به گزارش خبرگزاری تسنیم از مشهد، تاریخ، گاه در لحظهای کوتاه، سرنوشت ملتها را دگرگون میکند؛ لحظهای که فراتر از یک واقعه، به نقطه عطفی در حافظه تاریخی یک ملت تبدیل میشود و مسیر آینده را تحتتأثیر قرار میدهد. برخی رخدادها تنها یک حادثه نیستند، بلکه آغاز فصل تازهای از حیات اجتماعی، سیاسی و فرهنگی یک جامعه محسوب میشوند؛ فصلهایی که سالها بعد نیز از آنها بهعنوان نقطه آغاز تحولات بزرگ یاد خواهد شد.
امروز ملت ایران در آستانه یکی از همین بزنگاههای تاریخی قرار گرفته است، بدرقه باشکوه رهبر شهید، تنها وداع با شخصیتی تأثیرگذار نیست؛ بلکه صحنهای از تجدید بیعت با آرمانهایی است که طی دهههای گذشته، محور حرکت ملت ایران و جبهه مقاومت بوده است.
این حضور گسترده مردمی، فارغ از ابعاد احساسی و عاطفی، ظرفیتهای عمیق فرهنگی، اجتماعی، تمدنی و رسانهای در اختیار کشور قرار میدهد؛ ظرفیتی که اگر بهدرستی شناخته و مدیریت شود، میتواند آثار ماندگاری در آینده ایران و جهان اسلام بهجای بگذارد، از سوی دیگر، همزمانی این مراسم با شرایط حساس منطقه، استمرار جنگ روایتها، تلاش دشمنان برای ایجاد شکاف اجتماعی و همچنین آغاز دورهای جدید در مدیریت کشور، اهمیت این اجتماع تاریخی را دوچندان کرده است و بسیاری معتقدند این مراسم صرفاً پایان یک دوره نیست، بلکه آغاز مرحلهای تازه از مسئولیتپذیری ملت ایران در مسیر تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی است،
در همین راستا، خبرنگار تسنیم از مشهد در گفتوگویی تفصیلی با حجتالاسلام محمدحسن وکیلی، استاد برجسته حوزه علمیه خراسان، ابعاد مختلف این رخداد تاریخی را بررسی کرده است.
وی معتقد است تشییع رهبر شهید باید به بستری برای تقویت هویت ایمانی و ملی، افزایش همبستگی اجتماعی، مقابله با جنگ رسانهای دشمن و آغاز مرحلهای جدید از مجاهدت ملت ایران تبدیل شود.
تسنیم: بسیاری از تحلیلگران، مراسم تشییع رهبر شهید را صرفاً یک آیین سوگواری نمیدانند و از آن بهعنوان یک نقطه عطف تاریخی یاد میکنند، از نگاه شما این مراسم چه جایگاهی دارد؟
حجتالاسلام وکیلی: اگر بخواهیم این حادثه را صرفاً در قالب یک مراسم عزاداری یا تشییع پیکر یک شخصیت بزرگ تحلیل کنیم، حقیقتاً از درک ابعاد واقعی آن غفلت کردهایم. آنچه امروز در ایران اسلامی در حال وقوع است، بسیار فراتر از یک مراسم سوگواری است، ما با یک اجتماع بزرگ امتساز مواجه هستیم؛ اجتماعی که ظرفیت آن را دارد تا بسیاری از مفاهیم بنیادین انقلاب اسلامی، اسلام ناب، هویت ملی، استکبارستیزی، عدالتخواهی و مقاومت را به نمایش بگذارد.
رهبر شهید، تنها یک مدیر سیاسی یا مسئول اجرایی کشور نبودند؛ ایشان نماد یک گفتمان، یک اندیشه و یک مسیر بودند، بنابراین طبیعی است که وداع با چنین شخصیتی نیز تنها یک مراسم عاطفی نباشد، بلکه به میعادگاهی برای بازخوانی همان آرمانها تبدیل شود.
