بلک فرایدی
بلک فرایدی (Black Friday) یکی از مشهورترین رویدادهای تجاری در جهان است که هر ساله میلیونها نفر را به فروشگاهها و وبسایتهای آنلاین میکشاند. این روز، که با تخفیفهای عظیم و فروشهای ویژه همراه است، نمادی از شروع فصل خرید تعطیلات کریسمس محسوب میشود. در این مقاله، به طور کامل و جامع به بررسی معنی، تاریخچه، منشأ نام، تاریخ برگزاری و جنبههای اقتصادی و فرهنگی بلک فرایدی میپردازیم. این رویداد نه تنها یک فرصت خرید است، بلکه بخشی از تاریخ اقتصادی و فرهنگی مدرن به شمار میرود.
تخفیف بلک فرایدی
بلک فرایدی به روز بعد از تعطیلات شکرگزاری (Thanksgiving) در ایالات متحده اشاره دارد، زمانی که فروشگاهها با ارائه تخفیفهای چشمگیر، مشتریان را جذب میکنند. این روز اغلب به عنوان "شروع رسمی فصل خرید کریسمس" شناخته میشود و شامل فروشهای ویژه در دستهبندیهای مختلف مانند لوازم الکترونیکی، لباس، لوازم خانگی و حتی خدمات آنلاین میشود. اصطلاح "بلک" (سیاه) در اینجا به معنای مثبت نیست؛ بلکه ریشه در هرجومرج و شلوغی دارد، نه سودآوری مستقیم.
یک افسانه رایج این است که بلک فرایدی روزی است که خردهفروشان از "قرمز" (ضرر مالی) به "سیاه" (سود) میرسند، زیرا فروشهای بالا در این روز سال مالی آنها را مثبت میکند. با این حال، این توضیح نادرست است و بیشتر یک داستان تبلیغاتی ساختهشده توسط فروشندگان برای جذابتر کردن نام است. در واقعیت، "بلک فرایدی" به معنای روزی پر از چالشهای ترافیکی، شلوغی و مشکلات امنیتی است که پلیس و نیروهای انتظامی با آن روبرو میشوند.
در سالهای اخیر، بلک فرایدی فراتر از یک روز رفته و به یک دوره طولانیتر تبدیل شده است. بسیاری از فروشگاهها فروشهای خود را از چند روز قبل شروع میکنند و حتی تا "سایبر ماندی" (Cyber Monday) ادامه میدهند، که تمرکز آن بر فروشهای آنلاین است.
حراجمعه
تاریخچه بلک فرایدی به قرن نوزدهم بازمیگردد، اما شکل مدرن آن در قرن بیستم شکل گرفت. بیایید به ترتیب زمانی بررسی کنیم:
اولین استفاده ثبتشده از عبارت "بلک فرایدی" به سال 1869 میلادی برمیگردد، اما هیچ ارتباطی با خرید نداشت. در آن سال، دو سرمایهدار آمریکایی به نامهای جی گولد و جیمز فیسک تلاش کردند بازار طلا را کنترل کنند، اما شکست خوردند و منجر به سقوط شدید قیمت طلا و بحران مالی در بازار سهام شد. این روز به عنوان "بلک فرایدی" شناخته شد، زیرا بسیاری از سرمایهگذاران ورشکست شدند. این رویداد یکی از اولین موارد استفاده از "بلک" برای توصیف روزهای فاجعهبار مالی بود، مانند "بلک ماندی" در سال 1987.
تخفیف جمعه سیاه
ریشه واقعی بلک فرایدی مدرن به شهر فیلادلفیا در ایالات متحده بازمیگردد. در دهه 1950، پلیس فیلادلفیا از عبارت "بلک فرایدی" برای توصیف روز بعد از شکرگزاری استفاده میکرد. در این روز، هزاران گردشگر و خریدار از حومه شهر به مرکز فیلادلفیا میآمدند تا خرید کنند و برای بازی فوتبال ارتش-نیروی دریایی (Army-Navy) که شنبه برگزار میشد، آماده شوند. این هجوم باعث ترافیک سنگین، تصادفات، دزدی و هرجومرج میشد. افسران پلیس مجبور بودند شیفتهای طولانی کار کنند و این روز را "سیاه" مینامیدند.
در سال 1961، فروشندگان فیلادلفیا تلاش کردند نام را به "بیگ فرایدی" (Big Friday) تغییر دهند تا جذابتر شود، اما این تلاش شکست خورد و "بلک فرایدی" باقی ماند.
تا دهه 1980، اصطلاح بلک فرایدی در سراسر ایالات متحده گسترش یافت. فروشندگان از آن برای تبلیغ فروشهای ویژه استفاده کردند و افسانه "از قرمز به سیاه" را برای توجیه نام ابداع کردند. در این دوره، بلک فرایدی به عنوان پررونقترین روز خرید سال شناخته شد.
