به گزارش روز سهشنبه خبرنگار ایرنا، رژیم صهیونیستی سالهاست به صورت خزنده و چراغ خاموش، در پی اشغال کرانه باختری است. این روند در کابینه اخیر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، اهدافی فراتر از اشغال زمین و شهرکسازی را دنبال می کند. انتشار گزارشهایی درباره طرح جدید شهرکنشینان صهیونیستی برای تصرف حدود ۱۰۰ نقطه راهبردی در منطقه «A» کرانه باختری، نشاندهنده این روند و برخی از اهداف آن است. بر اساس توافق اسلو، منطقه «A» کرانه باختری از نظر مسائل امنیتی و مدیریت غیرنظامی در اختیار تشکیلات خودگردان فلسطین قرار دارد.
طرح جدید اشغالگران برای تصرف حدود ۱۰۰ نقطه راهبردی در کرانه باختری
روزنامه اسرائیلی «اسرائیل هیوم» در این خصوص گزارش داد که طرح جدیدی با مشارکت انجمنهای شهرکنشینان صهیونیست و نهادهای کشاورزی تدوین شده و هدف آن ایجاد تغییرات گسترده میدانی در مدت زمانی کوتاه است. بر اساس این طرح طی عملیاتی موسوم به «روز اجرا (יום אכיפה)» در آینده نه چندان دور، شهرکنشینان با استقرار همزمان در ۱۰۳ نقطه حساس، واقعیت جدیدی را در کرانه باختری رقم بزنند.
به نوشته این گزارش، بخش عمده این نقاط در منطقه «A» قرار دارد؛ منطقهای که طبق توافقنامه اسلو ۲ در سال ۱۹۹۵، تحت اداره کامل تشکیلات خودگردان فلسطین تعریف شده و هرگونه تغییر در وضعیت آن، به معنای نقض آشکار توافقهای پیشین و تشدید تنشها در کرانه باختری خواهد بود.
در نگاه نخست، این طرح ممکن است ابتکار گروههای افراطی شهرکنشین تلقی شود، اما مقامات فلسطینی و بسیاری از تحلیلگران اسرائیلی آن را بخشی از یک برنامه کلان کابینه بنیامین نتانیاهو ارزیابی میکنند.
«مویّد شعبان» رئیس کمیته مقابله با دیوار و شهرکسازی در سازمان آزادیبخش فلسطین، این اقدام را گامی خطرناک برای تسریع روند الحاق کرانه باختری توصیف کرده و هشدار داده است که هدف اصلی آن تغییر تدریجی واقعیتهای میدانی و از میان بردن هرگونه امکان تشکیل کشور فلسطین است.
با این حال، ارزیابیها تنها به مقامات فلسطینی محدود نمیشود؛ روزنامه «هاآرتص» نیز در مقالهای تحلیلی به قلم «ماتان گولان» تحلیگر اسرائیلی با بررسی عملکرد کابینه نتانیاهو نتیجه گرفته است که آنچه امروز در کرانه باختری جریان دارد، مجموعهای از اقدامات پراکنده نیست، بلکه بخشی از یک راهبرد منسجم و برنامهریزیشده برای تثبیت حضور دائمی اشغالگران صهیونیستی در این سرزمین و جلوگیری از هرگونه راه حل سیاسی در آینده و تشکیل کشور فلسطین است.
به نوشته هاآرتص، دولت نتانیاهو طی دو سال گذشته ساخت دهها شهرک جدید را در نقاط راهبردی، تصویب و یا شهرکهای غیرقانونی گذشته را قانونی اعلام کرده است؛ این اقدام به گفته کارشناسان، نه تنها نقشه جغرافیایی کرانه باختری را دگرگون میکند، بلکه بازگشت به هرگونه توافق مبتنی بر راه حل دو دولتی را نیز دشوارتر از گذشته و حتی ناممکن خواهد ساخت.