بهاعتقاد من، باید از این ظرفیت بیبدیل نهایت استفاده را کرد. اجتماعات عظیم مردمی همواره فرصتهایی تاریخی برای انتقال پیامهای بزرگ هستند، هرچه این اجتماعات گستردهتر و مردمیتر باشند، قدرت آنها در گفتمانسازی نیز بیشتر خواهد بود. این مراسم میتواند ارزشهایی را که رهبر شهید همواره بر آنها تأکید داشتند، دوباره به متن جامعه بازگرداند و نسل جدید را با آن آرمانها پیوند بزند که از این جهت، این تشییع تنها یک پایان نیست؛ بلکه آغاز یک مسئولیت جدید برای ملت ایران است.
نکته مهم دیگر آن است که این اجتماع، تنها یک گردهمایی ایرانی نیست؛ بلکه از دو هویت همزمان برخوردار است؛ از یک سو، یک اجتماع ملی است که اقشار مختلف مردم ایران، با سلایق، گرایشها و دیدگاههای گوناگون را کنار یکدیگر قرار داده است و از سوی دیگر، یک اجتماع امّت اسلامی است که فراتر از مرزهای جغرافیایی، دلهای بسیاری از مسلمانان و آزادگان جهان را متوجه ایران کرده است،
همین ویژگی، این مراسم را در تاریخ جمهوری اسلامی کمنظیر میکند. کمتر رخدادی را میتوان یافت که همزمان چنین ابعاد ملی، دینی، اجتماعی و بینالمللی داشته باشد لذا با توجه به حجم گسترده حضور مردم، پیشبینی میشود این تشییع در زمره بزرگترین اجتماعات تاریخ معاصر ایران و حتی جهان قرار گیرد؛ رخدادی که سالها بعد نیز از آن بهعنوان یکی از مهمترین صحنههای حضور مردمی یاد خواهد شد.
تسنیم: مهمترین محورهای شخصیتی و آرمانی رهبر شهید که باید در این اجتماع عظیم بازخوانی شود، کداماند؟
حجتالاسلام وکیلی: بهاعتقاد من، اگر بنا باشد این مراسم تنها به ابراز احساسات محدود شود، بخش مهمی از ظرفیت آن از دست خواهد رفت. چنین اجتماعاتی زمانی اثرگذار خواهند بود که بتوانند آرمانها، اندیشهها و هویت شخصیتی فردی را که مردم برای بدرقه او گرد آمدهاند، برای جامعه بازتولید کنند. رهبر شهید ما دارای ابعاد شخصیتی متعددی بودند، اما اگر بخواهیم این ابعاد را در چند محور اصلی خلاصه کنیم، نخستین و مهمترین محور، هویت ایمانی و دینی ایشان است.
اساس شخصیت رهبر شهید، ایمان بود. جایگاه ایشان صرفاً یک جایگاه مدیریتی یا سیاسی نبود، بلکه پیش از هر چیز، جایگاهی برخاسته از مسئولیت دینی و الهی بود. ایشان تمام عمر خود را در مسیر دفاع از دین، ارزشهای اسلامی و تحقق آرمانهای الهی سپری کردند و همین ویژگی، شخصیت ایشان را از بسیاری از رهبران سیاسی جهان متمایز میکرد.
رهبر شهید، پرچمدار توحید، عدالت و اسلام بود. هرکس زندگی، سخنان و سیره عملی ایشان را مرور کند، درمییابد که همه تصمیمها و مواضع ایشان بر پایه همین نگاه ایمانی شکل میگرفت، ازاینرو، اگر بخواهیم شخصیت ایشان را به نسلهای آینده معرفی کنیم، باید پیش از هر چیز این هویت ایمانی را برجسته کنیم؛ زیرا سایر ویژگیهای ایشان نیز از همین سرچشمه نشأت میگرفت.
تسنیم: مؤلفه اسکتبارستیزی کنار نام رهبر شهید، چه جایگاهی در اندیشههایشان دارد؟
حجت الاسلام وکیلی: هویت ایمانی رهبر شهید، یک ایمان منزوی و منفعل نبود. اسلامی که ایشان به آن باور داشتند، اسلامِ مسئولیت، حرکت، قیام، عدالت و دفاع از مظلومان بود و از همین رو، دومین رکن شخصیت ایشان را باید استکبارستیزی دانست.ایشان معتقد بودند جامعه اسلامی نمیتواند در برابر ظلم، سلطه، تجاوز و زیادهخواهی قدرتهای استکباری سکوت کند. این نگاه نه یک موضع مقطعی، بلکه بخشی از جهانبینی ایشان بود و در طول سالهای مسئولیتشان نیز در عرصههای مختلف تجلی یافت.
