فرارو- متخصصان میگویند سبک زندگی کودکان در سالهای اخیر بهطور چشمگیری تغییر کرده و همین موضوع توانایی آنها برای تمرکز و حفظ توجه را تحت تأثیر قرار داده است.
به گزارش فرارو به نقل از سیانبیسی، اگر بارها مجبور شدهاید برای جلب توجه فرزندتان یک جمله را چندین بار تکرار کنید، تنها نیستید. بسیاری از والدین و معلمان معتقدند یکی از بزرگترین چالشهای تربیتی امروز، کاهش توانایی کودکان در حفظ تمرکز است. برخلاف گذشته که نگرانیها بیشتر حول مشکلاتی مانند بدغذایی، خواب یا لجبازی کودکان بود، اکنون دشواری در تمرکز کردن به یکی از رایجترین دغدغههای خانوادهها تبدیل شده است.
کارشناسان میگویند سبک زندگی کودکان در سالهای اخیر تغییرات زیادی کرده است. زمانی بازیهای طولانی در فضای باز، سرگرمیهای ساده و حتی لحظاتی از بیحوصلگی، بخشی طبیعی از دوران کودکی بود؛ تجربههایی که به شکل طبیعی مهارتهایی مانند تمرکز، صبر و خلاقیت را تقویت میکردند. اما امروزه این فرصتها کمتر شده و جای خود را به برنامههای فشرده، استفاده مداوم از صفحهنمایشها و محرکهای پیدرپی دادهاند.
پژوهشگران معتقدند عوامل مختلفی در کاهش تمرکز کودکان نقش دارند. نخستین عامل، کمبود فعالیت بدنی است. مغز کودکان به گونهای رشد کرده که از طریق حرکت، بازی و تعامل با محیط یاد میگیرد. با این حال، بسیاری از کودکان امروزی روزانه بیش از هفت ساعت را در حالت نشسته سپری میکنند و میزان فعالیت بدنی آنها بسیار کمتر از مقدار توصیهشده است.
عامل مهم دیگر، استفاده گسترده از تلفنهای هوشمند، تبلتها و سایر ابزارهای دیجیتال است. هنگام استفاده از این وسایل، کودکان معمولاً در مدت کوتاهی میان برنامهها، بازیها یا ویدئوهای مختلف جابهجا میشوند. این تغییرات مداوم باعث میشود مغز به دریافت محرکهای سریع و متنوع عادت کند و تحمل انجام فعالیتهای طولانی و نیازمند تمرکز کاهش یابد.
رفتار بزرگسالان نیز در این میان بیتأثیر نیست. وقتی والدین یا مراقبان کودک هنگام گفتوگو مدام تلفن همراه خود را بررسی میکنند، همزمان چند کار انجام میدهند یا با بیتوجهی به صحبتهای کودک پاسخ میدهند، فرزند نیز به مرور این نوع توجه پراکنده را طبیعی تلقی میکند.
کمبود خواب و نداشتن فرصت کافی برای استراحت نیز از دیگر عواملی است که بر عملکرد مغز اثر میگذارد. برنامههای روزانه فشرده، ساعت خواب نامنظم و استفاده از صفحهنمایش پیش از خواب، باعث میشود مغز کودکان استراحت عمیقی را که برای حفظ تمرکز به آن نیاز دارد، تجربه نکند.
هرچند حذف کامل عوامل حواسپرتی از زندگی امروز امکانپذیر نیست، اما میتوان با چند تغییر ساده به کودکان کمک کرد تا توانایی تمرکز خود را تقویت کنند.
گاهی کودک آنقدر درگیر بازی یا افکار خود است که حتی متوجه صحبت والدین نمیشود. در چنین شرایطی، به جای چندین بار صدا زدن او، بهتر است ابتدا با یک تماس ملایم، مانند گذاشتن دست روی شانه یا گرفتن آرام دستش، توجه او را جلب کنید. این ارتباط فیزیکی کوتاه احساس امنیت ایجاد میکند، ذهن کودک را از فعالیت قبلی جدا میکند و باعث میشود پیام والدین راحتتر دریافت شود.
نحوه بیان خواستهها اهمیت زیادی دارد. به جای اینکه مدام از جملاتی مانند «ندو»، «داد نزن» یا «دست نزن» استفاده شود، بهتر است مستقیماً رفتار مورد انتظار بیان شود. برای مثال، گفتن «لطفاً آرام راه برو»، «آرام صحبت کنیم» یا «دستهایمان را کنار خودمان نگه میداریم» برای مغز کودک قابل فهمتر است و او دقیقتر متوجه میشود چه رفتاری از او انتظار میرود.
این تغییر ساده در شیوه گفتوگو، علاوه بر کاهش تنش، فضای مثبتتری در ارتباط میان والدین و کودک ایجاد میکند.
بسیاری از والدین برای کارهایی که انجام آنها الزامی است، سؤال میپرسند؛ برای مثال میگویند: «میتوانی کفشهایت را بپوشی؟» یا «دوست داری اسباببازیهایت را جمع کنی؟» در حالی که کودک ممکن است تصور کند واقعاً حق انتخاب دارد و پاسخ منفی بدهد. بهتر است در چنین موقعیتهایی از عبارتهایی مانند «الان وقت پوشیدن کفشهاست» یا «وقت جمع کردن اسباببازیها رسیده است» استفاده شود. در مقابل، سؤال پرسیدن زمانی مناسب است که کودک واقعاً امکان انتخاب داشته باشد؛ مثلاً اینکه کفش ورزشی بپوشد یا چکمه.
فعالیتهایی که نیازمند حفظ تعادل هستند، به طور طبیعی تمرکز را افزایش میدهند. راه رفتن روی یک خط، ایستادن روی یک پا یا عبور از یک مسیر فرضی، کودک را وادار میکند تمام توجه خود را روی حرکات بدنش متمرکز کند. این بازیهای ساده، علاوه بر سرگرم کردن کودک، به تقویت توانایی حفظ توجه نیز کمک میکنند.
کودکان تنها رفتارهای ظاهری والدین را تقلید نمیکنند؛ بلکه حالات روحی، میزان استرس و نحوه تمرکز آنها را نیز ناخودآگاه میآموزند. اگر والدین هنگام صحبت با کودک مدام به تلفن همراه نگاه کنند یا ذهنشان درگیر موضوعات دیگر باشد، انتظار تمرکز کامل از کودک منطقی نخواهد بود. در مقابل، وقتی بزرگسالان با آرامش، حضور ذهن و توجه کامل با کودک ارتباط برقرار میکنند، فضایی ایجاد میشود که کودک نیز راحتتر میتواند تمرکز کند.
متخصصان تأکید میکنند کاهش تمرکز در کودکان لزوماً به معنای وجود یک اختلال نیست و در بسیاری از موارد، نتیجه تغییر سبک زندگی است. خبر خوب این است که تمرکز نیز مانند بسیاری از مهارتهای دیگر، با تمرین و ایجاد عادتهای سالم تقویت میشود.
فعالیت بدنی منظم، خواب کافی، کاهش زمان استفاده از صفحهنمایش، بازیهای خلاقانه، ارتباط با طبیعت و تعامل با والدینی که با حضور ذهن و آرامش با فرزند خود رفتار میکنند، همگی میتوانند به رشد این مهارت کمک کنند. در نهایت، ایجاد تغییرات کوچک اما مداوم در سبک زندگی خانواده، نهتنها به افزایش تمرکز کودکان کمک میکند، بلکه زمینه را برای بهبود یادگیری، رشد عاطفی و موفقیت آنها در سالهای آینده نیز فراهم خواهد کرد.
