همشهری آنلاین – آرش نهاوندی: دانشمندان با استفاده از تصویربرداری MRI دریافتند هورمون استرس، یعنی کورتیزول، فعالیت بخشی از مغز را که مسئول جهتیابی و پیدا کردن مسیر است، تضعیف میکند.
این یافته میتواند توضیح دهد چرا در شرایط اضطراب و فشار روانی، انسانها بیشتر دچار سردرگمی میشوند. پژوهشگران سالهاست میدانند مغز انسان دارای نوعی سیستم موقعیتیابی داخلی است. بخشی از این سیستم به سلولهایی به نام «سلولهای شبکهای» یا Grid Cells مربوط میشود؛ سلولهایی که در ناحیهای از مغز به نام قشر انتورینال قرار دارند و به مغز کمک میکنند موقعیت خود را تشخیص دهد، فاصلهها را تخمین بزند و مسیر بازگشت را پیدا کند.
در مطالعهای جدید، پژوهشگران به برخی شرکتکنندگان کورتیزول (هورمون اصلی استرس) دادند و سپس عملکرد مغز آنها را هنگام مسیریابی بررسی کردند. نتیجه جالب بود: افرادی که سطح کورتیزول بالاتری داشتند، خطاهای بیشتری در پیدا کردن مسیر داشتند، سختتر به نقطه شروع برمیگشتند و عملکرد ضعیفتری در جهتیابی نشان دادند. تصاویر MRI هم نشان داد فعالیت سلولهای شبکهای در این افراد کاهش پیدا کرده است.
علاوه بر این عوامل دیگری نیز در سردرگمی افراد دخیل است. تاثیر گذاری استرس بر نواحی مرکزی مغز که به آن سیستم لیمبیک نیز میگویند نیز میتواند اثرات مشابهی را در پی داشته باشد. سیستم لیمبیک مجموعهای از ساختارهای مغزی است که نقش محوری در پردازش احساسات، رفتار و حافظه بلندمدت ایفا میکند. این بخش از مغز، به نوعی هسته مرکزی عواطف محسوب میشود و در شکلگیری شخصیت و واکنشها به محرکهای محیطی بسیار مؤثر است.
بیشتر بخوانید:
اگر استرس بیدلیل دارید، شاید فقط بدنتان تشنه است
موج گرما چه تاثیری بر مغز میگذارد؟
لیمبیک، فراموشی و اشتباه در جهتیابی
دکتر بابک قرائی مقدم، جراح و متخصص مغز و اعصاب هم به تاثیر مستقیم استرس بر سیستم لیمبیک که منجر به اختلال در عملکرد مغز میشود اشاره میکند و به همشهری میگوید: به صورت مشخص ثابت شده زمانی که استرس دارید و دچار فشار روحی شدهاید، عملکرد حافظه و سیستم کلی مغز برای تصمیمگیری و عکسالعمل نشان دادن بسیار تحت تاثیر قرار میگیرد. یکی از مهمترین سیستمهایی که در مغز کار میکند لیمبیک است که در نواحی مرکزی مغز قرار دارد و استرس میتواند به صورت مستقیم آن منطقه را تحت تاثیر قرار دهد. زمانی که استرس دارید، موادی که در بدن ترشح میشوند، سیستم اعصاب خودمختار (سمپاتیک و پاراسمپاتیک) را تحت تاثیر قرار میدهد و به صورت ثابت شدهای این فشارهای روحی و روانی میتواند بر عملکرد مغز اثر بگذارد و میتواند به گم کردن موقت جهتیابی، خشم شدید و از دست دادن کنترل منجر شود.
ابن متخصص به فراموشی موقت در زمان استرس هم اشاره و عنوان میکند: در بسیاری از مواقع بیمارانی که در سنین جوانی یا میانسالی قرار دارند میگویند ما دچار فراموشی میشویم. زمانی که ما با آنها صحبت میکنیم متوجه میشویم که در زمان فراموشی استرس داشتهاند. فرد در شرایط استرس عجله دارد و خیلی چیزها را فراموش میکند. کارهایی که قرار است انجام دهد را موقتا به فراموشی میسپارد حتی در جهتیابی مسیر هم دچار مشکل میشود.
قرایی ادامه میدهد: به دلیل فشارهای کاری و مشغلهکاری زیاد روزمره فرد دچار استرس میشود و به طور موقت حافظه خود را از دست میدهد، حتی مسیر خود را گم میکند. این اتفاق به ویژه در مورد بیماران مسنتری که عملکرد مغز آنها در معرض ضعیفتر شدن هم وجود دارد و دچار استرس شدهاند بیشتر رخ میدهد.
او در این باره به این مثالی درباره خودش اشاره میکند، این که در شرایط استرس بیآنکه متوجه باشد مسیرش را گم کرده و به اشتباه حتی تا کرج هم رفته است. بیمارانی هم داشته که گفتهاند زمان دریافت تماسهای نگرانکننده یا خبرهای اضطرابآور به یکباره مسیر را گم کرده با در جهت اشتباهی حرکت کرده بودند.