بنابراین، اگر بخواهیم هویت رهبر شهید را به تصویر بکشیم، باید این حقیقت را نیز بیان کنیم که ایشان نماد ایستادگی در برابر جبهه کفر، ظلم و استکبار بودند و دفاع از ملتهای مظلوم را وظیفهای دینی و انسانی میدانستند البته استکبارستیزی صرفاً به معنای مخالفت سیاسی نیست؛ بلکه به معنای دفاع از کرامت انسان، استقلال ملتها و مقابله با هرگونه سلطهطلبی است.
این پیام باید در مراسم تشییع نیز به روشنی دیده شود تا جهانیان بدانند ملت ایران همچنان بر همان آرمانهایی که رهبر شهید بر آن تأکید داشت، استوار ایستاده است.
تسنیم: نگاه رهبر شهید در خصوص تعارض هویت دینی با هویت ملی چگونه بود؟
حجت الاسلام وکیلی: اتفاقاً یکی از مهمترین ویژگیهای رهبر شهید این بود که میان هویت دینی و هویت ایرانی هیچ تعارضی نمیدیدند و ایشان ایران را صرفاً یک سرزمین جغرافیایی نمیدانستند، بلکه آن را بستری برای تحقق ارزشهای اسلامی و حفظ عزت ملت تلقی میکردند از همین رو، وطندوستی و هویت ایرانی یکی دیگر از ارکان شخصیت ایشان بود.
رهبر شهید، ایران را دوست داشتند؛ نه از سر احساسات ملیگرایانه صرف، بلکه به این دلیل که حفظ عزت، استقلال، امنیت و پیشرفت این کشور را وظیفهای الهی و ملی میدانستند لذا ایشان همواره بر حفظ هویت ایرانی تأکید داشتند و معتقد بودند ملت ایران باید در برابر هجمههای فرهنگی و هویتی ایستادگی کند و اصالت تاریخی و فرهنگی خود را حفظ کند که در بسیاری از سخنرانیها و مواضع ایشان نیز این نگاه کاملاً مشهود بود؛ اینکه ایران باید مستقل، مقتدر، عزتمند و برخوردار از هویتی ریشهدار باقی بماند به همین دلیل، مراسم تشییع رهبر شهید میتواند صحنهای برای نمایش همین هویت ملی نیز باشد.
تسنیم: آیا این هویت ملی میتواند زمینهساز وحدت بیشتر مردم شود؟
حجت الاسلام وکیلی: قطعاً همینطور است و همه کسانی که در این کشور زندگی میکنند، ممکن است در برخی مسائل سیاسی یا حتی مذهبی دیدگاههای متفاوتی داشته باشند، اما ایران، وطن مشترک همه ماست و رهبر شهید نیز همواره تلاش میکردند این نقطه مشترک حفظ شود و مردم حول محور منافع ملی، عزت ایران و استقلال کشور به وحدت برسند.
از این منظر، حتی کسانی که شاید دغدغههای مذهبی کمتری داشته باشند نیز میتوانند با تکیه بر هویت ایرانی و علاقه به کشور، خود را در این همبستگی ملی شریک بدانند و این یکی از ظرفیتهای بزرگ این مراسم است؛ اینکه بتواند اقشار مختلف جامعه را با وجود تفاوت دیدگاهها، حول نقاط مشترک گرد هم آورد.
کنار این مسئله، دشمنستیزی و غیرت نسبت به وطن نیز از دیگر مؤلفههایی است که همواره در فرهنگ ایرانی وجود داشته است و ملت ایران در طول تاریخ هرگاه احساس کرده استقلال، امنیت یا عزت کشور مورد تهدید قرار گرفته، با تمام وجود از سرزمین خود دفاع کرده است لذا امروز نیز این روحیه میتواند در این اجتماع بزرگ به نمایش گذاشته شود و پیام روشنی به جهان مخابره کند که ملت ایران در دفاع از عزت و استقلال خود، متحد و یکپارچه است.
