به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، حسین افشین در نشست هماندیشی پارکهای علم و فناوری سراسر کشور با اشاره به اینکه دولت چهاردهم به دومین سال فعالیت خود نزدیک میشود، اظهار کرد: اکنون در مقطعی قرار داریم که میتوان عملکرد، نقاط قوت و ضعف و همچنین برنامههای پیشرو را با دقت بیشتری بررسی کرد. از ابتدای استقرار دولت تلاش ما بر این بوده که سیاستها از سطح بیان و اعلام، وارد مرحله اجرا و اقدام عملیاتی شود و امروز زمان آن رسیده است که این مسیر برای همه اجزای زیستبوم فناوری تبیین و هماهنگ شود.
وی با تأکید بر لزوم همراستایی بخشهای مختلف زیستبوم نوآوری و فناوری افزود: از همان روزهای نخست تأکید داشتیم که همه بازیگران این زیستبوم، با وجود تفاوت در مأموریتها، باید در قالب یک شبکه منسجم و هماهنگ عمل کنند. هدف این است که اجزای مختلف این حوزه ذیل یک ساختار مشترک و با راهبردی واحد حرکت کنند تا اثربخشی اقدامات افزایش یابد.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به تغییر رویکرد معاونت علمی در نحوه حمایت از نهادها و مجموعههای مختلف تصریح کرد: افرادی که در دو سال گذشته سیاستهای معاونت علمی را با دقت دنبال کردهاند، حتماً این تغییر رویکرد را احساس کردهاند. تلاش ما این بوده است که مبنای حمایتها، میزان همراهی مجموعهها با سیاستهای جدید و نوع عملکرد آنها باشد، نه روابط یا ملاحظات دیگر.
افشین ادامه داد: در هفته آینده نیز نشستی مشترک با بنیاد ملی نخبگان برگزار خواهد شد که در آن، علاوه بر مدیران، رؤسای بنیادهای استانی نیز بهصورت برخط حضور خواهند داشت تا سیاستهای جدید به شکلی یکپارچه برای همه تشریح شود.
وی با اشاره به طراحی ابزارهای تازه مالی در دو سال اخیر گفت: در این مدت، مدلهای متنوعی برای تأمین مالی تدوین شده است، اما اگر پارکهای علم و فناوری و دیگر بازیگران زیستبوم از این ابزارها استفاده نکنند، به این معناست که ما در معرفی و تبیین این ظرفیتها موفق عمل نکردهایم. برای نمونه، اگر پارکی تاکنون از ابزارهایی مانند اوراق توسعه فناوری بهره نبرده باشد، این موضوع باید مورد آسیبشناسی قرار گیرد.
معاون علمی رئیسجمهور تأکید کرد: صندوق نوآوری و شکوفایی و دیگر صندوقهای تخصصی باید نقش توسعهای و تسهیلگر خود را ایفا کنند و منابع مالی را بهصورت هدفمند در اختیار زیستبوم فناوری قرار دهند.
افشین در ادامه با اشاره به یکپارچهسازی سیاستهای حمایتی در نهادهای وابسته به معاونت علمی خاطرنشان کرد: سیاستهای بنیاد ملی نخبگان، بنیاد علم، پارکهای علم و فناوری، صندوقهای پژوهش و فناوری، صندوقهای سرمایهگذاری شرکتی، شتابدهندهها، مراکز رشد و کارخانههای نوآوری، همگی در قالب یک راهبرد واحد بازطراحی و هماهنگ خواهند شد.
وی با بیان اینکه ملاک اصلی در حمایتها، عملکرد مجموعههاست، افزود: همانطور که در بنیاد ملی نخبگان، سطح حمایتها متناسب با میزان فعالیت و اثرگذاری نخبگان تعیین میشود، در حوزه شرکتهای دانشبنیان و پارکهای علم و فناوری نیز همین رویکرد مبنا خواهد بود. بر این اساس، مجموعههایی که عملکرد موفقتری داشته باشند، از حمایت بیشتری برخوردار میشوند.