با گسترش اینترنت در دهه 2000، بلک فرایدی جهانی شد. کشورهایی مانند بریتانیا، کانادا، استرالیا و حتی کشورهای غیرانگلیسیزبان مانند ایران، آن را پذیرفتند. در بریتانیا، اصطلاح ابتدا به آخرین جمعه قبل از کریسمس اشاره داشت، اما اکنون با نسخه آمریکایی همخوانی دارد. در سالهای اخیر، با رشد تجارت الکترونیک (مانند آمازون)، فروشهای آنلاین بخش عمدهای از بلک فرایدی را تشکیل میدهند.
در ابتدا، بلک فرایدی بیشتر بر فروش فیزیکی تمرکز داشت، اما امروزه ترکیبی از آنلاین و آفلاین است. از نظر اقتصادی، این روز برای خردهفروشان حیاتی است و میتواند تا 20-30% از فروش سالانه آنها را پوشش دهد. با این حال، منتقدان میگویند بسیاری از تخفیفها ساختگی هستند و قیمتها قبل از بلک فرایدی افزایش مییابند تا تخفیف واقعی به نظر برسد.
از منظر فرهنگی، بلک فرایدی نمادی از مصرفگرایی است. حوادثی مانند درگیری برای کالاهای ارزان (مانند سال 2008 که یک کارمند والمارت در اثر هجوم جمعیت کشته شد) نشاندهنده جنبههای منفی آن است. همچنین، با جهانیسازی، تأثیرات زیستمحیطی مانند افزایش زباله و مصرف انرژی مطرح شده است.
بلک فرایدی همیشه روز جمعه بعد از شکرگزاری است. شکرگزاری آخرین پنجشنبه ماه نوامبر است، بنابراین بلک فرایدی بین 23 تا 29 نوامبر قرار میگیرد.
برای مثال:
در سال 2025، شکرگزاری 27 نوامبر بود، پس بلک فرایدی 28 نوامبر.
در سال 2026، شکرگزاری 26 نوامبر است، پس بلک فرایدی 27 نوامبر.
این تاریخ ثابت نیست و بر اساس تقویم تغییر میکند، اما همیشه بخشی از فصل تعطیلات است.
بلک فرایدی نه تنها یک رویداد تجاری است، بلکه تأثیرات گستردهای دارد:
اقتصادی: میلیاردها دلار فروش ایجاد میکند. در سال 2023، فروش آنلاین در ایالات متحده بیش از 9 میلیارد دلار بود.
اجتماعی: تشویق به مصرف، اما همچنین انتقادهایی برای ترویج مصرفگرایی بیش از حد.
جهانی: در کشورهایی مانند ایران، بلک فرایدی از طریق فروشگاههای آنلاین برگزار میشود، هرچند بدون ارتباط مستقیم با شکرگزاری.
1.بلک فرایدی چیست؟
بلک فرایدی یا جمعه سیاه، روزی است که فروشگاهها با ارائه تخفیفهای بزرگ، فصل خرید تعطیلات کریسمس را آغاز میکنند. این روز جمعه پس از عید شکرگزاری در آمریکا است و به یکی از پررونقترین روزهای خرید سال تبدیل شده.
2.چرا به آن بلک فرایدی میگویند؟
نام بلک فرایدی ابتدا از شلوغی و هرجومرج خیابانها در فیلادلفیا آمریکا در دهه ۱۹۵۰ گرفته شد که برای پلیس روز سختی بود. بعدها، فروشندگان آن را به معنای گذار از ضرر (قرمز) به سود (سیاه) در حسابداری تفسیر کردند.
3.بلک فرایدی چه تاریخی برگزار میشود؟
بلک فرایدی همیشه روز جمعه پس از عید شکرگزاری (آخرین پنجشنبه نوامبر) است. در سال ۲۰۲۶، این روز مصادف با ۲۷ نوامبر (۶ آذر ۱۴۰۵) خواهد بود.
4.تاریخچه بلک فرایدی چگونه است؟
ریشه مدرن آن به دهه ۱۹۵۰ در فیلادلفیا برمیگردد، اما در دهه ۱۹۸۰ در سراسر آمریکا گسترش یافت و با رشد اینترنت، به یک پدیده جهانی تبدیل شد. امروزه بسیاری از کشورها از جمله ایران آن را با تخفیفهای آنلاین جشن میگیرند.
5.بلک فرایدی در ایران چگونه است؟
در ایران، بلک فرایدی معمولاً توسط فروشگاههای آنلاین مانند دیجیکالا برگزار میشود و تخفیفهای ویژهای ارائه میدهد، هرچند ارتباط مستقیمی با عید شکرگزاری ندارد و اغلب در اواخر آبان یا اوایل آذر است.
در نهایت، بلک فرایدی از یک روز پرهرجومرج محلی به یک پدیده جهانی تبدیل شده است. اگر به دنبال خرید هستید، همیشه قیمتها را مقایسه کنید تا از تخفیفهای واقعی بهره ببرید!
گرد آوری:بخش علمی بیتوته