تسنیم: ظرفیتهای اخلاقی جامعه ایرانی چگونه میتواند در چنین مراسمی نمود پیدا کند؟
حجت الاسلام وکیلی: یکی از سرمایههای بزرگ ملت ایران، فضایل اخلاقی مردم است؛ سرمایهای که شاید کمتر درباره آن سخن گفته شده باشد لذا جامعه ایرانی، جامعهای است که در بزنگاههای تاریخی، ویژگیهایی همچون صبر، ایثار، همدلی، مواسات، مهماننوازی، گذشت، همراهی و فداکاری را به نمایش گذاشته است.
چنین اجتماعاتی بهترین فرصت برای آشکار شدن این ویژگیها هستند لذا وقتی میلیونها نفر در کنار یکدیگر قرار میگیرند، اگر روحیه تعاون، نظم، احترام متقابل، خدمترسانی و همراهی شکل بگیرد، در حقیقت تصویری واقعی از فرهنگ ایرانی به جهان ارائه خواهد شد.همان صحنههایی که در پیادهروی اربعین، راهپیمایی روز قدس یا سایر اجتماعات بزرگ مردمی مشاهده میکنیم، جلوهای از همین فرهنگ است؛ فرهنگی که بر پایه ایثار و خدمت به دیگران شکل گرفته است و اگر این ویژگیها در مراسم تشییع رهبر شهید نیز به بهترین شکل بروز پیدا کند، دنیا تنها یک اجتماع بزرگ نخواهد دید؛ بلکه با تمدنی روبهرو خواهد شد که اخلاق، معنویت و همبستگی، ارکان اصلی آن را تشکیل میدهد.
تسنیم: ویژگیهای کلیدواژه وحدت ملی یا وحدت واقعی چگونه برآورد میشود؟
حجتالاسلام وکیلی: باید توجه داشته باشیم که وحدت، به خودی خود ارزش مطلق نیست بنابراین وحدت زمانی ارزشمند است که حول یک محور حق و مقدس شکل بگیرد و اگر اجتماع انسانها بر محور عدالت، حقیقت، خدمت به مردم، حفظ عزت کشور و ارزشهای الهی باشد، این وحدت میتواند منشأ خیر و پیشرفت شود؛ اما اگر محور آن باطل باشد، طبیعتاً نتیجه مطلوبی نخواهد داشت.
از نگاه ما، وحدت مطلوب، وحدتی است که حول محور رهبری جامعه، منافع ملی، حفظ استقلال کشور و آرمانهای انقلاب اسلامی شکل بگیرد که امروز بیش از هر زمان دیگری به چنین همبستگی نیاز داریم و دشمنان تلاش میکنند با ایجاد شکافهای سیاسی، اجتماعی، قومی و فرهنگی، سرمایه اجتماعی کشور را تضعیف کنند، اما اجتماعات عظیمی مانند تشییع رهبر شهید میتواند همه این نقشهها را خنثی کند.
وقتی مردم کنار یکدیگر قرار میگیرند، احساس تعلق جمعی افزایش پیدا میکند، اعتماد اجتماعی تقویت میشود و پیوندهای میان اقشار مختلف جامعه استحکام بیشتری مییابد به همین دلیل معتقدم این مراسم صرفاً یک اجتماع چند ساعته نیست؛ بلکه فرصتی تاریخی برای بازسازی سرمایه اجتماعی، تقویت همبستگی ملی و تجدید میثاق ملت با آرمانهایی است که رهبر شهید عمر خود را در راه تحقق آنها صرف کرد.
تسنیم: تدفین رهبر شهید در جوار بارگاه منور امام رضا(ع) از منظر دینی، اجتماعی و تمدنی چه پیامهایی در خود دارد؟
حجتالاسلام وکیلی: بهاعتقاد من، این مسئله یکی از مهمترین ابعاد این رخداد تاریخی است و نباید آن را صرفاً یک انتخاب جغرافیایی یا مکانی دانست لذا دفن رهبر شهید در جوار مضجع نورانی حضرت علیبن موسی الرضا(ع)، حامل پیامهای عمیق اعتقادی، فرهنگی، تاریخی و اجتماعی است که هر یک از آنها میتواند در تحلیل این واقعه مورد توجه قرار گیرد.