معاون علمی رئیسجمهور در تشریح رویکرد جدید معاونت علمی برای توسعه فناوری اظهار کرد: در پارادایم جدید، صرف دانشبنیان بودن کفایت نمیکند. دانش باید به ثروت، اثر اجتماعی و در نهایت به اقتدار ملی منجر شود. آنچه برای ما اهمیت دارد، حرکت از «دانشبنیانی» به سمت «قدرتبنیانی» است؛ به این معنا که فناوری باید به سکوی شکلگیری قدرت برای کشور تبدیل شود.
افشین خاطرنشان کرد: مفهوم قدرت در جهان امروز دستخوش تغییر شده است. اگر در گذشته قدرت کشورها با منابع طبیعی، توان نظامی یا ظرفیت اقتصادی سنجیده میشد، امروز نوآوری و فناوری به مهمترین مؤلفه قدرت ملی تبدیل شدهاند و کشورهایی موفقتر خواهند بود که بتوانند فناوری را به یک مزیت راهبردی برای خود بدل کنند.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، در تبیین استراتژی جدید دولت برای توسعه زیستبوم نوآوری، بر ضرورت بازتعریف نقش دولت تأکید کرد و اظهار داشت: دولت متولیِ توسعه فناوری نیست و نباید وارد این جایگاه شود؛ بلکه مسئولیت اصلی حاکمیت، فراهمسازی زیرساختها، تسهیلگری، کاهش ریسکهای سرمایهگذاری و هدایت راهبردی است تا سکاندار اصلی توسعه فناوری، بخش خصوصی باشد.
افشین در تشریح رویکردهای جهانی توسعه تکنولوژی، به دو مدلِ «آزاد» (نظیر آنچه در آمریکا جریان دارد) و «هدایتگر» (مانند مدل کرهجنوبی و سنگاپور) اشاره کرد و گفت: در مدل اول، دولت صرفاً حامی و تسهیلگر است و در تعیین مسیر فناوری دخالت نمیکند؛ اما در مدل دوم، دولت با هدایت مستقیم، حوزههای اولویتدار را انتخاب میکند که البته ممکن است تنوع و خلاقیت را تا حدی محدود سازد. رویکرد دولت چهاردهم اما بر تمرکز بر «ارتباط میان فناوری و نیازهای واقعی بازار» استوار است تا از هدایت دستوری بازار پرهیز شود.
معاون علمی رئیسجمهور، نقش دولت را «اتصالدهنده عرضه و تقاضا» خواند و به عنوان نمونه از موفقیت پروژه هوشمندسازی در صنعت نفت یاد کرد. وی توضیح داد: در حوزه هوش مصنوعی، معاونت علمی صرفاً نقش واسط میان دانشگاه، شرکتهای دانشبنیان و دستگاه اجرایی را ایفا کرد. اجرای موفق یک پروژه پایلوت در یکی از چاههای نفت با سرمایهای حدود 10 میلیارد تومان، باعث شد وزارت نفت قرارداد هوشمندسازی 140 حلقه چاه دیگر را منعقد کند. این مدل نشان میدهد که دولت باید بستر این تعاملات را فراهم کند تا خودِ بازار درباره بهکارگیری فناوری تصمیمگیرنده باشد.
افشین با بیان اینکه تغییر پارادایم توسعه فناوری نسبت به دهههای گذشته اجتنابناپذیر است، به چالش شکاف میان «علم و ثروت» در کشور اشاره کرد و افزود: تا امروز نتوانستهایم دانش تولیدشده را به ثروت پایدار تبدیل کنیم. میان «اقتصاد دانش» که به معنای فروش مستقیم محصولات علمی است و «اقتصاد دانشبنیان» که بر تجاریسازی و خلق ارزش اقتصادی متمرکز است، تفاوت جدی وجود دارد. بزرگترین چالش ما نفوذ فناوری به بدنه صنعت است که باید با سیاستهای صنعتی نوین، تکمیل زنجیره ارزش و ایجاد شرکتهای مقیاسپذیر مرتفع شود.