انقلاب شهرکسازی در کابینه نتانیاهو
بررسی آمارهای منتشر شده از سوی نهادهای نظارتی اسرائیل نشان میدهد سرعت شهرکسازی در دوره کنونی، بیسابقه بوده است. طبق گزارش هاآرتص، از زمان تشکیل کابینه فعلی در ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۲ (هفت مهر ۱۴۰۱) تاکنون، دستکم ساخت ۱۰۳ شهرک جدید یا پایگاه شهرکنشینی به تصویب رسیده است؛ در حالی که طی حدود یک دهه پیش از آن تنها شش شهرک جدید مجوز گرفته بود.
این گزارش میافزاید که تعداد کانونهای شهرکنشینی در سراسر کرانه باختری اکنون به بیش از ۴۷۰ مورد رسیده که شامل شهرکهای رسمی، پایگاههای «غیررسمی» و مزارع شهرکنشینان میشود.
به اعتقاد تحلیلگران اسرائیلی، هدف اصلی از این روند صرفاً افزایش جمعیت در شهرکهای صهیونیست نشین نیست، بلکه ایجاد شبکهای از نقاط پراکنده در سراسر کرانه باختری است که ارتباط جغرافیایی مناطق فلسطینی را قطع کرده و تشکیل یک سرزمین پیوسته فلسطینی را عملاً غیرممکن میسازد.
وزیر تندوری صهیونیست و پروژه تغییر نقشه کرانه باختری
در قلب این راهبرد، نام «بتصلئل اسموتریچ» وزیر دارایی و وزیر مسئول امور غیرنظامی کرانه باختری بیش از هر مقام دیگری دیده میشود. وی بارها آشکارا اعلام کرده است که راهکار دو دولتی باید برای همیشه از دستور کار خارج شود.
اسموتریچ سال گذشته همزمان با تصویب طرح موسوم به «E1» تصریح کرد: کشور فلسطین نه با شعار، بلکه با عمل از روی میز مذاکره حذف میشود. از نگاه هاآرتص، این اظهارات صرفاً شعار سیاسی نیست، بلکه در عمل نیز با تغییر ساختار اداری کرانه باختری همراه شده است.
کابینه نتانیاهو با واگذاری اختیارات گسترده برنامهریزی، ساختوساز، مدیریت زمین و صدور مجوزهای شهرکسازی به اسموتریچ، بسیاری از اختیاراتی را که پیشتر در اختیار نهادهای نظامی بود، به ساختارهای سیاسی منتقل کرده است. در نتیجه، روند تصویب شهرکها با سرعتی بیسابقه دنبال شده و موانع حقوقی پیشین نیز تا حد زیادی کنار گذاشته شده است.
تغییر آرام اما عمیق واقعیتهای میدانی
نکتهای که بیش از همه در گزارش هاآرتص مورد تأکید قرار گرفته، ماهیت تدریجی این سیاست است. بر خلاف الحاق رسمی که نیازمند اعلام سیاسی و هزینههای بینالمللی سنگین است، سیاست کنونی بر ایجاد «واقعیتهای برگشتناپذیر» در میدان یعنی گسترش شهرکها، احداث جادهها، اتصال شهرکهای پراکنده به یکدیگر، تصرف اراضی جدید و ایجاد حلقههای امنیتی پیرامون مناطق فلسطینی تمرکز دارد که در مجموع بدون اعلام رسمی، همان نتیجه الحاق را به دنبال دارد.
به اعتقاد کارشناسان اسرائیلی، این همان چیزی است که امروز از آن با عنوان «الحاق خزنده» یا «اشغال خاموش» یاد میشود؛ این سیاست نه در قالب یک تصمیم واحد، بلکه از طریق صدها اقدام کوچک و مستمر در حال اجراست و آثار آن به تدریج ساختار جغرافیایی و سیاسی کرانه باختری را دگرگون میکند.
تجزیه جغرافیای فلسطین؛ راهبردی برای ضربه به پیوستگی ارضی
کارشناسان اسرائیلی اذعان کردهاند که تاثیر طرحهای اخیر تنها در افزایش تعداد شهرکها و شهرکنشینها محدود نمیشود، تاثیر اصلی این روند برخاسته از محل استقرار شهرکهای جدید است که از یک تصمیم برنامهریزیشده و راهبردی پیروی میکند.
