام علاوه بر ایجاد اشتغال به بهبود کیفیت و سازگاری نژادها با شرایط اقلیمی خراسان رضوی کمک میکند.
با وجود روند رو به رشد، نوغانداری در خراسان رضوی همچنان با چالشهایی مواجه است که نوسانات دمایی بهاره، کمبود برگ توت در برخی مناطق، محدودیت فضاهای استاندارد نگهداری و نوسان قیمت خرید پیله از جمله دغدغههای فعالان این حوزه است.
همچنین برخی نوغانداران بر ضرورت توسعه صنایع تبدیلی و تکمیلی در خراسان رضوی تاکید دارند و نیز اهمیت و لزوم فعالیت صنایعی که بتواند ارزش افزوده بیشتری از تولید ابریشم ایجاد کند نیز مورد مطالبه است.
کارشناسان معتقدند اگر زنجیره تولید از تخم نوغان تا نخ و حتی پارچه و محصولات نهایی ابریشمی در داخل استان تکمیل شود، علاوه بر ایجاد اشتغال پایدار، سودآوری این صنعت نیز افزایش خواهد یافت.
کارشناسان حوزه کشاورزی بر این باورند که با برنامهریزی دقیق، آموزش مستمر نوغانداران، توسعه باغهای توت اصلاحشده و ایجاد بازارهای پایدار فروش میتوان نوغانداری را به یکی از محورهای اقتصاد خرد روستایی در خراسان رضوی تبدیل کرد.
افزایش بهرهوری در واحد سطح، بهبود کیفیت پیله، توسعه صنایع فرآوری و برندسازی محصولات ابریشمی استان، از جمله اقداماتی است که میتواند جایگاه خراسان رضوی را در تولید ابریشم کشور بیش از پیش تقویت کند.
بهار هر سال با خود امیدی تازه برای نوغانداران میآورد؛ امید به برداشت پیلههایی سالم و پربار، امید به درآمدی که بخشی از هزینههای زندگی را تأمین کند و امید به تداوم حرفهای که ریشه در تاریخ دارد. در میان برگهای سبز توت و پیلههای سفید درخشان میتوان آیندهای را دید که اگر با حمایت و تدبیر همراه شود، همچنان خواهد درخشید.
بیشتر بخوانید:
خراسان رضوی، رتبه دوم کشور در تولید پیله تر ابریشم
ضربان قلب نوغانداری ایران به شماره افتاده است
پیوند سنت و اقتصاد نوین
رییس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی در این زمینه به خبرنگار ایرنا گفت: نوغانداری در خراسان رضوی تنها یک فعالیت اقتصادی نیست بلکه بخشی از هویت فرهنگی و تاریخی این منطقه است.
مجید جعفری افزود: ابریشم در گذشته یکی از کالاهای مهم تجاری در مسیرهای بازرگانی بوده و شهرهای خراسان در این چرخه نقشآفرین بودهاند و امروز نیز احیای این حرفه نوعی بازگشت به ریشهها و بهرهگیری از ظرفیتهای بومی محسوب میشود.
وی با بیان اینکه در برخی روستاها هنوز هم میتوان صحنههایی دید که نسلهای مختلف یک خانواده کنار هم مشغول رسیدگی به کرمهای ابریشم هستند، افزود: مادربزرگی که تجربه سالها نوغانداری را در اختیار دارد، مادر خانواده که کارها را مدیریت میکند و کودکانی که با کنجکاوی تغییرات روزانه کرمها را دنبال میکنند همه و همه نسلهایی هستند که این آموزه را فراگرفته و آنرا انتقال میدهند.
وی تاکید کرد: حمایت از صنعتگران این حرفه هر ساله در دستور کار بوده و هست و امسال نیز در برنامهریزی دقیق انجام شده؛ توزیع تخم نوغان و پاسخ به تقاضای تولیدکنندگان در این زمینه انجام شده است.
رییس سازمان جهاد کشاورزی خراسان رضوی بیان کرد: امسال نیز روند توزیع تخم نوغان با جدیت ادامه دارد و تاکنون بیش از چهار هزار و ۶۳۰ جعبه تخم نوغان بین متقاضیان توزیع شده و این روند همچنان ادامه دارد.
جعفری بیان کرد: حدود ۹۵ درصد از جعبههای تخم نوغان توزیعی نیز از یارانه دولتی برخوردار هستند.
بیشتر بخوانید:
درختان توت طعمه غارتگری به بهانه نوغانداری
تولید ۲۵۵ هزار تن پیله تر در خراسان رضوی
رییس اداره توسعه نوغانداری خراسان رضوی نیز در این زمینه به خبرنگار ایرنا گفت: در سال ۱۴۰۴ تعداد هفت هزار و ۲۷۵ جعبه تخم نوغان در بین سه هزار و ۲۵۷ بهرهبردار توزیع شده که منجر به تولید حدود ۲۵۵ تن و ۸۰۰ کیلوگرم پیلهتر شده است.
علی مهرابی عنوان کرد: امسال نیز پیش بینی می شود همین میزان پیله تر در استان تولید و توزیع شود ضمن اینکه پرداخت تسهیلات کم بهره از منابع مختلف از جمله محل مشاغل خانگی، کمیته امداد امام خمینی (ره) و تسهیلات منابع بند (ب) تبصره ۱۵ قانون بودجه ۱۴۰۴ با همکاری مدیر کل امور روستایی و شوراهای استانداری خراسان رضوی برای تولیدکنندگان در حال انجام است.
وی بیان کرد: امسال ۸۱ هزار اصله نهال توت اصلاح نژادی یارانه دار برای ساماندهی و بهسازی توتستانهای استان توزیع شده است زیرا تامین نهال توت برای نوغانداران اهمیت بالایی دارد و خوراک کرم ابریشم محسوب میشود.
رییس اداره توسعه نوغانداری خراسان رضوی اظهارکرد: توزیع گسترده تخم نوغان و نهال یارانه دار توت به ویژه در استانهایی مانند خراسان رضوی نشاندهنده توجه به پتانسیل این صنعت در ایجاد فرصتهای شغلی متنوع از پرورش کرم ابریشم گرفته تا فرآوری پیله و تولید محصولات نهایی ابریشمی است.
وی تاکید کرد: حمایتهای دولتی از طریق ارائه تسهیلات کمبهره و پیگیری رفع موانع تولید گامی مؤثر در راستای تضمین پایداری این حرفه و تشویق هرچه بیشتر بهرهبرداران به ادامه فعالیت در این حوزه محسوب میشود.
