الهه جعفرزاده: تهران را بیشتر با برجهای بلند، خیابانهای شلوغ و زندگی مدرن میشناسند؛ اما در دل همین شهر پرهیاهو، بناهایی وجود دارند که تاریخ چند قرن ایران را روایت میکنند. کاخها و قصرهای تهران نهتنها یادگار دوران قاجار و پهلویاند، بلکه امروز بهعنوان موزه و مجموعه فرهنگی، فرصتی برای شناخت گذشته و تجربهی معماری باشکوه ایرانی فراهم میکنند.
زمستان، با هوای سرد و آسمان خاکستری، بهترین زمان برای بازدید از این بناهاست؛ چون هم ازدحام کمتر است و هم فضای تاریخی در کنار سرمای فصل، حالوهوای گرمتری پیدا میکند. در این گزارش، ۱۰ کاخ و قصر مهم تهران معرفی میشود که هرکدام داستانی متفاوت از تاریخ و فرهنگ ایران دارند:
۱. کاخ گلستان
کاخ گلستان، میراث جهانی یونسکو، قدیمیترین مجموعه سلطنتی تهران است. این کاخ در قلب بازار بزرگ قرار دارد و شامل تالار آیینه، تالار سلام، خلوت کریمخانی و شمسالعماره است. معماری قاجاری با کاشیکاریهای رنگی و تزئینات باشکوه، بازدیدکنندگان را به قرن نوزدهم میبرد. کاخ گلستان محل تاجگذاری ناصرالدینشاه و رضا شاه بوده و امروز یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری تهران است.
۲. مجموعه فرهنگی–تاریخی سعدآباد
سعدآباد در شمال تهران، مجموعهای وسیع با بیش از ۱۱۰ هکتار باغ و دهها عمارت است. این مجموعه محل سکونت شاهان پهلوی بود و امروز شامل موزههای مختلفی چون موزه ملت، موزه آبکار و موزه نظامی است. فضای سبز گسترده و مسیرهای پیادهروی، سعدآباد را به مقصدی محبوب برای گردش زمستانی تبدیل کرده است.
۳. مجموعه نیاوران
کاخ نیاوران محل سکونت آخرین شاه ایران بود. این مجموعه شامل کاخ اصلی نیاوران، کوشک احمدشاهی و موزه جهاننماست. معماری نیاوران ترکیبی از سنتی و مدرن است و باغهای اطراف آن در زمستان حالوهوایی خاص دارند.
۴. کاخ ملت (سعدآباد)
کاخ ملت، بخشی از مجموعه سعدآباد، با معماری مدرن و سالنهای بزرگ شناخته میشود. تزئینات اروپایی و فضای داخلی باشکوه، این کاخ را به یکی از مهمترین بناهای دوره پهلوی تبدیل کرده است. امروز کاخ ملت بهعنوان موزه فعال است و بازدیدکنندگان میتوانند از اتاقها و سالنهای تاریخی دیدن کنند.
۵. کاخ مرمر
کاخ مرمر در مرکز تهران، در دوره پهلوی اول ساخته شد. این کاخ با سنگهای مرمر و تزئینات خاص، یکی از زیباترین بناهای تاریخی شهر است. امروز بهعنوان موزه هنر ایران فعالیت میکند و آثار هنری ارزشمندی در آن به نمایش گذاشته شده است.
۶. عمارت مسعودیه
عمارت مسعودیه در خیابان ملت، یکی از بناهای قاجاری با باغ و تالارهای متعدد است. این عمارت محل رویدادهای سیاسی و فرهنگی مهم در تاریخ معاصر بوده و معماری باشکوه آن هنوز هم بازدیدکنندگان را جذب میکند. زمستان، با سکوت و سرمای خاص، حالوهوای تاریخی عمارت را دوچندان میکند.
۷. باغموزه قصر
قصر قاجاری که بعدها به زندان سیاسی تبدیل شد، امروز بهعنوان باغموزه قصر فعالیت میکند. ترکیب تاریخ سیاسی و فضای سبز با مجسمههای مدرن، این مکان را به یکی از جاذبههای متفاوت تهران تبدیل کرده است. بازدید از باغموزه قصر فرصتی برای شناخت تاریخ معاصر ایران است.
۸. کوشک احمدشاهی (نیاوران)
کوشک احمدشاهی در باغ نیاوران، آخرین یادگار دوره قاجار در این مجموعه است. این بنا برخلاف کاخهای بزرگ و رسمی، بیشتر شبیه یک عمارت ییلاقی ساخته و برای زندگی روزمره و خلوت شاهانه طراحی شده بود. همین ویژگی باعث میشود بازدیدکننده امروز، هنگام قدمزدن در اتاقهای کوچک و ساده آن، حس نزدیکی بیشتری به زندگی واقعی آخرین شاه قاجار پیدا کند.
پس از پایان سلطنت قاجار، کوشک مدتی متروک ماند و در دوره پهلوی به مجموعه نیاوران ملحق شد. امروز این بنا بهعنوان بخشی از موزه نیاوران بازدید عمومی دارد.
۹. کاخ سبز (سعدآباد)
کاخ سبز، یکی از زیباترین بناهای مجموعه سعدآباد است. این کاخ با سنگهای سبز و تزئینات داخلی باشکوه، محل سکونت رضا شاه بود. امروز بهعنوان موزه فعال است و بازدیدکنندگان میتوانند از اتاقها و سالنهای تاریخی دیدن کنند.
۱۰. عمارت عینالدوله
عمارت عینالدوله در محله پاسداران تهران، یکی از شاخصترین بناهای قاجاری است که در اواخر این دوره بهعنوان اقامتگاه ییلاقی ساخته شد. این عمارت با باغی وسیع و طراحی مستطیلی، چهار ورودی اصلی و ایوانهای ستوندار، نمونهای از تلفیق معماری ایرانی و اروپایی محسوب میشود. فضای داخلی آن با آیینهکاری، نقاشیهای دیواری و گچبریهای ظریف تزئین شده و شاهنشین باشکوهی دارد.
پس از دوره قاجار، عمارت مدتی متروک بود تا اینکه در سالهای اخیر مرمت شد و امروز با نام «نگارخانه برگ» بهعنوان مرکز فرهنگی و هنری فعال است؛ مقصدی جذاب برای گردشگران و علاقهمندان به تاریخ و هنر.
۴۷۲۳۲