گزارش هاآرتص نشان میدهد بسیاری از شهرکهای جدید در مناطقی احداث یا قانونی اعلام شدهاند که حلقه اتصال شهرها و روستاهای فلسطینی را با یکدیگر قطع میکنند و ارتباط طبیعی میان شمال، مرکز و جنوب کرانه باختری را از بین میبرند.
بر اساس این گزارش، شماری از شهرکهای جدید در شمال کرانه باختری، میان شهرهای فلسطینی و در امتداد محورهای ارتباطی اصلی ایجاد شدهاند؛ مناطقی که پیشتر تحت کنترل تشکیلات خودگردان فلسطین قرار داشتند. این روند در غرب رامالله، اطراف اریحا، غرب الخلیل و منطقه گوشعتصیون نیز دنبال شده و در بسیاری موارد، با احداث جادههای ویژه شهرکنشینان و ایجاد کمربندهای امنیتی همراه بوده است.
به گفته کارشناسان اسرائیلی، نتیجه این سیاست، تبدیل مناطق فلسطینی به جزایر جدا از هم یا «کانتونهایی» است که ارتباط آنها تنها از طریق مسیرهایی برقرار میشود که تحت کنترل ارتش اسرائیل قرار دارد؛ این وضعیت نه تنها اداره یک کشور مستقل را دشوار و حتی ناممکن میکند، بلکه وابستگی کامل فلسطینیان به رژیم اشغالگر را نیز افزایش میدهد.
از شهرکسازی تا اخراج فلسطینیان
یکی دیگر از ابعاد مورد توجه گزارش هاآرتص، ارتباط مستقیم توسعه شهرکها با کوچ اجباری فلسطینیان است. این روزنامه با استناد به دادههای سازمانهای حقوق بشری اسرائیلی از جمله «صلح اکنون» و «کرم ناووت» گزارش میدهد که بخش قابل توجهی از شهرکهای جدید در مناطقی ایجاد شدهاند که طی دو سال گذشته ساکنان فلسطینی آنها بر اثر فشار شهرکنشینان، حملات مکرر یا محدودیتهای امنیتی ناچار به ترک محل زندگی خود شدهاند.
به نوشته هاآرتص، در دستکم در ۱۹ مورد از ۱۰۳ طرح تصویب شده برای احداث شهرکهای جدید، پیش از آغاز پروژه، جوامع فلسطینی مجاور تخلیه یا مجبور به مهاجرت شدهاند که از نگاه نهادهای حقوق بشری، نشاندهنده ارتباط میان خشونت شهرکنشینان و سیاست رسمی توسعه شهرکهاست.
همزمان، بخش قابل توجهی از این شهرکها روی زمینهایی احداث شدهاند که وضعیت حقوقی آنها همچنان محل اختلاف است و برخی از آنها در اسناد رسمی اسرائیل نیز به عنوان اراضی خصوصی فلسطینی ثبت شدهاند.
تغییر قوانین به سود شهرکسازی
تحلیل روزنامه هاآرتص نشان میدهد کابینه نتانیاهو تنها به توسعه فیزیکی شهرکها اکتفا نکرده، بلکه همزمان چارچوبهای حقوقی و اداری را نیز برای تسریع این روند تغییر داده است.
با انتقال بخش مهمی از اختیارات اداره مدنی کرانه باختری به اسموتریچ، روند صدور مجوزهای ساختوساز، تصویب شهرکها و تغییر کاربری اراضی با سرعت بیشتری انجام میشود. همچنین بخشی از نظارتهای حقوقی که پیشتر با استناد به قوانین بینالمللی اعمال میشد، به ساختارهای داخلی وزارت جنگ اسرائیل منتقل شده است.
در نتیجه، به گفته تحلیلگران اسرائیلی، سیاست شهرکسازی از یک روند تدریجی به یک پروژه سازمانیافته دولتی تبدیل شده که از پشتوانه سیاسی، حقوقی و مالی عظیمی برخوردار است.
