به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، صبحی که موشک بر آسمان تهران خط کشید و بر سقف آزمایشگاه فرود آمد، صدای انفجار فقط دیوارها را نلرزاند؛ بلکه تپش یکی از قلب‌های علمی خاورمیانه را از ریتم انداخت.

انستیتو پاستور ایران، نهادی که دهه‌هاست در خط مقدم جنگ خاموش با میکروب‌ها و ویروس‌ها ایستاده بود، بخشی از ساختمان‌ها و تجهیزات حیاتی خود را از دست داد. در راهرویی که زمانی بوی مواد ضدعفونی و زمزمه گفت‌وگوی پژوهشگران شنیده می‌شد، حالا بوی سوختگی شیشه و خاکستر در هوا پیچیده است.

در اتاق‌هایی که دیروز ابزار تشخیص بیماری‌ها می‌درخشیدند، امروز پنجره‌ها شکسته و دستگاه‌ها زیر غبار نشسته‌اند. هر لوله آزمایش، هر دماسنج دقیق، هر نمونه‌ی بیولوژیکی بخشی از زنجیره‌ای بود که بین جان بیماران و جهان بیماری ایستاده بود. اکنون این زنجیره گسسته است. در پشت این دیوارها، امید بیماران به تشخیص سریع و درمان مؤثر، میان آهن و آوار جا مانده است.

اما این ویرانی فقط غم یک ملت نیست؛ زخم تمام شبکه‌ی جهانی سلامت است. انستیتو پاستور ایران یکی از حلقه‌های شبکه جهانی پاستور است، همان شبکه‌ای که با سازمان جهانی بهداشت، مراکز اپیدمیولوژی اروپا و دانشگاه‌های تحقیقاتی همکاری می‌کند تا جهان در برابر اپیدمی‌ها آماده‌تر باشد. اکنون در آن شبکه جهانی، صدایی خاموش شده است. پروژه‌هایی که با هدف مهار بیماری‌های مرزی طراحی شده بودند، زنجیره‌شان گسسته است. داده‌هایی که می‌بایست به بانک جهانی ویروس‌ها منتقل شود، در میان آوار محبوس مانده‌اند. دانشمندانی که روزی نگاه‌شان به میکروسکوپ بود، حالا چشم‌به‌راه حمایت جهانی‌اند تا دوباره بتوانند علم را زنده کنند.

این حمله، آزمونی است برای وجدان جهانی. سازمان بهداشت جهانی، دفتر حقوق بشر سازمان ملل و تمام نهادهایی که از «حق سلامت» به‌عنوان حقی بنیادی سخن می‌گویند، باید بدانند که حفاظت از مراکز علمی و درمانی در زمان بحران، نه لطفی انسانی، بلکه تعهدی حقوقی است. طبق ماده ۱۲ میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، دولت‌ها موظف‌اند سلامت انسان‌ها را بدون تبعیض و در هر شرایطی پاس دارند؛ و اصول حقوق بشردوستانه نیز صراحت دارد که حمله به تأسیسات پزشکی، علمی و درمانی غیرنظامی، نقض آشکار قوانین بین‌المللی است.

در جهانی که ویروس‌ها مرز نمی‌شناسند و بیماری‌ها در ساعت‌ها از قاره‌ای به قاره‌ای دیگر می‌روند، خاموشی یک آزمایشگاه در تهران، فقط ضعف یک نظام ملی نیست؛ اختلالی در حافظه جمعی علم است. فجایع علمی، اگرچه بی‌صدا اتفاق می‌افتند، اما پژواک‌شان در سلامت همگانی طنین دارد.

اکنون چشم‌ها باید به سمت بازسازی، حمایت و حفاظت از چنین مراکزی دوخته شود؛ پیش از آنکه یک انفجار دیگر در هر نقطه‌ای از جهان، نه فقط آجر و سیمان، که حافظه علمی بشر را ویران کند.