اساساً جامعه اسلامی ما بر محور ولایت اهلبیت(ع) شکل گرفته است و انقلاب اسلامی نیز از آغاز بر همین مبنا حرکت کرده و مشروعیت، هویت و جهتگیری خود را از این مکتب گرفته است. در چنین منظومهای، جایگاه رهبر جامعه نیز در نسبت با همین مسیر تعریف میشود؛ یعنی مسئولیتی در امتداد پاسداری از ارزشهای دینی و هدایت جامعه بر پایه آموزههای اسلامی.
از این منظر، تدفین رهبر شهید در جوار حرم مطهر امام رضا(ع)، پیوندی نمادین میان این حرکت اجتماعی و ریشههای اعتقادی آن را به نمایش میگذارد؛ پیوندی که یادآور جایگاه فرهنگ رضوی در هویت دینی و تاریخی ایران است و مشهد مقدس همواره یکی از مهمترین کانونهای معنوی جهان اسلام بوده است. میلیونها انسان، فارغ از گرایشهای مختلف، دل در گرو محبت حضرت رضا(ع) دارند و این تعلق خاطر، یکی از مشترکات مهم جامعه ایران محسوب میشود، به همین دلیل، این مراسم میتواند بیش از گذشته بر ظرفیت وحدتآفرین حرم رضوی تکیه کند؛ ظرفیتی که در طول تاریخ، اقشار مختلف مردم را گرد هم آورده و سرمایهای ارزشمند برای انسجام اجتماعی بوده است.
تسنیم: انتخاب مشهد برای آرام گرفتن رهبر شهید، چه تأثیری بر جایگاه این شهر در آینده خواهد داشت؟
حجت الاسلام وکیلی: مشهد پیش از این نیز بهواسطه وجود بارگاه نورانی امام رضا(ع)، جایگاهی ممتاز در جهان اسلام داشت، اما بیتردید این رخداد تاریخی نیز در حافظه جمعی ملت ایران ماندگار خواهد شد.
بسیاری از شهرهای بزرگ جهان، علاوه بر اهمیت تاریخی یا سیاسی، به واسطه وقوع برخی حوادث سرنوشتساز در حافظه ملتها ثبت شدهاند. مشهد نیز اکنون میزبان یکی از مهمترین رویدادهای تاریخ معاصر ایران است و نسلهای آینده، هنگامی که درباره این مقطع تاریخی مطالعه میکنند، از این شهر نهتنها به عنوان پایتخت معنوی ایران، بلکه به عنوان محل برگزاری یکی از بزرگترین اجتماعات مردمی تاریخ کشور نیز یاد خواهند کرد.به همین دلیل، معتقدم همه دستگاههای فرهنگی، رسانهای و اجتماعی باید برای ثبت دقیق این حادثه تلاش کنند؛ زیرا این رویداد، بخشی از حافظه تاریخی ملت ایران خواهد شد.
تسنیم: جایگاه استان خراسانرضوی در تحولات سیاسی و تاریخی آینده، دستخوش چه تغییراتی خواهد شد؟
حجت الاسلام وکیلی: خراسان در تاریخ ایران و جهان اسلام همواره جایگاهی ویژه داشته است و بسیاری از تحولات بزرگ فکری، فرهنگی و اجتماعی از این سرزمین آغاز شده یا در آن استمرار یافته است که در سالهای پس از انقلاب اسلامی نیز خراسان بارها نقشآفرین بوده و در مقاطع مختلف، به عنوان یکی از کانونهای مهم حرکتهای فرهنگی، علمی و اجتماعی شناخته شده است.
از منظر دینی نیز برخی علما و اندیشمندان با استناد به متون و روایات، درباره جایگاه خراسان در برخی تحولات آینده سخن گفتهاند و این موضوع در ادبیات دینی مطرح شده است اما آنچه برای ما اهمیت دارد، این است که چنین مباحثی باید موجب تقویت امید، مسئولیتپذیری، اخلاق و حرکت در مسیر ارزشهای دینی شود و هرگز جایگزین وظایف امروز جامعه نگردد بنابراین در هر حال، خراسان امروز بیش از هر زمان دیگری در کانون توجه قرار گرفته و این مسئولیت مردم و مسئولان این استان را نیز سنگینتر میکند.