وی با تأکید بر لزوم تحول در مأموریت پارکهای علم و فناوری تصریح کرد: پارکها باید از نسلهای نخستین که صرفاً بر استقرار شرکتها در کنار دانشگاه متمرکز بود، عبور کنند. همجواری با دانشگاه به تنهایی تضمینکننده ارتباط با صنعت نیست؛ چرا که ارزشآفرینی واقعی در مسیر تجاریسازی، بازاریابی و جذب سرمایه رخ میدهد. از این رو، معیار ارزیابی پارکهای علم و فناوری از «تعداد شرکتهای مستقر» به سمت «میزان خلق ارزش و درآمد فناورانه» تغییر خواهد کرد.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان رئیسجمهور، در تبیین استراتژی جدید برای ارزیابی پارکهای علم و فناوری، بر تغییر رویکردِ «کمیگرایی» به «کیفیگرایی» تأکید کرد.
وی با بیان اینکه شاخصهای سنتی نظیر تعداد شرکتهای مستقر یا مساحت واگذار شده، دیگر معیاری برای موفقیت پارکها نیستند، تصریح کرد: ارزشگذاری پارکها از این پس بر مبنای میزان خلق ثروت، درآمدهای فناورانه، موفقیت در تجاریسازی محصولات و سهم آنها در اقتصاد دانشبنیان تعیین خواهد شد.
مسیر تکاملی پارکها؛ از نسل اول تا سوم
افشین با ترسیم روند تکامل زیستبوم فناوری در جهان، متذکر شد که لزومی ندارد تمام پارکهای کشور با الگویی یکسان و در سطحی واحد به سمت نسل چهارم حرکت کنند؛ بلکه هر مجموعه باید متناسب با ظرفیتهای منطقهای، مزیتهای جغرافیایی و مأموریتهای تعریفشده خود، مسیر رشد را طی کند.
وی افزود: اصرار بر یکسانسازی مدلهای مدیریتی بدون توجه به ویژگیهای بومی، اشتباهی راهبردی است.
وی با بیان اینکه پارکهای علم و فناوری ایران در مرز نسل دوم و سوم هستند و در تشریح ویژگیهای نسلهای مختلف پارکها گفت:
نسل اول: مأموریت این پارکها محدود به واگذاری زیرساخت، تأمین فضای استقرار و ایجاد ارتباط اولیه با دانشگاهها بود و در ارزیابیها، صرفاً تعداد شرکتهای مستقر ملاک قرار میگرفت.
نسل دوم: بخش بزرگی از پارکهای کشور اکنون در این نسل قرار دارند که علاوه بر استقرار، خدماتی همچون مراکز رشد، مشاوره حقوقی، منتورینگ و تسهیلگری در جذب سرمایه را ارائه میدهند. در این نسل، شاخصهایی نظیر میزان فروش محصولات، درآمدهای فناورانه، قراردادهای صنعتی و صادرات فناوری مورد توجه است.
نسل سوم: این نسل از پارکها باید نقش «رهبر زیستبوم» را ایفا کنند. وظیفه آنها فراتر از خدمات استقرار است و باید با ایجاد شبکهای پایدار میان نخبگان، دانشگاه، صنایع بزرگ و سرمایهگذاران، به کانون اصلی رهبری اکوسیستم نوآوری تبدیل شوند.
اقتصادِ داده؛ پیشرانِ تحولات آینده
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به تحولات پرشتاب فناوری، اقتصادِ داده را پیشرانِ اصلی بازارهای جهانی در آینده نزدیک دانست و گفت: ارزش دادهها بهزودی از داراییهای سنتی فراتر خواهد رفت. امروزه حتی باشگاههای ورزشی نیز با تحلیل دادههای عملکردی بازیکنان، از هوش مصنوعی برای ارتقای توانمندیها استفاده میکنند. این تغییر مدلهای کسبوکار نشان میدهد که نگاه ما به حوزه فناوری باید متناسب با این تحولات بازنگری شود.
حرکت به سمت شهرهای فناور و هوشمند
افشین با بیان اینکه توسعه فناوری از محیط دانشگاهی به سمت هوشمندسازی شهرها در حرکت است، خاطرنشان کرد: پارکهای علم و فناوری در آینده با بافت اقتصادی و شهری درهمتنیدگی بیشتری خواهند داشت و توسعه «شهرهای فناور» یکی از مسیرهای اصلی پیشرو است.
