به گزارش ایرنا، پاسخ این پرسش روشن است: چون شهر کرمان فاصله زیادی با معیارهای لازم برای برخورداری از مترو دارد.
نخستینبار در اواسط دهه ۹۰ خورشیدی بود که پرونده راهاندازی مترو در کرمان روی میز استاندار وقت علیرضا رزمحسینی باز شد. آن زمان، تلاشهای زیادی برای آغاز این پروژه انجام شد اما موانع یکی پس از دیگری بر سر راه حامیان مترو سبز میشد. یکی از مهمترین عواملی که مانع از احداث مترو در کرمان میشود را جمعیت این شهر میدانند. بنا به آییننامهها و قوانین موجود، یک شهر اگر بخواهد مترودار بشود ابتدا باید آنقدر جمعیت داشته باشد که این سیستم حملونقل ریلی انبوهبر را توجیه کند؛ چیزی که تاکنون از آن گفته شده، وجود جمعیتی بالای یک میلیون نفر در یک شهر است. جمعیت شهر کرمان اما با ارقامی از جمله ۵۰۰ هزار، ۶۰۰ هزار و ۷۰۰ هزار نفر اعلام میشود. پس، بهخاطر جمعیت زیر یک میلیون نفر، کرمان نمیتواند صاحب مترو بشود.
در کنار نبود تعداد کافی شهروندان که از مترو استفاده کنند تا چرخ آن بچرخد، شرایط دیگری که شهر کرمان دارد هم نمیگذارد مترو راه بیفتد؛ از جمله اینکه شهرداری کرمان توان مالی برای احداث چنین پروژهای را ندارد. اگر هم به فرض، اعتبارات مالی ساخت مترو از طریق کمکهای دولتی و ملی تامین شود، شهرداری توان تامین هزینههای سنگین نگهداری مترو را ندارد؛ صحبت از شهر و شهرداریای است که حتی سیستم اتوبوسرانی بهینه و کارآیی ندارد و تا حالا هم نتوانسته آن را ایجاد کند.
با این وجود، طرفداران مترو هر چند وقت یکبار، کوششهایی نه برای برداشتن این موانع بلکه برای یافتن راهی برای آوردن قطارهای مترو به خیابانهای شهر کرمان میکنند. بعد از تلاشهای زیادی که رزمحسینی استاندار پیشین کرمان در این زمینه کرد و همه هم به درِ بسته خورد، در سال ۱۴۰۲ محمدمهدی فداکار، استاندار سابق کرمان باری دیگر اعلام کرد که پیگیر راهاندازی مترو است؛ کارشناسان اما آن زمان مجدد به استاندار یادآوری کردند که اوضاع شهر برای مترو مناسب نیست.
در دولت چهاردهم هم، محمدعلی طالبی استاندار فعلی کرمان سراغ پرونده مترو رفته است. وی اسفندماه سال ۱۴۰۳ در جلسهای که با اعضای شورای ششم شهر داشت، توضیحاتی داد که نشان میدهد طالبی هم به متروی شهر کرمان فکر میکند. استاندار کرمان در بخشی از سخنانش در آن جلسه، تصریح کرد که «نباید مترو را در کرمان کنار بگذاریم و وقتی ما با خیابانهای کمعرض روبهرو هستیم که ترافیک در آن بهسختی مدیریت میشود، مترو بهعنوان یک گزینه میتواند این معضل را برطرف کند.»
استاندار کرمان البته شرطی را گذاشت و آن اینکه نظر شورای شهر در خصوص مترو مثبت باشد و مطالعات و اقدامات گذشته هم بیانگر اجماع نظر در این خصوص باشد و گفت که در اینصورت، «این مسئله را پیگیری میکنیم.»
آن زمان هم مجدد، کارشناسان محدودیتهای کرمان برای داشتن مترو را یادآوری کردند. ضمن اینکه مشاور طرح جامع ترافیک شهر هم اعلام کرد که کرمان در کوتاهمدت نیاز به مترو ندارد. با این وجود، پرونده مترو هیچگاه در کرمان بایگانی نشده است.
جمعیت همچنان مانع مترو
در نخستین نشست خبری سخنگوی شهرداری کرمان که بهتازگی برگزار شده است، مدیر یکی از رسانهها بهعنوان مدافع راهاندازی مترو، از اینکه شهرداری به گفته این خبرنگار، شجاعت آن را ندارد که حتی مطالعات مترو را آغاز کند، انتقاد کرد و با بیان اینکه ترافیک یکی از چالشهای اساسی شهر کرمان است، گفت: من در نشستهای قبلی هم مطالبه راهاندازی مترو را مطرح کردهام ولی براساس پاسخهایی که شهردار کرمان میدهد، بهدلیل اینکه جمعیت کرمان بالای یک میلیون نفر نیست، کاری برای مترو نمیکنند در حالی که جمعیت زیادی از روستاها و شهرهای اطراف کرمان به این شهر میآیند و از خدمات کرمان استفاده میکنند، چندصدهزار نفر حاشیهنشین هم داریم. با وجود این جمعیت، شهرداری حتی مطالعه برای مترو را شروع نمیکند در صورتی که استاندار کرمان گفته از آن حمایت میکند. چرا لااقل مطالعه مترو را شروع نمیکنید؟
سخنگوی شهرداری کرمان پاسخ این انتقادات را داد و گفت: موضوع شجاعت نیست. راهاندازی مترو دغدغه محسن تویسرکانی شهردار کرمان هم هست. یادم است که وی در جلسهای گفت که من بهعنوان شهردار کرمان حتی نمیتوانم به مترو فکر کنم؛ یعنی دغدغه را دارم و شجاعت هم هست، اما بحث بر سر قانونی بودن این پروژه است.
