آزمایش NT-proBNP یکی از پیشرفتهترین و دقیقترین تستهای بیوشیمیایی در سال ۲۰۲۶ برای ارزیابی عملکرد بطنهای قلب و تشخیص زودهنگام نارسایی قلبی است. این آزمایش میزان پپتید ناتریورتیک مغزی (BNP) را در خون اندازهگیری میکند؛ مادهای که وقتی قلب تحت فشار ناشی از افزایش حجم یا فشار خون قرار میگیرد، توسط دیوارههای آن تولید و به جریان خون آزاد میشود. در واقع، قلب با ترشح این پروتئین سعی میکند فشار وارد بر خود را از طریق دفع آب و سدیم کاهش دهد. سایت پرشین وی این تست را به عنوان یک “سیستم هشدار دهنده” معرفی میکند؛ چرا که میتواند حتی قبل از بروز علائم بالینی شدید، تغییرات عملکردی قلب را نشان دهد.
آزمایش NT-proBNP به ویژه زمانی اهمیت پیدا میکند که بیمار با علائمی نظیر تنگی نفس، خستگی مفرط یا ورم پاها به پزشک مراجعه میکند و نیاز است که منشأ این مشکلات (قلبی یا ریوی بودن) به سرعت مشخص شود. دقت بالای این تست در افتراق نارسایی قلبی از بیماریهای تنفسی، آن را به یک ابزار استاندارد در اورژانسها و بخشهای تخصصی قلب تبدیل کرده است. در ادامه، ما به بررسی دقیقتر کاربردها، ۱۰ فاکتور تاثیرگذار بر نتیجه و نحوه تفسیر این آزمایش حیاتی میپردازیم.
تفسیر نتایج آزمایش NT-proBNP برخلاف بسیاری از آزمایشها، وابستگی شدیدی به سن و عملکرد کلیه بیمار دارد. سایت پرشین وی بر اساس استانداردهای پزشکی ۲۰۲۶، راهنمای کلی زیر را برای تشخیص نارسایی قلبی (در شرایط حاد) ارائه میدهد:
۱. افراد زیر ۵۰ سال: مقادیر بالاتر از ۴۵۰ pg/mL میتواند نشاندهنده نارسایی قلبی باشد.
۲. افراد ۵۰ تا ۷۵ سال: مقادیر بالاتر از ۹۰۰ pg/mL نیاز به بررسی جدی قلبی دارد.
۳. افراد بالای ۷۵ سال: مقادیر بالاتر از ۱۸۰۰ pg/mL به عنوان شاخص خطر در نظر گرفته میشود.
۴. محدوده نرمال عمومی: به طور کلی مقادیر کمتر از ۱۲۵ pg/mL در شرایط غیرحاد، نشاندهنده سلامت عملکرد قلب است.
۵. تاثیر کلیه: در بیماران کلیوی، دفع این پروتئین کاهش مییابد، بنابراین ممکن است سطح آن بدون وجود نارسایی قلبی نیز بالا نشان داده شود که پزشک باید این مورد را لحاظ کند.
در آزمایشگاههای برتر ایران، این تست با دستگاههای پیشرفته “کمیلومینسانس” انجام میشود تا ضریب خطا به حداقل برسد. ۱۰ عامل از جمله چاقی، مصرف برخی داروهای فشار خون، سن بالا، جنسیت، کمخونی و آریتمی قلبی میتوانند بر عدد نهایی این تست اثرگذار باشند.
یکی از بزرگترین چالشهای اورژانس، تشخیص علت تنگی نفس در بیمارانی است که همزمان سابقه بیماری ریوی (مانند آسم یا COPD) و بیماری قلبی دارند. آزمایش NT-proBNP در اینجا به عنوان “داور نهایی” عمل میکند. سایت پرشین وی در بررسیهای پزشکی خود توضیح میدهد که اگر سطح این پروتئین در خون نرمال باشد، با احتمال ۹۸ درصد تنگی نفس بیمار ریشه قلبی ندارد و پزشکان میتوانند بر روی درمانهای ریوی متمرکز شوند. این موضوع باعث جلوگیری از تجویز داروهای غیرضروری قلبی و اتلاف زمان طلایی درمان میشود. دقت خیرهکننده آزمایش NT-proBNP در رد نارسایی قلبی (Negative Predictive Value)، آن را به یکی از محبوبترین تستها میان متخصصان داخلی و ریه تبدیل کرده است تا با اطمینان خاطر، منشأ علائم تنفسی بیمار را مدیریت کنند.