هشدار نهادهای امنیتی و مدنی اسرائیل
نکته قابل توجه آن است که هشدارها درباره پیامدهای این روند تنها از سوی فلسطینیان یا نهادهای بینالمللی مطرح نشده است. مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (INSS) نیز در گزارشی هشدار داده است که تحولات جاری در کرانه باختری میتواند در بلندمدت تهدیدی امنیتی و سیاسی برای رژیم صهیونیستی باشد؛ زیرا گسترش بیرویه شهرکها، تشدید ناامیدی فلسطینیان، تضعیف تشکیلات خودگردان و افزایش خشونت را به دنبال خواهد داشت.
«خاگیت عوفران» از مسئولان سازمان «صلح اکنون» نیز در گفتوگو با هاآرتص، تحولات اخیر را «انقلابی خاموش» توصیف کرده و گفته است: کرانه باختری دیگر شبیه سه سال پیش نیست. آنچه امروز در حال وقوع است، مجموعهای از اقداماتی است که واقعیت جدیدی ایجاد میکند و بازگشت از آن بسیار دشوار خواهد بود.
به گفته وی، رژیم صهیونیستی میلیاردها شِکِل برای توسعه شهرکها، زیرساختها و شبکه جادهای اختصاص داده و این سرمایهگذاریها نشان میدهد شهرکسازی دیگر یک سیاست مقطعی نیست، بلکه بخشی از راهبرد بلندمدت کابینه نتانیاهو محسوب میشود.
روند تشکیل کشور مستقل فلسطین قربانی تحولات میدانی
بسیاری از کارشناسان بر این باورند که پیامد اصلی این تحولات، از میان رفتن امکان اجرای راهکار دو دولتی است. بر اساس توافقهای اسلو، قرار بود کرانه باختری و نوار غزه هسته اصلی کشور آینده فلسطین را تشکیل دهند، اما گسترش شهرکها، ایجاد صدها پایگاه شهرکنشینی، توسعه جادههای اختصاصی و تقسیم سرزمین فلسطینی به مناطق پراکنده، تحقق چنین هدفی را هر روز دشوارتر کرده است.
از سوی دیگر، طرح جدید برای استقرار شهرکنشینان در حدود ۱۰۰ نقطه راهبردی منطقه «A» نیز در صورت اجرا، میتواند یکی از مهمترین مفاد توافق اسلو را که اداره این منطقه را به تشکیلات خودگردان واگذار کرده بود، عملاً بیاثر کند.
در همین حال، ادامه عملیات نظامی ارتش اسرائیل در شهرهای کرانه باختری، افزایش یورشهای شبانه، بازداشت گسترده فلسطینیان و حملات مکرر شهرکنشینان نیز به تشدید بیثباتی در این منطقه انجامیده است.
بر اساس آمارهای فلسطینی، از اکتبر ۲۰۲۳ تاکنون، رژیم صهیونیستی در کرانه باختری بیش از یک هزار و ۱۷۰ را فلسطینی به شهادت رسانده، بیش از ۱۲ هزار نفر زخمی و حدود ۲۳ هزار نفر نیز بازداشت کرده است.
جمعبندی
بدین ترتیب، در حالی که غزه همچنان در کانون توجه افکار عمومی جهان قرار دارد، کابینه نتانیاهو با استفاده از این فرصت به موازات عملیات نظامی، سیاستی تدریجی اما هدفمند را برای تغییر واقعیتهای میدانی این منطقه دنبال میکند. از طرح تصرف ۱۰۰ نقطه راهبردی در منطقه «A» گرفته تا تصویب دهها شهرک جدید، توسعه زیرساختهای شهرکنشینان و تغییر ساختارهای حقوقی و اداری، همگی در چارچوب راهبردی قابل ارزیابی هستند که به اذعان کارشناسان اسرائیلی، هدف آن «الحاق خزنده» کرانه باختری بدون متحمل شدن هزینههای سیاسی و بینالمللی آن است.
این روند، افزون بر آنکه یکپارچگی جغرافیایی سرزمینهای فلسطینی را بیش از پیش تضعیف میکند، چشمانداز راهکار دو دولتی را نیز با چالشهای جدی مواجه ساخته و این نگرانی را تقویت میکند که واقعیتهای جدید ایجاد شده در میدان، حتی در صورت کنار رفتن نتانیاهو از نخستوزیری و کابینه آن نیز به آسانی قابل بازگشت نخواهد بود.
