کارشناسان حوزه کودک و اینترنت باور دارند حکمرانی اینترنت در ایران مبتنی بر نگاه قیممآبانه به همه کاربران اینترنت از جمله بزرگسالان و کودکان است؛ در چنین شرایطی کودکان نیز مشروعیتی برای کنترل والدین بر استفاده از آنها از اینترنت قائل نیستند.
به گزارش دیجیاتو، «حسامالدین قاسمی»، کارشناس «کدومو» و دبیر نشست در نشست «اینترنت کودک در ایران» که به همت «کدومو» برگزار شد، گفت: «مردم نسبت به سیاستگذاری اینترنت در کشور بیاعتماد هستند. هر زمان بحثی در حوزه ردهبندی سنی کودکان برای استفاده از اینترنت یا بازیهای ویدئویی صورت میگیرد، این بیاعتمادی به طرحهای موجود ضربه میزند.»
قاسمی به تاثیر همهگیری کرونا بر حضور بیشتر کودکان در شبکههای اجتماعی پرداخت و گفت: «در دوران کرونا کودکان به واسطه نیازشان در شبکههای اجتماعی فعال شدند. در نتیجه آنها به فضاهایی وارد شدند که اصلا مناسب سنشان نبود. در دوران بعد از آن که نیاز به فیلترشکن زیاد شد کودکان به ویپیان نیز دسترسی پیدا کردند و اکنون حتی برای والدین خود دسترسی به فیلترشکن را تسهیل میکنند.»
«حورا تهرانی»، پژوهشگر حوزه سواد رسانه و خانواده، یکی دیگر از حضار این نشست بود که بر حق دسترسی کودکان به اینترنت تأکید کرد: «وقتی درباره اینترنت کودک صحبت میکنیم چند گزاره را از پیش پذیرفتهایم. در درجه اول کودکان (کودکان زیر ۱۲ سال) را بهعنوان یک گروه از کاربران همارزش گروههای دیگر معتبر میدانیم و حق دسترسی آنها را به رسمیت میشناسیم.»
به باور او نقش اصلی مراقبت و نگهداری از کودکان در اینترنت بر عهده والدین و در درجات بعدی آموزش و قانون است، اما والدین اغلب از دنیای آنالوگ به دیجیتال مهاجرت کردهاند و از این جهت دچار اختلاف و تضاد جدی با فرزندان خود هستند که از بدو تولد در دنیای دیجیتال زندگی کردهاند.
تهرانی همچنین گفت: «وقتی راجع به اینترنت کودک صحبت میکنیم، علاوه بر حضور، تعامل کودک در اینترنت را هم معتبر میدانیم. از طرفی نمیتوانیم ویژگیهای خاص کودک و آسیبپذیر بودنش را نادیده بگیریم. بنابراین موظف هستیم محیطی امن برای کودکان در اینترنت به وجود بیاوریم. کودکان باید بتوانند با کمترین آسیب و بیشترین بهرهوری از اینترنت استفاده کنند.»
این پژوهشگر حوزه کودک درباره والدین «تسلیم در برابر اینترنت» گفت: «در شرایطی هستیم که والدین در برابر اینترنت تسلیم شدهاند. زمانی که کودک میبیند پدر یا مادرش تا پاسی از شب در اینستاگرام گشت و گذار میکند، دیگر تن به نظارتهای آنها نمیدهد و مشروعیتی برای والدین خود قائل نیست.»
با وجود این، تهرانی معتقد است والدین به ابزارهای لازم برای نظارت بر استفاده کودکان از اینترنت دسترسی ندارند: «والدین در این عرصه بسیار تنها هستند. آنها نیاز به ابزارهایی دارند که اولین آنها دانش و آگاهی خودکنترلی و علاوه بر آن مراقبت و هدایتگری فرزندش را داشته باشد. همچنین والدین باید دارای مشروعیت برای نظارت و هدایتگری باشند. بخش عمدهای از والدین در ایران این صلاحیت را ندارند. آنها حتی برای وصل کردن ویپیان نیازمند کمک کودکشان هستند.»
حاضران در این نشست بر این نکته تأکید کردند که با وجود نگاههای قیممآبانه حکمرانان اینترنت در ایران که دائما به دنبال محدود کردن و فیلترینگ هستند، همه کاربران اعم از کودک و بزرگسال از دید حکمران، کودک به حساب میآیند.
تهرانی در این رابطه گفت: «وقتی که والدین بهعنوان کاربران بالغ و توانمند از طرف حکمران، کودکان صغیری در نظر گرفته میشوند که باید سرچ را برایشان امن کرد، کودک از آنها نمیپذیرد که مشروعیت کنترلشان را دارد.»
او اضافه کرد: «از طرفی زمانی اینترنت امن برای کودکان معنا پیدا میکند که بقیه گروهها همارز کودکان دسترسی معقول و معنادار به اطلاعات بدون نیاز به دور زدن قانون داشته باشند.»
این متخصص حوزه کودک و خانواده به خلا آموزشی در حوزه سواد رسانه نیز پرداخت و بیان کرد: «خلا بحث آموزش نیز در این زمینه وجود دارد که درباره آن انگشت اتهام را به سمت حکمرانان میگیرم. بعد از سه دهه از حضور اینترنت در ایران هیچ متن رسمی درباره سواد رسانهای نداریم. تنها متن، کتاب سواد رسانهای پایه دهم است که غلط محتوایی دارد.»
او ادامه داد: «قانون و نظریات ما از چیزی که اتفاق میافتد خیلی عقبتر است. حتی فضای هوش مصنوعی امن نیز برای کودکان فراهم نشده است.»
«مرضیه ادهم»، پژوهشگر حوزه کودک و اینترنت، از حضار دیگر این نشست بود. ادهم در نقد حکمرانی در این زمینه گفت: «در ایران انگشت اتهام برای اینترنت کودک به سوی حکمرانی است که سالهاست نگاهش منعمحور است نه حقمحور. ما رویکردهای سلبی و محافظتکننده را خیلی زود برجسته میکنیم اما اغلب حق دسترسی را نادیده میگیریم. مسئله عدم توازن این دو حق است.»
ادهم در ادامه گفت: «سوال اصلی که باید پرسید این است که وضعیت موجود چطور است. همه قوانین سلبی به بهانه کودک گذاشته میشود اما وقتی میخواهیم درباره خشونت روی پلتفرم داخلی صحبت کنیم انگار همه چیز عوض میشود.»
او به والدین درباره زمان درست رسیدگی به سواد رسانهای کودکان هشدار داد: «بحث سواد رسانهای کودک از بدو تولد شروع میشود. لطفا در شانزده سالگی که فیلم پورن را در گوشی کودکتان میبینید به دنبال سواد رسانهای نباشید.»
این پژوهشگر کودک همچنین گفت: «اینترنت برای کودک یک منفعت عمومی است. سیاستگذار نباید فقط دور زمین بازی حصار بکشد بلکه باید درباره اینکه داخل زمین چه چیزی است نیز صحبت کند.»