تسنیم: برخی معتقدند باید میان این مراسم و فرهنگ عاشورا پیوندی عمیق برقرار شود اما این مسئله چگونه تبیین میشود؟
حجت الاسلام وکیلی: اساس فرهنگ انقلاب اسلامی، برگرفته از فرهنگ عاشوراست و هر جا سخن از ایثار، مقاومت، عدالتخواهی، مبارزه با ظلم و دفاع از کرامت انسان مطرح میشود، ریشههای آن را باید در نهضت سیدالشهدا(ع) جستوجو کرد به همین دلیل، طبیعی است که در چنین مراسمی نیز مفاهیم عاشورایی حضور پررنگی داشته باشند.
آنچه اهمیت دارد این است که پیام عاشورا صرفاً در قالب احساسات مطرح نشود، بلکه به عنوان یک مکتب تربیتی، اخلاقی و اجتماعی برای جامعه تبیین شود و رهبر شهید نیز همواره بر همین نگاه تأکید داشتند؛ اینکه فرهنگ عاشورا، فرهنگ مسئولیت، ایثار، مقاومت و دفاع از حق است و جامعه اسلامی باید این پیام را در عرصههای مختلف زندگی خود جاری کند.از این منظر، هر شعاری که در این مراسم مطرح میشود، زمانی معنا پیدا میکند که در امتداد عدالتخواهی، دفاع از مظلوم و پایبندی به ارزشهای اخلاقی و دینی تفسیر شود.
تجربه تاریخ نشان داده است که هر حرکت اجتماعی، اگر از پشتوانه فکری، فرهنگی و اعتقادی تهی شود، بهتدریج دچار فرسایش خواهد شد و آنچه یک نهضت را زنده نگه میدارد، صرفاً هیجانهای مقطعی نیست؛ بلکه وجود یک منظومه فکری و ارزشی است که بتواند نسلهای مختلف را با آن همراه کند و به همین دلیل، معتقدم این مراسم نباید تنها در سطح احساسات باقی بماند.
باید از این فرصت برای تبیین آرمانها، بازخوانی اندیشهها، تقویت اخلاق اجتماعی، افزایش همبستگی ملی و انتقال تجربه تاریخی به نسل جوان استفاده کرد اگر چنین اتفاقی رخ دهد، این اجتماع تنها یک مراسم تشییع نخواهد بود، بلکه به مدرسهای بزرگ برای آموزش مسئولیت اجتماعی، وفاداری به آرمانها و تقویت سرمایه فرهنگی جامعه تبدیل خواهد شد.
تسنیم: با توجه به حضور گسترده مردم، چه انتظاری از مردم در این مراسم مورد انتظار است؟
حجت الاسلام وکیلی: مهمترین انتظار این است که هر فرد، خود را تنها یک شرکتکننده نداند، بلکه احساس کند بخشی از یک مسئولیت تاریخی را بر عهده دارد و حضور مردم، نظم، اخلاق، احترام متقابل، خدمت به زائران، همراهی با سالمندان، رعایت حقوق دیگران، حفظ فضای معنوی مراسم و انتقال صحیح پیام این اجتماع، همگی بخشی از همین مسئولیت است.
اگر هر فرد بتواند در حد توان خود، این نقش را ایفا کند، حاصل این مراسم صرفاً حضور میلیونی نخواهد بود، بلکه تصویری ماندگار از فرهنگ ایرانی و اسلامی در حافظه ملت و افکار عمومی جهان ثبت خواهد شد و این همان سرمایهای است که میتواند سالها منشأ آثار فرهنگی، اجتماعی و حتی تمدنی باشد و راه و یاد رهبر شهید را در قالب رفتار، اخلاق، وحدت و مسئولیتپذیری زنده نگه دارد.
