سید زکریا محمودیرجا، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز، در گفتوگو با ایسنا، با تسلیت ایام محرم و گرامیداشت یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی به ویژه رهبر شهید محور مقاومت، اظهار کرد: نظام معرفتی و منظومه فکری و اندیشه رهبری شهید، ابعاد چندگانهای از فلسفه، سیاست، اقتصاد، عرفان، حوزه تمدنی و اجتماعی دارد که متأسفانه افراد جامعه آنچنان که باید با این منظومه فکری و شخصیتی آشنایی ندارند.
وی افزود: یکی از مقامات آمریکایی گفته بود که در اتاقهای فکر پنتاگون، نقشههای پیچیدهای برای منطقه غرب آسیا طراحی میکنند، اما رهبر انقلاب با یک سخنرانی، تمام این نقشها را نقش بر آب میکند. این نشان میدهد که در برونرفت از بحرانها و چالشهای سهچهار دهه اخیر، پس از عنایت خداوند، آنان زمان(عج) نقش حماسی مردم، جایگاه و نقش رهبری در مدیریت بحرانها بسیار برجسته و حیاتی بوده است. ما نیازمند معرفی بیشتر این جایگاه به افکار عمومی و محیطهای علمی هستیم.
این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه پس از انقلاب اسلامی، علم و فناوری به یکی از محورهای اصلی مورد توجه امامین انقلاب به ویژه رهبر شهید تبدیل شد، اظهار کرد: رهبر شهید در سخنرانیهای پایانی خود با نگاهی معماگونه، بر اهمیت «ایران قوی» تأکید داشتند. در نظام بینالملل که آنارشیسم و هنجارهای ناعادلانه حاکم است، ما چگونه میتوانیم از ماهیت تمدنی ایرانی و اسلامی خود حمایت کنیم؟ پاسخ در علم و فناوری نهفته است. پیشرفتهای علمی ایران پس از انقلاب، علیرغم تحریمها و ترور دانشمندان، چنان چشمگیر بوده که تحلیلگران جهان را متحیر کرده و ما را در المپیادهای جهانی به جمع چند کشور برتر رسانده است. رهبر شهید در بیانیه گام دوم انقلاب نیز جایگاه ویژهای برای علم و فناوری قائل بودند.
جهاد علمی؛ فراتر از تلاش متعارف
محمودی رجا با اشاره به مفهوم جهاد علمی از نگاه رهبری شهید اظهار کرد: در دکترین و خوانش نظری ایشان، واژه «جهاد» که یکی از فروع دین است، در حوزه علم نیز معنا مییابد. ایشان محقق شدن علم در ساحت اصیل خود را زمانی ممکن میدانستند که بر مبنای روحیه جهادی و تحمل سختیها صورت گیرد. جهاد علمی در منظومه فکری ایشان، فراتر از تلاش مستمر علمی و کوشش متعارف است و به تلاشی هوشمندانه، هدفمند و خستگیناپذیر برای درهمشکستن انحصار علمی نظام سلطه و عبور از وضعیت استضعاف علمی گفته میشود.
وی با اشاره به اینکه این جهاد دارای سه رویکرد اصلی است، بیان کرد: رویکرد اول، نگاه مبارزاتی برای مواجهه با انحصار علمی استکبار است. رویکرد دوم، جهتگیری غایی و تمدنساز برای تحقق تمدن نوین ایرانی-اسلامی است. رویکرد سوم نیز ماهیت معرفتی دارد که بر تولید علم نافع و گرهگشا برای نیازهای همه اقشار جهان تأکید دارد. به عبارت دیگر، علم نافع در مقابل علمی قرار میگیرد که در اختیار تمدن غرب بوده و برای استثمار و وابستهسازی سایر مناطق به کار میرود. رهبری شهید بر این باور بودند که علم نافع باید در خدمت همه بشریت باشد و نه تولید سلاحهای کشتار جمعی که غربیها متولی اصلی آن هستند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه شهید چمران اهواز با اشاره به مؤلفههای جهاد علمی از منظر رهبری شهید اظهار کرد: اولین مؤلفه جهاد علمی از نظر ایشان رویکرد غلبه بر هژمونی علمی غرب است که در آن جهاد علمی در زمین بازی نابرابر شکل میگیرد و هدف آن برهمزدن استفاده ابزاری قدرتهای استکباری از دانش برای استعمار است. رویکرد دوم که رهبر شهید در گام دوم انقلاب بر آن تاکید داشتند، پیوستگی علم و معنویت یا همان علم نافع است. علمی که در غرب مطرح است، فارغ از اخلاق و معنویت بوده و منفعتطلبی در آن حرف اول را میزند، اما در چارچوب فکری رهبری شهید، علم فاقد ارزش ذاتی و منقطع از اخلاق نیست و باید در خدمت تعالی انسانها، صلح، عدالت و حل مسائل واقعی جامعه باشد.
