عصر ایران - سیستم عصبی انسان شبکه ای فوق العاده پیچیده و پویاست که میلیاردها سلول عصبی تخصصی را در خود جای داده است. هر یک از این سلول ها با ساختار ظاهری منحصر به فرد خود، برای انجام وظیفه ای خاص طراحی شده اند؛ از کنترل ساده ترین حرکات عضلانی گرفته تا پردازش پیچیده ترین افکار، خاطرات و ادراکات حسی ما.

در این مطلب، نگاهی به تنوع بی نظیر این سلول ها و عملکرد حیاتی هر یک از آن ها می اندازیم.

دسته بندی و وظایف اصلی سلول های عصبی

به طور کلی، نورون ها بر اساس نقشی که در شبکه ارتباطی بدن دارند، به سه گروه اصلی تقسیم می شوند:

نورون های حرکتی (Motor Neurons): این سلول ها پیام های حرکتی را از مغز و نخاع به ماهیچه ها منتقل می کنند و کنترل تمام حرکات ارادی و غیرارادی بدن را بر عهده دارند.

نورون های حسی (Sensory Neurons): وظیفه آن ها دریافت محرک های محیطی مانند نور، صدا، لمس، فشار و درد و انتقال این اطلاعات به سیستم عصبی مرکزی است.

نورون های رابط (Interneurons): به عنوان پل ارتباطی عمل می کنند؛ آن ها اطلاعات را بین نورون های حسی و حرکتی در مغز و نخاع پردازش و رله می کنند.

ساختارهای تخصصی و سلول های منحصر به فرد سیستم عصبی

افزون بر گروه های اصلی، سلول های عصبی بسیار تخصصی دیگری نیز در بخش های مختلف مغز و اندام های حسی وجود دارند که هر کدام ساختار هندسی و کارکرد شگفت انگیزی دارند:

سلول های هرمی

این نورون ها به دلیل شکل هرم مانند خود به این نام شناخته می شوند و در قشر مغز، اسبک مغز (هیپوکمپ) و آمیگدال یافت می شوند. نقش کلیدی آن ها در شناخت، یادگیری، حافظه و پردازش اطلاعات پیچیده است.

سلول های پورکنژ

این سلول ها با درخت های دندریتی بسیار گسترده و پرشاخ و برگ خود، از بزرگ ترین نورون های مغز انسان هستند که در مخچه قرار دارند. سلول های پورکنژ نقشی حیاتی در هماهنگی حرکتی، تعادل و یادگیری مهارت های حرکتی ایفا می کنند.

سلول های دوقطبی و آماکرین

سلول های دوقطبی: نورون های تخصصی هستند که اطلاعات حسی را منتقل می کنند و به ویژه در شبکیه چشم برای پردازش بینایی و انتقال سیگنال از گیرنده های نوری به سلول های گانگلیونی اهمیت دارند.

سلول های آماکرین: این نورون های رابط در شبکیه چشم وظیفه تنظیم، هماهنگی و یکپارچه سازی سیگنال های بینایی را بر عهده دارند تا ما بتوانیم حرکت و کنتراست تصاویر را به درستی درک کنیم.

جدول معرفی گیرنده ها و نورون های تخصصی تصویر

اینفوگرافیک بالا تنوعی از گیرنده های لمسی پوستی و ساختارهای عصبی دیگر را نیز نشان می دهد که در جدول زیر به اختصار با کاربرد آن ها آشنا می شویم:

تنظیم و ترجمه: محمد مهدی حیدرپور