حجتالاسلام والمسلمین محمدجواد قاسمپور در گفتوگو با ایسنا با اشاره به رسالت اصلی هنرمندان از منظر رهبر شهید انقلاب، اظهار کرد: در مکتب اسلام، نگاه عمیق و ریشهداری به کارکرد هنر وجود دارد که بهویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، توسط امام خمینی(ره) بهصورت جدی تبیین شد؛ هرچند این نگاه در مقاطعی با غربت و مظلومیت همراه بود. یکی از مهمترین مباحثی که امام راحل مطرح کردند، مسئله کارکرد هنر در مکتب اسلام و نگاه به هنر در خدمت مردم بود.
وی افزود: سالهای طولانی در برخی مکاتب فکری و فلسفههای هنر، این دیدگاه حاکم بود که «هنر برای هنر» است. در چنین نگاهی، تولید آثار هنری بیش از آنکه در خدمت مردم و جامعه باشد، به اقناع ذوق و سلیقه خود هنرمند معطوف میشد و در نتیجه، کارکردهای اجتماعی، فرهنگی و سیاسی هنر کمتر مورد توجه قرار میگرفتند.
این پژوهشگر هنر و فرهنگ ادامه داد: امام خمینی(ره) با توجه به شناختی که از شعر، ادبیات و نگاههای عمیق عرفانی داشتند، در بیانیه معروف خود درباره هنر متعهد، تبیینکننده و آغازگر این مسیر بودند و پس از رحلت ایشان، رهبر شهیدمان این مسیر را با گستردگی و عمق بیشتری دنبال کردند.
قاسمپور با اشاره به تفاوت دو نگاه «هنر برای مردم» و «هنر برای هنر» بیان کرد: نخست باید این مسئله را به درستی فهمید که هنر برای مردم، هنر برای اجتماع و هنر برای جامعه یعنی چه؟ در نگاه «هنر برای هنر»، هنرمند صرفاً به دنبال تولید اثری است که دل خود او را اقناع کند، نه اینکه گرهی از مشکلات جامعه باز کند، به پرسشهای مردم پاسخ دهد یا مسیر را برای افکار عمومی تبیین کند.
وی افزود: حتی در مقاطعی این تصور وجود داشت که اگر هنر در خدمت مردم قرار گیرد، به هنری سطح پایین یا پوپولیستی تبدیل میشود. این نگاه تنها در عرصه هنر نبود و نمونههایی از آن را در حوزه سیاست نیز شاهد بودهایم؛ در حالی که امام خمینی(ره) بهعنوان یک عالم، فقیه، مجتهد و حکیم که در جایگاه ولایت فقیه قرار داشتند، این نگرش را اصلاح کردند.
این ایدهپرداز و پژوهشگر هنر و فرهنگ ادامه داد: شکلگیری مکتب هنر متعهد یکی از مهمترین تحولات در شئون ولایت پس از انقلاب اسلامی بود. این نخستین اصل و مبنایی است که برای فهم رسالت هنرمند باید به آن توجه کرد؛ مسیری که رهبر شهید پس از امام راحل آن را توسعه دادند و به آن عمق بیشتری بخشیدند.
قاسمپور با اشاره به نقش رهبر شهید انقلاب در توسعه این نگاه اظهار کرد: این مسیر تنها در عرصه نظری توسعه پیدا نکرد، بلکه در قالبهای مختلف هنری نیز عمق یافت. رهبر شهید خود از مصرفکنندگان حرفهای آثار هنری بودهاند؛ از دوران نوجوانی رمان، داستان و آثار ادبی مطالعه میکردند و آشنایی عمیقی با ادبیات داشتند. همین انس و ارتباط مستمر با هنر موجب شد که علاوه بر بهرهمندی از آثار هنری، به صاحبنظر و صاحبدیدگاه در این عرصه نیز تبدیل شوند.
رهبر شهید انقلاب؛ هنرشناس، هنرفهم و صاحبنظر در عرصه فرهنگ
وی افزود: رهبر شهید هنر را میشناختند، درک میکردند و با ذائقه و قریحه هنری خود، در کنار نگاههای تخصصی، توانستند بسیاری از گرههای باقیمانده در مسیر هنر انقلاب اسلامی و مکتب اهلبیت(ع) را باز کنند. همین شناخت عمیق سبب شد که نگاه ایشان به هنر، صرفاً از جایگاه یک مدیر سیاسی یا مسئول فرهنگی نباشد، بلکه از موضع یک هنرشناس و هنرفهم باشد.