او ادامه داد: محور بعدی شتاببخشی مسیر علمی یا جهش علمی است. با توجه به عقبماندگی تحمیلی و تاریخی از دوران قاجار و پهلوی، حرکت علمی عادی کافی نیست و باید مبتنی بر روحیه جهادی و با شتاب مضاعف، فاصله با کشورهای پیشرفته جبران شود. مولفه بعدی شکست مرزهای دانش و نوآوری نظری است. دانشگاهیان ایران نباید مصرفکننده صرف نظریات غربی باشند، بلکه بر مبنای تولید نظریات بومی و متناسب با فرهنگ و تمدن ایرانی-اسلامی، مرزهای نوین دانش را ایجاد کنند و به حل مشکلات خود و جهان اسلام بپردازند.
جهاد علمی به عنوان الزام پیشرفت کشور
محمودی رجا با اشاره به گزاره فلسفی و معرفتی در اندیشه رهبری شهید اظهار کرد: ایشان بر مبنای این گزاره که دانش مایه است که با پروپاگاندا و تبلیغات، زمینه مهاجرت سرمایههای مادی و معنوی کشور را فراهم میکند.
وی به راهکارهای ارائهشده از سوی رهبری شهید برای رفع این موانع اشاره کرد و گفت: رهبر شهید، انقلاب اداری و تسهیل بروکراسی علمی از طریق ایجاد مسیر ویژه و سریعالسیر قانونی برای حمایت مادی، حقوقی و معنوی از نخبگان و طرحهای فناورانه که بنیاد نخبگان مصداق آن است را مطرح کردند. طراحی نظام ارزیابی دانشگاه بر اساس حل مسئله و تغییر معیارهای ارتقای هیئت علمی از مقالات صرفاً آیاسآی به حل چالشهای واقعی صنعت و جامعه داخلی و مقابله فعال با جنگ شناختی دشمن از طریق تبیین دستاوردهای علمی و درخشش فرزندان ایران در المپیادهای جهانی برای تقویت امید و اراده ملی، از جمله این راهکارهاست.
گفتمانسازی علم و فناوری در جامعه
محمودی رجا بیان اینکه رهبری شهید برای خارج کردن علم و فناوری از قالب دستورالعملهای اداری و تبدیل آن به گفتمان عمومی، سه لایه را مدنظر داشتند، اظهار کرد: در لایه ترویجی، باید تلاش کنیم تا دانشمندان و نخبگان علمی به عنوان قهرمانان واقعی و ملی کشور به جامعه معرفی شوند تا مردم بدانند که علم میتواند مشکلات را حل کند. در لایه تربیتی، باید نخبگان از مدارس و المپیادها شناسایی و پرورش داده شوند و از هوش ایرانی که همواره زبانزد بوده، بهره گرفته شود. در لایه سیاستی، باید بودجه ویژهای برای حمایت مادی و معنوی از بنیاد نخبگان و تحقیقات علمی اختصاص داده شود و سهم تحقیق و توسعه در تولید ناخالص داخلی افزایش پیدا کند.
وی تأکید کرد: ایجاد الزام قانونی و نهادی برای جهاد علمی به عنوان یک تکلیف ملی و انقلابی، و نهادینه شدن علمباوری و احترام به علم در بدنه جامعه، از جمله راهکارهای اصلی برای تحقق این امر است و با این کار، بسیاری از موانع موجود از بین خواهد رفت.
نقش دانشگاه در تولید علم و حل مسائل کشور
این استاد دانشگاه ادامه داد: رهبری شهید همواره تأکید داشتند دانشگاه نباید تماشاگر حاشیه تحولات جامعه باشد. دانشگاه باید در مرکز تصمیمسازیها و تصمیمگیریها قرار بگیرد و در حل فصل مشکلات نقشآفرین باشد. برای این منظور، دانشگاه باید به تولید علم اصیل و نظریهپردازی بومی بپردازد و از نگاه اقتباسی صرف و ترجمهای به متون غربی پرهیز کند، چرا که تقلید و کپیبرداری صرف، منجر به عقبماندگی کشور میشود. همچنین دانشگاه باید بر مسئلهمحوری تکیه کند و پژوهشهای خود را هدفمند و مبتنی بر آمایش پژوهشی انجام دهد؛ یعنی هر دانشگاهی متناسب با اقلیم، جغرافیا، صنایع محلی و نیازهای منطقهای خود، مأموریتهای ویژهای تعریف کند و برای حل مشکلات، با دانشگاههای دیگر هماندیشی و گفتگو داشته باشد.
