پژوهشی تازه نشان میدهد تماس فیزیکی میان گیاهان، فراتر از یک همجواری ساده است. وقتی برگهای گیاهان یکدیگر را لمس میکنند، نوعی شبکه هشدار بیولوژیکی شکل میگیرد که آنها را در برابر نور شدید و استرسهای محیطی مقاومتر میسازد.
به گزارش فرارو، تحقیقات جدید دانشمندان نشان میدهد گیاهان، برخلاف تصور رایج، موجوداتی کاملاً منفعل نیستند. آنها میتوانند از طریق تماس فیزیکی با یکدیگر ارتباط برقرار کرده و برای مقابله با شرایط سخت محیطی آماده شوند. این ارتباط، بهویژه در مواجهه با نور شدید خورشید، نقش حفاظتی قابلتوجهی ایفا میکند.
ران میتلر، گیاهشناس دانشگاه میزوری در کلمبیا، در توضیح این یافتهها میگوید: «ما با مقایسه گیاهانی که برگهایشان با هم تماس داشت با گیاهانی که بهصورت جداگانه رشد میکردند، نشان دادیم تماس فیزیکی باعث افزایش مقاومت گیاهان در برابر استرس نوری میشود.» به گفته او، لمس میان گیاهان میتواند بهمنزله یک هشدار زودهنگام عمل کند.
در این پژوهش، مفهوم تابآوری به توانایی گیاه برای تحمل نور بیش از حد بدون بروز آسیب جدی اشاره دارد. نور شدید میتواند به بافت برگها آسیب بزند و عملکرد سلولی را مختل کند. پژوهشگران برای سنجش میزان این آسیب، یکی از شاخصهای رایج علمی یعنی «نشت یون» را بررسی کردند؛ هرچه نشت یون از برگ بیشتر باشد، نشاندهنده آسیب شدیدتر است.
تیم تحقیق برای انجام آزمایشها از گیاهی کوچک و شناختهشده به نام "Arabidopsis thaliana"، که در فارسی به «گوشموشک» معروف است، استفاده کرد. گیاهان در دو گروه چیده شدند؛ گروهی که برگهایشان با هم تماس داشت و گروهی که بهطور جداگانه رشد میکرد. سپس هر دو گروه در معرض نور بسیار شدید، مشابه نور تند خورشید، قرار گرفتند.
نتایج آزمایشها نشان داد گیاهانی که با یکدیگر در تماس بودند، آسیب کمتری دیدند. میزان نشت یون در آنها کمتر بود و تجمع رنگدانهای به نام «آنتوسیانین» نیز کاهش داشت. آنتوسیانین معمولاً زمانی در گیاه افزایش مییابد که تحت استرس قرار گرفته باشد، بنابراین کاهش آن نشانه مقاومت بیشتر است.
محققان برای درک سازوکار این ارتباط، از گیاهان اصلاحشده ژنتیکی استفاده کردند که توانایی انتقال برخی سیگنالهای شیمیایی را نداشتند. در این شرایط، زنجیره هشدار میان گیاهان قطع شد و مقاومت افزایش نیافت. این آزمایش نشان داد مادهای به نام پراکسید هیدروژن نقش کلیدی در انتقال پیامهای هشداردهنده میان گیاهان دارد.
این یافتهها نگاه تازهای به زندگی گیاهان ارائه میدهد. اگرچه گیاهان معمولاً برای نور، فضا و مواد مغذی با یکدیگر رقابت میکنند، اما این پژوهش نشان میدهد در شرایط سخت، همکاری میتواند یک مزیت تکاملی باشد. میتلر در اینباره میگوید: «وقتی محیط پرتنش است، با هم بودن بهتر از تنها بودن است؛ اما در شرایط ایدهآل، زندگی انفرادی میتواند سودمندتر باشد.»
