همشهری آنلاین - یکتا فراهانی: چه میشد اگر میتوانستید آخرین خاطره انسانی را که هزار سال پیش زندگی میکرده، مانند یک فیلم تماشا کنید؟ این دیگر یک داستان علمی - تخیلی نیست؛ فناوری «نانو - سیناپس» در سال ۲۰۲۶، غیرممکن را ممکن کرده است.
برای قرنها، باستانشناسان تنها با نگاهکردن به استخوانها و اشیا، زندگی گذشتگان را حدس میزدند. اما امروز، در آزمایشگاههای فوق پیشرفته سوئیس و ژاپن، اتفاقی در حال رخدادن است که مرز میان حیاتوممات را جابهجا کرده است.
بایو سنسورها
دانشمندان با استفاده از هوش مصنوعی مولد و نانورباتهایی که در ابعاد اتمی طراحی شدهاند، موفق شدهاند به ساختار پروتئینهای منجمد شده در مغزهای مومیاییشده نفوذ کنند. آنها به دنبال «بایو سنسورهایی» هستند که خاطرات را در قالب کدهای شیمیایی ذخیره کردهاند.
وقتی زمان به عقب برمیگردد
راز این کشف بزرگ در ذراتی نهفته است که هزاران بار از تار موی انسان نازکتر هستند. دانشمندان نانورباتهایی را طراحی کردهاند که میتوانند به لایههای میکروسکوپی سلولهای عصبی (نورونها) نفوذ کنند. این رباتها نه برای تعمیر، بلکه برای «نقشهبرداری» فرستاده میشوند. آنها با اسکنکردن نحوه چیدمان اتمها در محل اتصال اعصاب، کدهایی را پیدا کردهاند که شباهت عجیبی به کدهای باینری کامپیوتر دارند. این یعنی مغز ما، حتی پس از مرگ، نسخهای از اطلاعات خود را بهصورت فیزیکی در ساختار پروتئینها حکاکی میکند.
بیشتر بخوانید:
مغزهای شیشهای؛ میراثی که ذوب نمیشود
شگفتانگیزترین بخش این خبر مربوط به اجسادی است که در شرایط خاص (مانند انجماد ناگهانی یا خاکسترهای آتشفشانی) به «ویتریفیکاسیون» یا حالت شیشهای تبدیل شدهاند. هوش مصنوعی در سال ۲۰۲۶ توانسته است از روی این ساختارهای شیشهای، الگوهای نوری را بازسازی کند که به طور مستقیم به تصاویر بصری تبدیل میشوند. اولین نتایج نشاندهنده تصاویر محوی از مناظر طبیعی و چهرههایی است که هزاران سال پیش منقرض شدهاند. این یعنی ما در حال تماشای عکسهایی هستیم که دوربینشان «چشم انسان» و رم ماندگارشان «مغز» بوده است.
رمزگشایی از آخرین لحظات زندگی
هدف اصلی این پروژه، نهتنها کنجکاوی، بلکه درک نحوه تکامل ذهن بشر است. با استفاده از این فناوری، محققان توانستهاند بفهمند انسانهای باستان هنگام مواجهه با پدیدههای ناشناخته چه فرکانسهای مغزی را تجربه میکردند. این «بایگانی تاریخ زنده» به ما اجازه میدهد تا تاریخ را نه از زبان فاتحان، بلکه از طریق امواج مغزیِ واقعیِ مردمی که در آن دوران زندگی میکردند، بازنویسی کنیم.
در دنیای امروزی «سکوت قبرستانها» دیگر به معنای ازدسترفتن اطلاعات نیست. ما وارد عصری شدهایم که در آن، تکنولوژی میتواند از دلسنگ و استخوان، داستانهای فراموششده را بیرون بکشد. این کشف نهتنها علم باستانشناسی را دگرگون میکند، بلکه تعریف ما از «فناوری اطلاعات» را هم تغییر میدهد.