روحالله نقیزاده افزود: وقتی میگوییم طرح مطالعاتی مترو تهیه شود باید بودجهای برای آن تعریف و مراحل قانونی طی شود؛ در قانون آمده که شهرهای زیر یک میلیون نفر نمیتوانند مترو داشته باشند.
وی ادامه داد: ما هم معتقدیم جمعیت روزِ کرمان قطعا از چیزی که گفته میشود بیشتر است چرا که تعدادی مسافر داریم و کسانی هم از شهرها و شهرستانهای نزدیک کرمان در شهر حضور دارند و اینجا کار میکنند ولی شبها به سکونتگاه خود در خارج از کرمان برمیگردند.
سخنگوی شهرداری کرمان بیان کرد: ما مجبوریم به قانون تمکین کنیم. آغاز کار مترو با مطالعه است و تنها وقتی که شهر به جمعیت یک میلیون و بالاتر از آن رسید کار مطالعه مترو میتواند آغاز شود.
نه قاطع به مترو با شرایط فعلی
نقیزاده با بیان اینکه حملونقل عمومی یکی از دغدغههای مهم امروز مدیریت شهری کرمان است، اظهار کرد: در بودجه سال گذشته شهرداری کرمان، رقمی به سیستم بیآرتی تعلق گرفت و کار راهاندازی بیآرتی آغاز شده است اما پس از آنکه کشور درگیر جنگی ناجوانمردانه شد سرعت برخی از پروژهها تحت تاثیر قرار گرفت.
وی در پاسخ به این پرسش که بهصراحت بگویید که آیا در زمان شهرداری تویسرکانی طرح مطالعاتی مترو شروع نمیشود؟ گفت: یک شهر باید جمعیت بالای یک میلیون نفر داشته باشد تا مطالعات آغاز شود؛ مراجعی که مجوز احداث مترو را صادر میکنند باید بپذیرند که جمعیتی که از خدمات شهر کرمان بهره میگیرند، بیش از یک میلیون نفر است تا مطالعات آغاز شود.
پس از این، شهردار کرمان هم باری دیگر محدودیت جمعیتی شهر برای راهاندازی را یادآور شد. محسن تویسرکانی در یک مصاحبه تلویزیونی گفت: «شهر کرمان به لحاظ جمعیتی مشمول ساخت مترو نمیشود.»
وی افزود: «مطالعات راهاندازی بیآرتی انجام شده و فراهم کردن زیرساخت آن برای مدیریت ترافیک شهر، در دست اقدام است.»
با وجود این محدودیتها، همچنان خیلیها فکر میکنند راه نجات ترافیک شهر کرمان از ریل و واگنهای قطارهای مترو میگذرد اما واقعیت این است که حملونقل عمومی، مثل یک زنجیره است و حلقههای آن از ابتدا تا انتها باید شکل بگیرد آن هم در تکامل و تسلسل یکدیگر و اگر یک حلقه از این زنجیره نباشد، حلقههای آخر مثل مترو نیز کارایی نخواهند داشت.
بنا به آنچه که کارشناسان میگویند، نخستین حلقه «پیادهمحوری» شهر است و تا وقتی که پیادهها نتوانند بهراحتی و در ایمنی کامل در معابر تردد کنند، پیادهروها استاندارد نباشند و محیط شهر برای قدم زدن امن و جذاب نباشد، شهروند نمیتواند تا رسیدن به نخستین ایستگاه اتوبوس یا مترو، پیادهروی کند. تا وقتی شهر را برای عابران پیاده بازسازی نکنیم، کسی دلش نمیخواهد از اتوبوس یا مترو استفاده کند و ترجیح با خودروی شخصی میماند.
حالا در شهری مثل کرمان که کاملا خودروسالار است و حتی ابتداییترین سیستم حملونقل عمومی را ندارد و اتوبوسرانی آن با کمبود اتوبوس مواجه است و خدمات آن در یک شبکه ارائه نمیشود و مردم برای جابهجایی، وابستگی شدیدی به ماشینهای شخصی دارند، آیا رویای داشتن «مترو» کافی است؟
