به گزارش خبرنگار ایرنا، مرور مجموعه دیدارهای رهبر شهید انقلاب با سینماگران، هنرمندان و فعالان عرصه هنرهای نمایشی نشان میدهد که سینما در نگاه ایشان جایگاهی فراتر از یک صنعت فرهنگی یا رسانه سرگرمی داشته است. در این منظومه فکری، سینما همزمان حامل روایت، هویت، مسئولیت اجتماعی، امیدآفرینی، نقد دلسوزانه و انتقال مفاهیم دینی و ملی است؛ هنری که اگر از قصه و فرم هنرمندانه تهی شود، اثرگذاری خود را از دست میدهد و اگر از حقیقت و مسئولیت فاصله بگیرد، میتواند به جای امید، یأس و به جای هویت، خودباختگی تولید کند.
یکی از صریحترین بیانها درباره جایگاه سینما در دیدار جمعی از کارگردانان سینما و تلویزیون با رهبر انقلاب در ۲۳ خرداد ۱۳۸۵ مطرح شد؛ دیداری که سه ساعت به طول انجامید و ۱۶ نفر از کارگردانان سینما از جمله مسعود جعفریجوزانی، تهمینه میلانی، شهریار بحرانی، رسول صدرعاملی، مجید مجیدی، ابراهیم حاتمیکیا، کیانوش عیاری و علیرضا رئیسیان دیدگاههای خود را درباره مسائل سینما بیان کردند.
در این دیدار، رهبر انقلاب با تأکید بر اهمیت سینما، این هنر را «هنر بسیار پیچیده و برجستهی سینما» توصیف کردند و آن را برای کشور «یک ضرورت و یک نیاز» دانستند. این تعبیر، نشان میدهد که سینما در نگاه ایشان تنها یک حوزه ذوقی یا تفننی نیست، بلکه بخشی از نیاز فرهنگی و اجتماعی کشور به شمار میرود. رهبر شهید انقلاب در همان دیدار، مسئولیت سینماگران را نیز سنگین دانستند و گفتند «کلید پیشرفت کشور» تا حد زیادی در دست سینماگران است؛ زیرا سینما میتواند روح امید، شوق پیشرفت، اعتمادبهنفس و باور به ارزشهای اسلامی و ملی را در جامعه تقویت کند.
در همین دیدار، نسبت سینما با نقد اجتماعی نیز روشن شد. رهبر انقلاب انتقاد مسئولانه و نشان دادن دلسوزانه نقاط ضعف را پذیرفتنی دانستند و تأکید کردند که این نوع نقد، اگر جهتگیری دلسوزانه آن در کیفیت فیلم محسوس باشد، «تلخی گوارایی» دارد. از این منظر، مسئله نه حذف نقد از سینماست و نه تبدیل هنر به شعار؛ بلکه تمایز میان نقد سازنده و سیاهنمایی، میان تصویرکردن زخم جامعه و بیپناه رهاکردن مخاطب در برابر آن است.
رهبر انقلاب در همان جلسه، در پاسخ به دغدغههایی درباره نسبت سینما با مفاهیم دینی و فرهنگی، نکته مهم دیگری را نیز مطرح کردند: نباید همه خطاهای جهتگیری یک اثر را به پای کارگردان نوشت. ایشان یادآور شدند که دستگاههای فرهنگی، حوزههای فکری و نهادهای مسئول نیز باید زمینه انتقال مفاهیم درست، عمیق و متعالی را به هنرمندان فراهم کنند. این نگاه، مسئولیت تولید اثر فرهنگی را از دوش هنرمند به تنهایی برنمیدارد، اما آن را در یک زنجیره بزرگتر از سیاستگذاری، آموزش، تولید فکر و ارتباط میان صاحبان اندیشه و اصحاب هنر تعریف میکند.
مسئله «هنر دینی» نیز در بیانات رهبر انقلاب سابقهای جدیتر و قدیمیتر دارد. در دیدار جمعی از اصحاب فرهنگ و هنر در اول مرداد ۱۳۸۰، ایشان هنر دینی را از هنر قشری و متحجر جدا کردند و گفتند هنر دینی هنری است که بتواند آرمانهای دین اسلام از جمله سعادت انسان، حقوق معنوی انسان، اعتلای انسان، تقوا و عدالت جامعه انسانی را مجسم و ارائه کند. در همان دیدار، این نکته نیز مطرح شد که هنر با بخشنامه و دستور ساخته نمیشود و برای شکلگیری اثر ماندگار، انگیزه، باور و جوشش درونی لازم است.
