گوگل چگونه زلزله ها را قبل از وقوع پیش بینی می کند؟ / استاد تمام زمین شناسی توضیح داد + فیلم
به گزارش خبرنگار اجتماعی رکنا، قانقاریا نوعی مرگ بافتی است که زمانی رخ میدهد که خونرسانی به بخشی از بدن قطع میشود یا عفونت گستردهای بافت را از بین میبرد. این حالت بیشتر در انگشتها، دستها، پاها و اندامهای زیرین دیده میشود، اما میتواند در اندامهای داخلی مانند روده یا کیسه صفرا نیز بهروز بارد. قانقاریا به دو گونهی اصلی خشک و تر بخش میشود و رویکرد درمانی هر یک متفاوت است. در این گزارش، نشانهها، ریشهها و راههای درمان هر دو گونه را بهصورت تخصصی اما روشن برمیشمریم.
قانقاریا خشک بهآرامی و در جریان هفتهها یا ماهها شکل میگیرد. این حالت بیشتر پیامد بیماریهای مزمنی مانند تصلّب شریانی، دیابت یا بیماری محیطی رگهاست که خونرسانی به بافت را کمکم دچار کمبود میکنند. بافت آسیبدیده در این گونه خشک، چروکیده و سیاه یا قهوهای تیره میشود و شمایل آن مانند مومیای بهنظر میرسد.
نشانههای بارز:
رنگپریدگی و سرد شدن اندام آسیبدیده
بیحسی یا گزگز و کرخوردگی در ناحیه
درد در ابتدا، سپس از بین رفتن حس بهدلیل مرگ اعصاب
پوستهی سخت و تیرهرنگ روی بافت
خط روشن میان بافت سالم و بیمار که مرز زد و بند را نشان میدهد
ریشهها
تصلّب شریانی: انسداد رگهای خونی که خونرسانی به اندامها را دچار افت میکند.
دیابت: بالا بودن قند خون در درازمدت به رگها آسیب میرساند.
بیماری محیطی رگها (PAD): ضعف جریان خون در اندامهای زیرین.
بورگیری: یخزدگی شدید نیز میتواند به قانقاریای خشک پیبست.
درمان
درمان قانقاریای خشک بر بازگرداندن جریان خون و جلوگیری از گسترش مرگ بافتی استوار است:
۱. درمان دارویی:
داروهای ضدانعقاد خون مانند آسپرین یا وارفارین برای جلوگیری از لختهشدن خون.
داروهای کاهندهی کلسترول برای کنترل تصلّب.
مسکّنها برای درد.
۲. درمان جراحی:
رفع انسداد شریان (Angioplasty): گشودن رگ بسته بهکمک بالن یا لیزر.
بایپس شریانی: ساختن راهی فرعی برای عبور خون از بخش بستهشده.
قطع (Amputation): در مواردی که بافت همهجانبخش مرده، قطع اندام ناگزیر است تا از گسترش بیماری جلوگیری شود.
۳. درمان کمکی:
کنترل دیابت و قند خون.
ترک سیگار، چون نیکوتین رگها را تنگتر میکند.
ورزش سبک برای بهبود جریان خون.
قانقاریا تر برخلاف گونهی خشک، بهسرعت در جریان چند ساعت تا چند روز پدید میآید و بیشتر پیامد عفونت باکتریایی است. بافت در این حالت متورم، نرم و بوی بدی بهخود میگیرد. این نوع بسیار خطرناکتر است و میتواند به شوک سپتیک و مرگ بکشاند.
نشانههای بارز:
تورم و قرمزی و سپس تغییر رنگ به سبز، بنفش یا سیاه
بوی بسیار بد و تعفن از ناحیهی آسیبدیده
ترشح مایع یا چرک از بافت
تب و لرز و تپش تند
افت فشار خون و گیجی در موارد پیشرفته
ریشهها
زخمهای عفونی: زخمهای دیابتی یا زخمهای فشاری که بهدرمان درنیامدهاند.
عفونت باکتریایی: باکتریهایی مانند استرپتوکوک، استافیلوکوک یا کلستریدیوم پرفرنجنس که توکسین تولید میکنند.
آسیب نافذ: زخمهای جنگی، سوختگیها یا گاز گرفتی که راه ورود باکتری را باز میکنند.
قانقاریای گازی: نوعی ویژهی قانقاریای تر که با کلستریدیوم پرفرنجنس رخ میدهد و گاز در بافت تولید میکند.
درمان قانقاریای تر اضطراری است و باید بلافاصله آغاز شود:
۱. درمان دارویی:
آنتیبیوتیک درونورییدی: آنتیبیوتیکهای گستردهاثر مانند پنیسیلین، مترونیدازول یا کلیندامایسین بهصورت وریدی برای کنترل عفونت.
درمان شوک: مایعات وریدی و داروهای فشارخونبَر برای جلوگیری از شوک سپتیک.
۲. درمان جراحی:
پاکسازی جراحی (Debridement): بر داشتن بافت مرده و عفونی تا جلوی گسترش را بگیرد.
قطع: در مواردی که عفونت همهجانبخش شده، قطع اندام ناگزیر است.
فاسِیوتومی: شکافتن پوشش بافتی برای کاستن فشار در عفونتهای گسترده.
۳. درمانهای پیشرفته:
اکسیژندرمان فشارِ بالا (Hyperbaric Oxygen Therapy): قرار دادن بیمار در محفظهای با اکسیژن خالص و فشار بالا تا بافتها اکسیژن کافی بگیرند و باکتریهای بیهوازی از بین بروند.
درمان زخم با پوششهای نوین: استفاده از پانسمانهای نقرهای یا واکسنهای زیستی پس از کنترل عفونت.
در برخی موارد، قانقاریای خشک میتواند به نوع تر بدل شود. اگر بافت مردهی خشک دچار عفونت باکتریایی شود، بافت از خشک به تر تبدیل میشود و حالت اضطراری بهخود میگیرد. بههمین سبب، درمان بهموقع قانقاریای خشک برای جلوگیری از این جابهجایی بسیار با اهمیت است.
پیشگیری: کلید اصلی
کنترل دیابت: پایش روزانهی قند خون و مراقبت از پا.
ترک سیگار: سیگار بزرگترین عامل آسیب به رگهای خونی است.
درمان زخمها: هر زخم باز باید بهسرعت پاکسازی و درمان شود.
پایش جریان خون: در افراد با سابقهی بیماری رگ یا قلب، چکآپ دورهای ضروری است.
رفع آسیبها: یخزدگی، سوختگی یا آسیبهای نافذ باید بهموقع درمان شوند.
قانقاریا، چه خشک و چه تر، بیماریای جدی و در حالتی نزدیک به مرگ بافت است. قانقاریای خشک آرام و مزمن است و بیشتر پیامد بیماریهای رگی است، در حالی که قانقاریای تر تند و عفونی است و بهدرمان اضطراری نیاز دارد. در هر دو گونه، تشخیص زودهنگام و درمان بهموقع میتواند اندام و جان بیمار را نگاه دارد. کلید مدیریت این بیماری در پیشگیری، کنترل بیماریهای زمینهای و مراقبت پیوستهست.
