عصر ایران/ سواد زندگی؛ مریم طرزی - دوست صمیمی، آینهای است که در آن خود را شفافتر از هر کس دیگری میبینیم؛ کسی که ما را آنگونه که هستیم، درک میکند. در دوران نوجوانی، این پیوند عمیق، رنگ و بویی یگانه و گاهی پرشور به خود میگیرد. دنیای نوجوانِ امروز با مدرسه، پیامکها و شبکههای اجتماعی در هم تنیده است و دوستان، ستونهای اصلی این دنیا هستند.
دوستان در دوران نوجوانی که فرد در تلاش برای یافتن هویت خود است، محرم اسرار هستند؛ محرم امیدها، ترسها، رؤیاها و تردیدها. حال تصور کنید، ناگهان این همدم، این درککننده عمیق، از کنار او پر بکشد. این فقدان، ویرانگر است.
برای بسیاری از نوجوانان، این اولین رویارویی جدی با مرگ، با اندوهِ از دست دادن کسی است که تار و پود زندگی روزمرهشان را با او ساختهاند.
اما والدین، مربی، معلمان یا هر حامی دلسوزی که در کنار یک نوجوان داغدار ایستاده است، چگونه میتواند به او کمک کید؟ غم و اندوه، سفری شخصی است و هر فردی تجربهای منحصربهفرد دارد.
در این مقاله به شما، پدر و مادر، معلم یا سرپرست عزیز، ۱۰ روش علمی و کاربردی برای حمایت از یک نوجوان داغدیده را معرفی میکنیم.
این توصیهها با کمک متخصصان مرکز Dougy Center و Full Circle Grief Center گردآوری شدهاند و میتوانند چراغ راهی باشند تا در کنار نوجوانتان در این مسیر دشوار اما درمانگرانه قدم بردارید.
اگرچه کودکان درک کلی مشابه بزرگسالان از مفهوم مرگ دارند، اما مدیریت احساسات ناشی از آن میتواند برای نوجوانان دشوار باشد.
در ادامه، برخی از روشهایی که نوجوانان ممکن است در مواجهه با سوگ ناشی از یک فقدان، تحت تأثیر قرار گیرند یا از خود نشان دهند، آورده شده است.
نوسانات خلقی شدید: نوجوانان معمولاً دچار نوسانات خلقی هستند، اما در دوره سوگ و مواجهه با احساسات شدید پس از مرگ، این تغییرات میتواند مکررتر، شدیدتر و درک آنها دشوارتر شود.
خشم بخش طبیعی سوگواری است، اما گاهی اوقات برای نوجوانان میتواند چنان طاقتفرسا باشد که احساس کنند کنترل خود را از دست دادهاند و رفتاری دشوار یا غیرقابل کنترل از خود نشان دهند.
رفتارهای پرخطر: برخی از نوجوانان ممکن است پس از سوگواری، رفتارهای پرخطر آشکارتر یا افراطیتری از خود بروز دهند.
اضطراب و ترس از مرگ: آگاهی فزاینده از فانی بودن خود میتواند برای جوانان ترسناک باشد. این موضوع میتواند منجر به افزایش اضطراب و ترس از مرگ، هم برای خودشان و هم برای دیگران شود.
گاهی اوقات ممکن است تمرکز بیش از حدی روی مسائل مرگ و میر پیدا کنند (وسواس فکری).
تغییر در عادات غذایی: از دست دادن اشتها یا پرخوری بیش از حد نیز میتواند نشانههایی باشند که یک فرد جوان با تأثیرات عاطفی فقدان عزیزی دست و پنجه نرم میکند.
اجتناب و درونریزی: «اجتناب» میتواند استراتژی باشد که فرد جوان برای سرکوب احساساتش انتخاب میکند. پرهیز از صحبت کردن درباره آن شخص یا گذراندن وقت با اعضای خانواده، ممکن است روشی باشد که فرد برای کنار آمدن با غم خود به کار میبرد.
اختلالات خواب: اختلالات خواب، چه مشکل در به خواب رفتن و چه در بیدار ماندن، میتواند نوجوانان سوگوار را تحت تأثیر قرار دهد؛ گاهی آنها صرفاً تمایل دارند ساعتهای طولانی در تخت بمانند.
ترس از خارج شدن از کنترل: ترس یا احساس اینکه احساسات شان از کنترل خارج شده است، میتواند زمانی که نوجوانان یک فقدان مهم را تجربه کردهاند، بسیار آزاردهنده باشد.
دورهی نوجوانی خود به اندازهی کافی مملو از تغییرات عاطفی و هورمونی است. وقتی غم از دست دادن عزیزان به آن اضافه میشود، ترکیب این احساسات میتواند بسیار گیجکننده باشد.
نوجوانی که سوگوار است ممکن است بین خشم، انکار، سکوت یا حتی شوخیهای بیموقع در نوسان باشد. به جای قضاوت رفتار او، سعی کنید بفهمید که این واکنشها بخشی طبیعی از روند سوگواری هستند.
هیچ دو نفر مثل هم سوگ را تجربه نمیکنند؛ درست مانند اثر انگشت، هر فرد غمی منحصربهفرد دارد.