این نگاه در دیدار جمعی از مسئولان و دستاندرکاران جشنواره مردمی فیلم عمار در ۱ اسفند ۱۳۹۱ نیز ادامه یافت. در آن دیدار، رهبر انقلاب نگاه به هنر اسلامی و سینمای دینی را نیازمند «نگاهی بلندمدت»، برنامهریزی دقیق، امید به آینده و بهرهگیری مناسب از ابزار هنر برای تأثیرگذاری حداکثری دانستند. ایشان جوانان مؤمن، باطراوت، صاحب نگاه نو و همت بلند را موتور حرکت رو به جلو معرفی کردند و در عین حال بر ضرورت حضور افراد متدین، انقلابی، متخصص و باتجربه در این عرصه تأکید داشتند.
در این دیدار، مسئله فیلمنامه بار دیگر برجسته شد. رهبر انقلاب بهرهگیری از قصه، داستان و فیلمنامه قوی را از ضروریات اساسی فیلمسازی دانستند و یادآور شدند که قصهنویسی و رمان در کشور هنوز با نقطه مطلوب فاصله دارد. همچنین موضوعاتی چون تاریخ انقلاب اسلامی، دفاع مقدس، فلسطین و بیداری اسلامی بهعنوان زمینههای پرمایه و مهم برای فیلمسازی معرفی شدند.
تاکید بر سینمای دفاع مقدس
یکی از پرتکرارترین محورهای بیانات رهبر انقلاب درباره سینما، دفاع مقدس است؛ نه به عنوان یک موضوع مناسبتی محدود، بلکه به عنوان گنجینهای عمیق برای روایت هنری. در دیدار فعالان عرصه هنر دفاع مقدس در ۲۴ شهریور ۱۳۸۸، ایشان کار هنری در زمینه دفاع مقدس را یکی از برترین کارهای هنری دانستند و هشت سال دفاع مقدس را «گنجینهی عظیمی» توصیف کردند که ملت ایران تا مدتهای طولانی میتواند از آن استفاده کند. در این بیان، دفاع مقدس صرفاً یک دوره تاریخی نیست، بلکه مجموعهای از حماسه، معنویت، دینداری، آرمانخواهی، ایثار، مقاومت، تدبیر و شکوفایی استعدادهای جوانان است.
در همان دیدار، رهبر انقلاب تأکید کردند که نباید تصور کرد مضامین دفاع مقدس تکراری شده است. به گفته ایشان، بسیاری از بخشهای این میدان هنوز کشف و منعکس نشده و هنرمند با جستوجو در این عرصه میتواند به مضامین بکر و گویا برسد. ایشان همچنین این تصور را که هنر دفاع مقدس مخاطب ندارد، خطا دانستند و نمونههایی از آثار پرفروش و پرمخاطب سینما و ادبیات دفاع مقدس را شاهدی بر ظرفیت بالای این حوزه دانستند.
این نگاه در دیدار عوامل فیلم سینمایی «شیار ۱۴۳» در ۲۶ خرداد ۱۳۹۳ نیز جلوهای عینی یافت. رهبر انقلاب پس از تماشای فیلم گفتند: «من فیلم را دیدم؛ بسیار فیلم خوبی بود.» ایشان فیلم را از لحاظ داستان، کارگردانی، بازی و محتوا ستودند و آن را اثری ارزشی دانستند. اهمیت این دیدار در آن بود که توجه به دفاع مقدس از خط مقدم جنگ به پشت جبهه، مادران شهدا و صبر خانوادهها منتقل شد؛ موضوعی که نشان میدهد روایت جنگ فقط روایت عملیات و میدان نبرد نیست، بلکه روایت انتظار، مادر، خانواده، ایمان، صبر و پیوندهای عاطفی جامعه نیز هست.
در مجموع، از دیدار ۱۳۸۵ با سینماگران تا دیدار عوامل «شیار ۱۴۳» و از تأکید بر «یوسف پیامبر» تا جشنواره عمار، یک خط روشن دیده میشود: سینمای مطلوب از نگاه رهبر انقلاب باید قصهگو، هنرمندانه، ریشهدار در حقیقت، مسئول در برابر جامعه، امیدوارکننده، منتقد اما دلسوز، و متکی بر هویت دینی و ملی باشد. در این نگاه، سینما وقتی اثرگذار میشود که نه در دام شعارزدگی بیفتد و نه در دام سیاهنمایی؛ نه از جذابیت هنری کم بگذارد و نه حقیقت را قربانی جایزه و پسند جشنوارهای کند.
از این منظر، سینما برای ایران تنها یک پرده نقرهای نیست؛ یک میدان فرهنگی است. میدانی که در آن میتوان از خانواده، مادران شهدا، عدالت، مقاومت، امید، نقد اجتماعی، ایمان و هویت ایرانی ـ اسلامی سخن گفت؛ به شرط آنکه فیلمساز هم به زبان هنر مسلط باشد، هم مسئولیت اجتماعی خود را بشناسد و هم از ظرفیت بزرگ قصه برای رساندن حقیقت به مخاطب استفاده کند.