تسنیم: این مراسم را در روند تاریخی انقلاب اسلامی چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا میتوان آن را نقطه آغاز مرحلهای جدید دانست؟
حجت الاسلام وکیلی: بدون تردید همینگونه است. اگر تاریخ انقلاب اسلامی را مرور کنیم، خواهیم دید که ملت ایران در مقاطع حساس، همواره با حضور مردم از بحرانها عبور کرده است؛ این حادثه نیز از همان جنس است و ما امروز دومین تجربه وداع با یکی از رهبران و شخصیتهای بزرگ نظام پس از دوران دفاع مقدس را پشت سر میگذاریم؛ رخدادی که همزمان با آغاز مسئولیت سومین رهبر انقلاب اسلامی و در شرایطی اتفاق افتاده که منطقه و جهان اسلام در یکی از حساسترین دورههای تاریخی خود قرار دارند و این همزمانی، اهمیت حادثه را دوچندان میکند.
واقعیت این است که امروز جبهه مقاومت وارد مرحلهای جدید شده است. دشمنان ملت ایران نیز تلاش میکنند با بهرهگیری از ابزارهای رسانهای، جنگ شناختی، عملیات روانی و فشارهای سیاسی و اقتصادی، انسجام داخلی کشور را هدف قرار دهند که در چنین شرایطی، این تشییع نباید صرفاً پایان حوادث گذشته تلقی شود.
بزرگترین آسیبی که ممکن است چنین مراسمی را تهدید کند، این است که پس از پایان آن، جامعه تصور کند همه چیز به پایان رسیده است؛ در حالی که حقیقت دقیقاً برعکس است و این مراسم باید آغاز مرحلهای تازه از مسئولیت اجتماعی، فرهنگی و انقلابی ملت ایران باشد.
بهباور من، شواهد موجود و تحلیل روندهای منطقهای نشان میدهد که مسیر پیشروی ملت ایران، همچنان مسیر مقاومت، مجاهدت و ایستادگی خواهد بود و طبیعتاً این مسیر، دشواریهای خاص خود را نیز خواهد داشت که از این رو، جامعه بیش از هر زمان دیگری نیازمند روحیه امید، استقامت، همبستگی و آمادگی است.
رهبر معظم انقلاب نیز در بیانات اخیر خود، بارها بر ضرورت حفظ وحدت ملی، تقویت هویت جمعی و استمرار حرکت ملت تأکید کردهاند. این نشان میدهد که کشور وارد مرحلهای جدید شده و همه اقشار جامعه باید خود را برای مسئولیتهای بزرگتر آماده کنند،
از همین منظر، مراسم تشییع رهبر شهید میتواند به نقطه اتصال گذشته، حال و آینده تبدیل شود؛ گذشتهای که سرشار از مجاهدت و ایثار است، حالِ آکنده از همبستگی و وحدت، و آیندهای که استمرار همان مسیر را مطالبه میکند و اگر بتوانیم از ظرفیت فرهنگی، اجتماعی، رسانهای و معنوی این اجتماع به درستی بهره ببریم، این مراسم تنها یک خاطره تاریخی نخواهد بود، بلکه به سرمایهای ماندگار برای آینده انقلاب اسلامی تبدیل خواهد شد.
تسنیم: در دنیای امروز که رسانهها نقش تعیینکنندهای در شکلدهی افکار عمومی دارند، چنین اجتماعاتی چه کارکرد رسانهای میتوانند داشته باشند؟
حجتالاسلام وکیلی: امروز دیگر رسانه صرفاً در اختیار خبرگزاریها، شبکههای تلویزیونی یا روزنامهها نیست و هر فردی که در یک اجتماع بزرگ حضور پیدا میکند، با تلفن همراه خود میتواند بخشی از روایت آن رویداد را ثبت و منتشر کند. به همین دلیل، باید از ظرفیت عظیم مردمی برای ثبت و انتقال روایت این مراسم بهره گرفت.
یکی از مهمترین کارکردهای این اجتماعات، گفتمانسازی است و هنگامی که میلیونها نفر حول یک موضوع مشترک گرد هم میآیند، این امکان فراهم میشود که مفاهیم، شعارها، نمادها و پیامهای موردنظر به شکلی گسترده در میان مردم منتشر شود و در حافظه جمعی جامعه جای بگیرد.
اگر این محتواها بهدرستی طراحی و تبیین شوند، آثار آنها محدود به همان روز مراسم نخواهد بود، بلکه تا مدتها در فضای اجتماعی و رسانهای کشور باقی خواهد ماند.