این پژوهشگر هنر و فرهنگ با اشاره به یکی از دیدارهای رهبر معظم انقلاب با هنرمندان عرصه هنرهای تجسمی بیان کرد: در یکی از دیدارهای سالهای اخیر با جمعی از هنرمندان حوزه گرافیک، طراحی، نقاشی و هنرهای تجسمی، رهبر معظم انقلاب بر حفظ زبان فارسی تأکید کردند و خطاب به طراحان و فعالان این عرصه فرمودند که آیا نمیتوان برای واژه «پوستر» معادل فارسی مناسبی پیدا کرد؟ حتی در همان جلسه، ایشان چند پیشنهاد نیز مطرح کردند و فرمودند ممکن است این پیشنهادها خام باشد و متخصصان این حوزه بتوانند درباره آن بیشتر کار کنند و به معادل مناسبی برسند. این موضوع نشان میدهد که رهبر معظم انقلاب حتی نسبت به فرم هنر و زبان روایت هنری نیز دغدغه و حساسیت داشتند.
وی تصریح کرد: گاهی با مدیران عالیرتبه سیاسی مواجه هستیم که تنها از منظر جایگاه مدیریتی به فرهنگ و هنر مینگرند، اما رهبر معظم انقلاب به دلیل سابقه طولانی انس با ادبیات، داستان، شعر و هنر، خود مصرفکننده حرفهای آثار هنری بودهاند و همین مسئله موجب شده است در این حوزه صاحبنظر باشند و گفتوگوهای عمیق و تخصصی با هنرمندان داشته باشند. همین ویژگی باعث شده که بسیاری از گرههای نظری و عملی هنر انقلاب اسلامی، با هدایتها و رهنمودهای ایشان مسیر روشنتری پیدا کند و هنرمندان نیز رسالت خود را دقیقتر بشناسند.
قاسمپور با اشاره به مهمترین اقدام رهبر معظم انقلاب در حوزه هنر اظهار کرد: در مجموع مهمترین کاری که ایشان پس از پیروزی انقلاب اسلامی و در جایگاه ولایت فقیه انجام دادند، ادامه دادن همان مسیری بود که امام خمینی(ره) آغاز کرده بودند؛ یعنی تبیین و تثبیت «هنر متعهد» و «هنر برای مردم».
هنر متعهد، یک مکتب فلسفی و اجتماعی است
وی افزود: امام خمینی(ره) تأکید داشتند که هنر باید بتواند گرههای کور جامعه را باز کند و در خدمت مردم باشد. رهبر شهید نیز همین نگاه را با جدیت دنبال کردند. این صرفاً یک توصیه یا بیانیه عادی نیست، بلکه یک مکتب هنری و یک نگاه فلسفی به مقوله هنر و همه رشتههای هنری است؛ نگاهی که معتقد است هنر باید در بستر جامعه، متناسب با زمانه و نیازهای مردم، نقشآفرین و گرهگشا باشد. رهبر شهید انقلاب را میتوان علمدار هنر متعهد دانست؛ البته این نگاه تنها به شعر و ادبیات محدود نمیشود، بلکه همه عرصههای هنری را در بر میگیرد.
قاسمپور با اشاره به یکی از بیانات رهبر ایشان درباره سینما بیان کرد: در دیدار با اعضای سازمان اوج که مربوط به سالهای گذشته است، ایشان با مضمونی نزدیک به این عبارت فرمودند: «اگر فرصت داشتم، خودم سینمای انقلاب را به عهده میگرفتم.» این جمله نشان میدهد که ایشان تا چه اندازه برای سینمای انقلاب و نقش آن در حل مسائل کشور اهمیت قائل هستند. وقتی عالیترین مقام کشور با وجود همه مسئولیتهای داخلی، منطقهای و بینالمللی چنین سخنی بیان میکند، نشاندهنده شناخت عمیق وی از ظرفیت هنر در حل مسائل جامعه است.
وی افزود: این نگاه فقط به سینما اختصاص ندارد؛ ادبیات، گرافیک، هنرهای تجسمی و دیگر رشتههای هنری نیز باید بتوانند در خدمت مردم قرار گیرند و در حل مسائل و گرههای جامعه نقش ایفا کنند. در نهایت مهمترین رسالتی که رهبر معظم انقلاب در سالهای زعامت خود به درستی دنبال کردهاند، تبیین و تحقق هنر متعهد و مردمی است؛ هنری که در کنار مردم و در مسیر حل مسائل جامعه حرکت میکند و میتواند در عرصههای مختلف فرهنگی، اجتماعی و تمدنی اثرگذار باشد.
انتهای پیام
