به گزارش ایسنا، جنگ غیرقانونی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران و تلاشها برای یافتن راهحل دیپلماتیک، جایگاه منطقهای عمان را که به بیطرفی و میانجیگری پشتپرده شهرت دارد و اغلب از آن به عنوان «سوئیس خاورمیانه» یاد میکنند، بهطور چشمگیری ارتقا داده است. این کشور که همواره از درگیریهای منطقهای پرهیز کرده، اکنون در کانون توجه قرار گرفته و با ایران درباره آینده تنگه هرمز و معماری امنیتی خلیج فارس مذاکرات مستقیمی را آغاز کرده است. اگرچه هر چند گزارشهای متناقضی درباره احتمال وضع عوارض برای عبور از این آبراه حیاتی وجود دارد که ایران به آن اشاره کرده و آمریکا با آن مخالف است.
تنگه هرمز از روزهای نخستین جنگ برای تردد کشتیهای کشورهای متخاصم و متحدان آنها ممنوع و برای تردد دیگر کشتیها مشروط به هماهنگی کامل با ایران شد. آمریکا پس از آتشبس و بینتیجه ماندن مذاکرات اسلامآباد با تهران اقدام به محاصره غیرقانونی بنادر ایران کرد. طبق یادداشت تفاهم پایان جنگ میان ایران و آمریکا که در خردادماه امضا شد، دو طرف ملزم به بازگشایی تنگه هرمز و لغو محاصره دریایی هستند. ایران تاکید کرده است تصمیمگیری درباره تردد ایمن از تنگه هرمز را به عنوان یکی از کشورهای خط ساحلی تنگه هرمز و واقع شدن این آبراه در جغرافیای آن حق خود میداند و در این ارتباط با عمان- کشور دیگر خط ساحلی تنگه هرمز- حق خود میداند.
عبدالله بابود، عضو هیات مدیره مجمع بینالمللی خلیج فارس، معتقد است که «عمان بهتدریج از نقش میانجیِ سنتی به تسهیلگر فعال منطقهای تبدیل خواهد شد که دیپلماسی، مشارکت در ترتیبات امنیت دریایی و سازوکارهای منطقهای برای مدیریت بحران و اعتمادسازی را ترکیب میکند، بدون آن که استقلال تصمیمگیری یا اصول عدمتعهد خود را کنار بگذارد-تحولی که میتواند جایگاه این کشور را در صورت تکیه بر بیطرفی و اعتباری که طی دههها انباشته، ارتقا دهد.»
بیطرفی فعالانه و مبتنی بر تعامل دیپلماتیک عمان
نیوزویک در ادامه نوشته است: عمان، یکی از سه سلطاننشین جهان همراه با برونئی و مالزی و از اعضای شورای همکاری خلیج فارس بهدلیل سیاست طولانیمدت عدمتعهد و موقعیت جغرافیایی منحصربهفرد خود در کنار تنگه هرمز از طریق شبهجزیره مُسندم همواره نقشی متمایز در منطقه داشته است. روابط گرم عمان با ایران، ریشه در کمکهای ایران در دهههای گذشته به این کشور در جنگ ظفار در دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی دارد و این حسننیت حتی پس از انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ نیز باقی ماند، هرچند عمان یک سال بعد با اجازه دادن به حضور نظامی آمریکا، روابط امنیتی خود با واشنگتن را نیز تقویت کرد. عمان که مشتاق جلوگیری از درگیری مستقیم آمریکا و ایران بود، نقش اصلی را در میانجیگری برای جلوگیری از جنگ در اوایل سال جاری ایفا کرد اما وقتی آمریکا و رژیم صهیونیستی در ۲۸ فوریه جنگ را آغاز کردند، نه تلاشهای میانجیگری عمان و نه روابط تاریخی آن با تهران نتوانست مانع از هدف قرار دادن منافع و پایگاههای آمریکایی در کشورهای منطقه شود.