برخی نوجوانان ممکن است در ظاهر آرام و منطقی رفتار کنند، در حالی که در درون آشوب احساسات را تجربه میکنند. برخی دیگر آشکارا گریه میکنند یا نیاز به خلوت دارند.
مقایسهی سبک سوگواری فرزندتان با خودتان یا دیگر نوجوانان، تنها باعث فاصلهی بیشتر بین شما میشود.
بسیاری از نوجوانان ترجیح میدهند احساسات خود را با دوستانی در میان بگذارند که تجربهی مشابهی دارند. این ارتباط میتواند حس درک متقابل و همدلی واقعی ایجاد کند.
بهویژه اگر فقدان مربوط به همکلاسی یا دوست مشترکشان است، تعامل با همسالان بخش مهمی از درمان احساسی آنان خواهد بود.
فقط مراقب باشید تا زمانی که تعاملات سالم و حمایتی هستند، فضای این ارتباطها را محدود نکنید.
نوجوان امروز ممکن است بخندد و ساعتی بعد در سکوتی عمیق فرو رود. این نشانهی بیثباتی نیست، بلکه بیانگر طبیعی بودن نوسانات احساسی دوران سوگ است.
به او یادآوری کنید که احساس آرامش یا شادی به معنای فراموش کردن فرد از دسترفته نیست. بلکه بخشی از بازگشت تدریجی به زندگی عادی محسوب میشود.
بسیاری از والدین از ترس گفتن حرف اشتباه، صحبت دربارهی مرگ را به تعویق میاندازند. اما سکوت شما ممکن است از نگاه نوجوان، بیتفاوتی تلقی شود.
میتوانید با جملاتی ساده مانند:
«میدانم نمیدانم چطور باید کمک کنم، ولی حاضرم گوش بدهم» یا
«اگر بخواهی حرف بزنی، من اینجا هستم»
در را برای گفتوگوی امن باز نگه دارید. هدف، تشویق به صحبت بدون قضاوت است، نه فشار برای ابراز احساسات.
اشک ریختن، خشم، سردرگمی یا حتی لحظات شادی پس از فقدان همه طبیعیاند. اگر والدین در حضور فرزند خود گریه کنند یا احساساتشان را بروز دهند، در واقع به او میآموزند که ابراز احساسات، نشانهی ضعف نیست.
با گفتن جملههایی مانند: «من هم دلم برایش تنگ شده»، احساس همدلی ایجاد کنید و نشان دهید که در این مسیر تنها نیست.
صحبت دربارهی فرد متوفی، مرور خاطرات یا حتی انجام کارهایی به یاد او میتواند به نوجوان در فرایند سوگ کمک کند.
میتوانید با هم شمعی روشن کنید، آلبوم عکسها را مرور کنید یا دربارهی خاطرات خوب صحبت نمایید.
در دنیای امروز، بسیاری از نوجوانان از شبکههای اجتماعی برای اشتراکگذاری یادها و پیامهای بزرگداشت استفاده میکنند که اگر با احترام و آگاهی انجام شود، میتواند تأثیر مثبتی داشته باشد.
رسانههای اجتماعی میتوانند هم تسکیندهنده و هم آسیبزننده باشند. از یکسو، این فضا فرصتی برای ابراز احساسات و دریافت حمایت به نوجوان میدهد.
از سوی دیگر، انتشار اخبار نادرست، پیامهای احساسی افراطی یا اظهار نظرهای ناآگاهانه ممکن است درد او را تشدید کند.
والدین میتوانند با مهربانی یادآوری کنند که مرز میان «یادبود سالم» و «بازآفرینی دردناک فقدان» را حفظ کند.
گاهی نوجوان حتی اگر در زمان حادثه حاضر نبوده، ممکن است دچار استرس پس از سانحه (PTSD) شود.
تصور ذهنی از اتفاق یا شنیدن جزئیات دردناک میتواند به کابوس، اضطراب، گوشهگیری یا حتی مشکلات تحصیلی منجر شود.
در صورتی که این نشانهها بیش از چند هفته ادامه داشت یا شدت گرفت، حتماً از کمک یک روانشناس نوجوان یا مشاور سوگ استفاده کنید.
اگر نوجوان بهطور ناگهانی از جمع فاصله گرفت، علایقش را کنار گذاشت یا جملاتی دربارهی مرگ و تمایل به «رفتن پیش فرد از دسترفته» بیان کرد، لازم است بلافاصله از متخصصان سلامت روان کمک بگیرید.
مشاوران خبره در زمینهی سوگ میتوانند به او کمک کنند تا احساسات خود را بدون قضاوت و با راهکارهای علمی مدیریت کند.
کمک به یک نوجوان داغدیده به معنای پاسخ دادن به همهی سؤالهایش نیست؛ بلکه یعنی در کنار او بودن.
گاهی حضور خاموش و درک بیقضاوت شما، مؤثرتر از هر گفتوگوی طولانی است.
نوجوانان نیاز دارند بدانند که اجازه دارند احساسات متناقضی داشته باشند و در عین حال، هنوز کسی هست که آنها را بیقید و شرط دوست دارد.
کانال تلگرامی سواد زندگی: savadzendegi@