تسنیم: پیامها و گفتمانسازی این رویداد حماسی چگونه میتوانند ماندگار شوند؟
حجت الاسلام وکیلی: ماندگاری یک رویداد، تنها به تعداد شرکتکنندگان آن وابسته نیست؛ بلکه به این بستگی دارد که چه خاطرهای از آن در ذهن جامعه باقی بماند و یکی از ویژگیهای اجتماعات بزرگ، خاطرهسازی تاریخی است لذا نسلهای مختلف معمولاً برخی حوادث را نه از طریق کتابها، بلکه از طریق روایتها، تصاویر و تجربههای جمعی به خاطر میآورند.
اگر این مراسم دارای نمادها، جلوههای فرهنگی و صحنههای ماندگار باشد، سالها بعد نیز از آن به عنوان یکی از نقاط برجسته تاریخ معاصر ایران یاد خواهد شد و ثبت تصاویر، خاطرات، روایتهای مردمی، فعالیتهای فرهنگی و جلوههای همدلی، همه میتواند به ماندگاری این حادثه در حافظه تاریخی ملت کمک کند.
تسنیم: نقش مردم در این میان چیست؟
حجت الاسلام وکیلی: بهزعم من، مردم تنها مخاطب این مراسم نیستند، بلکه نقشآفرین اصلی آن هستند و هر فردی که در این اجتماع حضور دارد، میتواند با رفتار، اخلاق، نظم، همکاری و نوع روایت خود، تصویری از این مراسم را به دیگران منتقل کند و در کنار فعالیت رسانههای رسمی، روایتهای مردمی نیز اهمیت فراوانی دارند؛ زیرا بسیاری از افراد، رخدادهای اجتماعی را از دریچه تجربههای اطرافیان خود میشناسند بنابراین هر شرکتکننده میتواند سهمی در ثبت این واقعه و انتقال آن به نسلهای آینده داشته باشد.
اجتماعات بزرگ مردمی، تنها کارکرد اجتماعی ندارند، بلکه میتوانند زمینهساز تقویت سرمایه فرهنگی و معنوی جامعه نیز باشند و فرهنگ خدمت، همدلی، احترام متقابل، همکاری، رعایت حقوق دیگران و کمک به افراد نیازمند، از جمله ارزشهایی است که در چنین فضاهایی بیش از هر زمان دیگری مجال بروز پیدا میکند.
اگر مردم این مراسم را صرفاً یک حضور فیزیکی ندانند و آن را فرصتی برای تقویت اخلاق اجتماعی تلقی کنند، آثار آن محدود به همان روز نخواهد بود و در رفتارهای اجتماعی نیز استمرار خواهد یافت اما در کنار این مسئله، برنامههای عبادی، دعا، تلاوت قرآن و دیگر آیینهای دینی نیز میتواند بر معنویت این اجتماع بیفزاید و فضای آن را از یک گردهمایی صرف، به مراسمی با ابعاد فرهنگی و معنوی گستردهتر تبدیل کند.
تسنیم: مهمترین پیام این رخداد عظیم سیاسی در حافظه تاریخی سیاسی کشور چهخواهد ماند؟
حجت الاسلام وکیلی: بهباور من، مهمترین پیام این مراسم، اهمیت حفظ همبستگی، مسئولیتپذیری و پایبندی به ارزشهایی است که جامعه بر آنها تأکید دارد و چنین رخدادهایی زمانی ماندگار خواهند شد که بتوانند سرمایه اجتماعی را تقویت کنند، گفتوگو و همدلی را افزایش دهند و تجربهای مشترک برای نسلهای مختلف بر جای بگذارند.
اگر از ظرفیت فرهنگی، اجتماعی و رسانهای این مراسم بهدرستی استفاده شود، آثار آن تنها به یک روز یا یک مقطع زمانی محدود نخواهد ماند، بلکه میتواند در حافظه تاریخی جامعه به عنوان یکی از رخدادهای مهم معاصر ثبت شود.
امیدوارم این فرصت، زمینهای برای تقویت انسجام، مسئولیتپذیری اجتماعی و توجه بیشتر به ارزشهای اخلاقی و فرهنگی باشد و تجربهای ماندگار برای همه کسانی که در آن حضور دارند، رقم بزند.
انتهای پیام/282