وی تأکید کرد: در عصر کنونی، اقتدار ملی بهطور مستقیم با تولید علم و فناوری گره خورده است. اگر در حوزههای راهبردی سرمایهگذاری نکنیم، به مصرفکننده صرفِ فناوریهای وارداتی تبدیل خواهیم شد که این مسئله با امنیت اقتصادی و استقلال فناورانه کشور در تضاد است.
وی تغییرِ نگاه مدیران پارکها را شرط لازم برای گذار به نسلهای جدید دانست و تأکید کرد: موفقیت پارکها در گرو این است که بتوانند با خلق ارزش اقتصادی و درآمدزایی فناورانه، جایگاه خود را به عنوان بازوی اصلی تحقق اقتصاد دانشبنیان تثبیت کنند.
وی افزود: آنچه در این مرحله اهمیت دارد، «اتصالسازی» میان اجزای مختلف اکوسیستم نوآوری است؛ شرکتی که بتواند این پیوندها را شکل دهد و جریان همکاری را به حرکت درآورد، ارزشآفرینی بهمراتب بیشتری از صرفاً افزایش تعداد شرکتهای مستقر خواهد داشت.
افشین با اشاره به ظرفیت سرمایه انسانی کشور تصریح کرد: نظام آموزشی ایران در تربیت استعدادهای برتر عملکرد قابل توجهی داشته است؛ بهطوری که طبق آمارهای موجود، حدود 83 درصد دارندگان مدالهای طلا و نقره المپیادهای علمی در کشور ماندهاند؛ رقمی که از توان بالای کشور در نگهداشت نخبگان حکایت دارد.
وی ادامه داد: مسئله اصلی صرفاً «حمایت» از نخبگان نیست، بلکه باید این سرمایه انسانی به چرخه اقتصاد، فناوری و نوآوری متصل شود؛ چراکه اگر این اتصال شکل نگیرد، حمایتها به اثرگذاری واقعی و پایدار منتهی نخواهد شد.
معاون علمی رئیسجمهور با اشاره به تغییر رویکرد بنیاد ملی نخبگان گفت: در سیاست جدید، بنیاد ملی نخبگان نباید صرفاً یک نهاد حمایتی باشد؛ این مجموعه باید نقش راهبر چرخه نخبگانی کشور را ایفا کند و بستر پیوند نخبگان با دانشگاهها، شرکتهای دانشبنیان، صنعت و سایر بازیگران زیستبوم نوآوری را فراهم سازد.
وی افزود: بر همین مبنا تلاش شده است بخشی از امکانات و زیرساختهای معاونت علمی در اختیار هستههای نخبگانی قرار گیرد تا ایدهها با سرعت بیشتر به فناوری، شرکت دانشبنیان و در نهایت محصول تبدیل شوند.
افشین در تشریح ویژگیهای پارکهای نسل سوم اظهار کرد: در این نسل، نه تعداد شرکتهای مستقر و نه مساحت فضاهای واگذار شده معیار اصلی موفقیت نیست؛ بلکه توان پارک در ایجاد ارتباط مؤثر میان صنعت، دانشگاه، نخبگان، شرکتهای فناور، سرمایهگذاران و دستگاههای اجرایی، شاخص کلیدی ارزیابی خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: پارکهای علم و فناوری باید مأموریتمحور شوند؛ به جای پذیرش پراکنده شرکتها، بر حوزههای مشخص و دارای مزیت تمرکز کنند. به عنوان نمونه، هر پارک میتواند متناسب با ظرفیت منطقهای خود در حوزههایی نظیر کشاورزی، آب، خاک یا دیگر فناوریهای راهبردی مأموریت روشن تعریف کرده و شرکتهای مرتبط را در قالب یک اکوسیستم منسجم کنار هم قرار دهد.
افشین تأکید کرد: نتیجه چنین رویکردی این است که پارکهای علم و فناوری از یک مجموعه صرفاً خدماتی عبور کرده و به رهبران اکوسیستمهای تخصصی فناوری تبدیل میشوند؛ نقشی که میتواند سهم آنها را در حل مسائل کشور و توسعه فناوریهای راهبردی به شکل معناداری افزایش دهد.
انتهای پیام/