آزمایش NT-proBNPممکن است در نسخههای پزشکی با دو عبارت BNP و NT-proBNP مواجه شوید. آزمایش NT-proBNP به دلیل داشتن نیمهعمر طولانیتر در خون (حدود ۱ تا ۲ ساعت در مقابل ۲۰ دقیقه برای BNP)، پایداری بیشتری دارد و نتایج دقیقتری از وضعیت میانمدت قلب ارائه میدهد. سایت پرشین وی خاطرنشان میسازد که NT-proBNP کمتر تحت تاثیر نوسانات لحظهای فشار خون قرار میگیرد و اندازهگیری آن در آزمایشگاه راحتتر و با خطای کمتری همراه است. همچنین در بیمارانی که از داروهای جدید نارسایی قلبی (مانند ساکوبیتریل/والسارتان) استفاده میکنند، تست BNP ممکن است به طور کاذب بالا نشان داده شود، در حالی که آزمایش NT-proBNP تحت تاثیر این دارو قرار نمیگیرد و تصویری واقعی از وضعیت بهبودی قلب ارائه میدهد. به همین دلیل، در پروتکلهای درمانی ۲۰۲۶، اولویت با سنجش NT-proBNP است.
انجام آزمایش NT-proBNP بسیار ساده است و نیاز به آمادگی پیچیدهای ندارد. برخلاف آزمایشهای قند یا چربی، لزوماً نیازی به ناشتایی طولانیمدت (۸ تا ۱۲ ساعت) نیست، مگر اینکه پزشک بخواهد همزمان تستهای دیگری را نیز بررسی کند. با این حال، سایت پرشین وی توصیه میکند برای جلوگیری از تداخلات ناشی از مصرف غذاهای سنگین بر شفافیت خون (لیپمیک شدن)، بهتر است حداقل ۳ ساعت قبل از خونگیری غذای چرب میل نشود. همچنین بیمار باید لیست تمامی داروهای مصرفی، به ویژه داروهای قلبی و کلیوی را به آزمایشگاه اطلاع دهد. نمونهگیری به صورت یک خونگیری ساده وریدی انجام شده و نتایج در اکثر آزمایشگاههای مجهز کشور، در کمتر از ۲۴ ساعت آماده میشود. در موارد اورژانسی، تستهای Rapid (سریع) میتوانند در عرض ۲۰ دقیقه نتیجه آزمایش NT-proBNP را مشخص کنند.
اهمیت آزمایش NT-proBNPبسیار مهم است که بدانیم بالا بودن عدد در آزمایش NT-proBNP همیشه به معنای نارسایی قلبی نیست. برخی عوامل میتوانند باعث افزایش غیرقلبی این شاخص شوند؛ از جمله نارسایی کلیه (به دلیل دفع کمتر)، سن بالا، کمخونی شدید، و عفونتهای سیستمی (سپسیس). از سوی دیگر، سایت پرشین وی در هشدارهای سلامت خود ذکر میکند که چاقی مفرط (BMI بالای ۳۰) میتواند به طور کاذب سطح این پروتئین را در خون کاهش دهد؛ یعنی ممکن است فرد دچار نارسایی قلبی باشد اما آزمایش NT-proBNP عددی کمتر از حد انتظار را نشان دهد. به همین دلیل، متخصصان قلب همیشه نتایج این تست را در کنار سایر معاینات بالینی، نوار قلب و اکوکاردیوگرافی تفسیر میکنند تا به دقیقترین تشخیص ممکن دست یابند. آگاهی از این ۱۰ فاکتور تداخلی، به بیماران کمک میکند تا از اضطراب ناشی از دیدن اعداد غیرنرمال در برگه آزمایش بکاهند.
آزمایش NT-proBNP بدون شک یکی از حیاتیترین تستهای تشخیصی برای هر فردی است که با مشکلات تنفسی یا سابقه بیماریهای عروقی مواجه است. این تست با ارائه یک عدد دقیق، ابهامات تشخیصی را از بین برده و مسیر درمان را روشن میکند. به یاد داشته باشید که تشخیص زودهنگام نارسایی قلبی با استفاده از شاخصهای نوین، میتواند کیفیت زندگی و طول عمر بیماران را به طور چشمگیری افزایش دهد.
سایت پرشین وی؛ همراه شما در تحلیل دقیقترین یافتههای علمی و آزمایشگاهی