بابود معتقد است که عمان با رویکرد فعالتر خود از «بیطرفیِ انفعالی» به «بیطرفی فعال مبتنی بر تعامل دیپلماتیک و پیشگیری از تشدید تنش» حرکت کرده است. او میگوید: «رخدادهای اخیر نشان داده است که هر درگیری نظامی میان قدرتهای بزرگ یا منطقهای، حتی اگر کشورها طرف مستقیم درگیری نباشند، بهسرعت به کشورهای خلیج فارس سرایت میکند. این امر محدودیتهای تضمینهای امنیتی خارجی را آشکار ساخته و ثابت کرده که امنیت خلیج فارس نمیتواند صرفً به انباشت سلاح، پایگاههای نظامی خارجی یا بازدارندگی نظامی وابسته باشد، بلکه به ترتیبات امنیتی منطقهای شامل همه کشورهای ساحلی» نیاز دارد.
با این حال، بابود هشدار میدهد که چالش اصلی در این است که «نقش فعالتر عمان، بهاشتباه بهعنوان همسویی با یک طرف علیه طرف دیگر تلقی نشود؛ از اینرو، عمان تلاش خواهد کرد نقش خود را بر اساس مشروعیت بینالمللی، آزادی دریانوردی و هماهنگی با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و کشورهای ساحلی بنا کند و در همین حال، کانالهای گفتوگو با همه طرفها را باز نگه دارد.»
چالش اصلی عمان در روابط با ایران و آمریکا به عنوان «میانجی طبیعی»
این نشریه دشوارترین چالش پیش روی عمان در تحولات اخیر منطقه را ارائه راهکاری مورد قبول برای تمامی طرفین برای مسئله تنگه هرمز عنوان کرده و در این باره نوشت: گفتوگوهای رسمی درباره این موضوع روز دوشنبه با دیدار مقامات ایرانی و عمانی در مسقط آغاز شد و پس از آن، کاظم غریبآبادی، معاون امور حقوقی وزیر خارجه ایران گفت که اولویت تهران رسیدن به توافق با عمان است اما در صورتی که توافقی حاصل نشود، ایران آماده پیشبرد برنامه خود خواهد بود.
در همین حال، روزنامه نیویورکتایمز به نقل از یک مقام ایرانی و یک دیپلمات منطقهای ادعا کرد که عمان قصد دارد طرحی را به آمریکا ارائه دهد که بر اساس آن، کشتیهای عبوری از تنگه هرمز مشمول عوارضی مشابه مدلهای اجرا شده در تنگههای مالاکا و سنگاپور شوند که کشورهای وابسته به این آبراهها در صندوقی که معین شده به صورت داوطلبانه هزینههای نگهداری آن را تامین میکنند، هرچند جزئیاتی مانند داوطلبانه یا اجباری بودن این عوارض، مبلغ و کشورهای مشمول هنوز مشخص نیست.
دیدگاه آمریکا نیز میتواند سرنوشتساز باشد، چراکه دولت ترامپ در ملاحظاتش نسبت به بیطرفی عمان تردید دارد. تایلر پارکر، استاد دانشگاه مرسر معتقد است که بازگرداندن جایگاه عمان به عنوان میانجیگر میان آمریکا و ایران دشوار است اما غیرممکن نیست و عمان با تکیه بر استقلال سیاسی خود در شبه جزیره مسندم به دیپلماسی ادامه خواهد داد.
جوزف اِی. کچیچیان، عضو ارشد مرکز تحقیقاتی ملک فیصل نیز عمان را «میانجی طبیعی» توصیف کرده است که سابقهای درخشان در همزیستی مسالمتآمیز دارد و از ایران تا شورای همکاری خلیج فارس و گروههای یمنی و قدرتهای جهانی از آن بهره بردهاند. او معتقد است که عمان این الگو را ادامه میدهد و «الگویی برای مهار جنگطلبان خواهد بود.»
انتهای پیام