نقش شرکتهای دانشبنیان در تحقق پیشرفت علم و فناوری
محمودی رجا با اشاره به نگاه ویژه رهبری شهید به شرکتهای دانشبنیان، اظهار کرد: از همان ابتدای مطرح شدن موضوعاتی مانند فناوری نانو و انرژی هستهای، ایشان شرکتهای دانشبنیان را به مثابه ستون فقرات اقتصاد مقاومتی و حلقه طلایی واسط بین علم و بازار میدانستند. این شرکتها نقش راهبردی در تبدیل ایدههای علمی به ثروت مادی و تجاریسازی علم دارند و میتوانند پایاننامههای خاکخورده کتابخانهها را به خط تولید و محصول و اشتغال پایدار تبدیل کنند.
وی افزود: شرکتهای دانشبنیان در شکست تهاجم تحریمی و تابآوری اقتصادی نقش کلیدی ایفا میکنند، به طوری که با تکیه بر مهندسی معکوس و نوآوریهای بومی، کالاهای تحریمی را بازطراحی کرده و حربه تحریم را خنثی میسازند. همچنین این شرکتها با ایجاد اشتغال تخصصی، از مهاجرت نخبگان جلوگیری کرده و سرمایه انسانی کشور را حفظ میکنند. به دلیل ساختار خصوصی و نیمهخصوصی، این شرکتها چابکتر از سازمانهای دولتی عمل کرده و خود را با نیازهای بازار و تغییرات تکنولوژی وفق میدهند.
ارتباط میان پژوهش، فناوری و صنعت
محمودی رجا به به دیدگاه رهبری شهید درباره بزرگترین چالش توسعه علمی کشور یعنی وجود حلقههای مفقوده و گسسته در زنجیره ارزش ایده تا محصول اشاره کرد و گفت: این چالش به گونهای بود که پژوهش در دانشگاه انجام میشود، اما فناوری در مراکز رشد توسعه نمییابد و صنعت ترجیح میدهد نیازهای خود را از خارج وارد کند. ایشان برای برقراری ارتباط میان پژوهش، فناوری و صنعت، راهکارهایی ارائه کردند که از جمله آنها میتوان به طراحی زنجیره همآفرینی ملی از طریق ایجاد پارکهای علم و فناوری مشترک در دل هلدینگهای صنعتی بزرگ اشاره کرد تا هم دانشگاه نیازهای جامعه را درک کند و هم صنایع، نیازسنجی خود را به دانشگاه واگذار کنند.
او ادامه داد: همچنین ممنوعیت جدی واردات کالاهای دارای مشابه داخلی دانشبنیان، از دیگر راهکارهای ایشان بود تا بازار داخلی در اختیار شرکتهای فناوری ملی قرار گیرد و صنایع ناگزیر به استفاده از توان داخلی شوند. با این رویکرد شبکای و سیستمی، میتوان ارتباط سهگانه دانشگاه، مراکز رشد و بازار تولید را منسجم کرده و به خروجی اقتصاد مقاومتی و پویا دست یافت.
محمودی رجا با تأکید بر جایگاه والای علم در منظومه فکری رهبری شهید اظهار کرد: انتظار دارم با تحقیقات عمیق مبتنی بر روشهای تحلیل گفتمان، این نظام معرفتی و منظومه فکری رهبری شهید در خصوص اهمیت علم بیش از پیش تبیین شود. متأسفانه حتی برخی مراکز انقلابی نیز با جایگاه علمی رهبری شهید آنگونه که باید آشنایی کافی ندارند. بر اساس همین خودباوری علمی بود که ایران در جنگهای اخیر، با وجود حمایت تمامعیار تکنولوژی مادیگرای غرب از رژیم صهیونیستی، توانست با علم نافع و معنویت و علم توحیدی، تمام محاسبات غلط صهیونیسم جهانی و آمریکا را بر هم زند و با موشکهای نقطهزن، از لایههای پدافندی عبور کند و جایگاههای حساس نظامی و اقتصادی دشمن را هدف قرار دهد. این نشان میدهد که اگر علم در ثریا باشد، مردانی از سرزمین پارس به آن دست خواهند یافت و تحریمها و فشارهای اقتصادی نیز از همین نگرانی سرچشمه میگیرد که مبادا هوش ایرانی بیدار شود.
وی با اشاره به شهادت مظلومانه رهبری شهید و نقش ایشان در نقش بر آب کردن پروپاگانداها و ترور شخصیتهای شخصیتی، بیان کرد: مبعوث شدن مردم نشان از جایگاه و اهمیت رهبر شهید دارد و امیدواریم با هماهنگی میدان، دیپلماسی و خیابان، سه ضلع اقتدار، استقلال و آزادی در چارچوب جمهوری اسلامی به تمدن نوین ایران اسلامی منتهی شود.
انتهای پیام
