سرویس جهان مشرق - در یک ماه گذشته، تنشها میان ایران و ایالات متحده آمریکا به بیشترین میزان خود از زمان جنگ تحمیلی ۱۲ روزه در ماه ژوئن ۲۰۲۵ رسیده است. افزایش استقرار نیروهای نظامی آمریکا در منطقه، سفرهای مکرر فرماندهان ارشد نظامی واشنگتن به فلسطین اشغالی و سایر کشورهای منطقه، تحرکات گسترده نیروهای مسلح ایران و هشدارهای مکرر به طرفهای خارجی و تشدید رایزنیهای سیاسی میان سران کشورهای منطقه و تماس مکرر پایتختهای عربی با تهران، همگی نشان از احتمال وقوع مجدد تنش میان ایران در برابر رژیم صهیونیستی و آمریکا دارد.
در این میان، بر خلاف انتظار رژیم صهیونیستی، کشورهای غربی و آمریکا که کشورهای حاشیه خلیج فارس از هر اقدامی که علیه جمهوری اسلامی ایران صورت گرفته و کشور را تضعیف کند، استقبال میکنند، اما در هفتههای گذشته، رفتار دولتهای کشورهای حاشیه خلیج فارس متفاوت از انتظارات صهیونیستها و غربیها بوده است.
در هفتههای اخیر، شش کشور پادشاهی حاشیه خلیج فارس، خط مشی محتاطانه و تقریباً سکوت را در قبال تحولات مرتبط با تنش میان ایران و آمریکا برگزیدهاند: اجتناب از دادن بیانیههای تحریک آمیز، اتخاذ موضع بیطرفی و تلاشهای میانجیگرانه بیسروصدا که برای جلوگیری از وخامت وضعیت طراحی شدهاند. در پشت صحنه، یک پارادوکس عمیق آشکار شده است: کشورهای خلیج فارس از ایران و تبعات جنگ میان ایران و آمریکا میترسند.
در کوتاهمدت، آشکارترین تهدید، پاسخ گسترده نظامی ایران به ناوها، اهداف آمریکایی مستقر در کشورهای عربی و احتمالا زیرساختهای آنها است. تاسیسات استخراج و تولید انرژی خلیج فارس، کارخانههای آب شیرینکن، بنادر، پایگاههای ایالات متحده آمریکا و خطوط کشتیرانی - به ویژه تنگه هرمز - همگی اهداف آسیبپذیر کشورهای حاشیه خلیج فارس هستند.
به اذعان کارشناسان و منابع مرتبط با کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، حتی یک اقدام «محدود» نظامی ایران میتواند برای تکان دادن بازارها، افزایش قیمت انرژی و بیثبات کردن بازارهای داخلی کافی باشد.
خاطره حمله به تأسیسات آرامکو در عربستان سعودی در سال ۲۰۱۹ و شلیک نمادین ایران به پایگاه هوایی العدید در قطر در ژوئن ۲۰۲۵ همچنان در ذهن حکام کشورهای منطقه است. برای کشورهای خلیج فارس، درگیری ایالات متحده و ایران، صرفا یک رویداد خارجی غیر مرتبط نیست، بلکه حادثهای بزرگ و سرنوشتساز است که در نزدیکی آنها اتفاق میافتد.
از این رو سیاست فعلی کشورهای خلیج فارس مشخص است: میانجیگری، بیطرفی و تنشزدایی است. عربستان سعودی، قطر و عمان از یکسو برای جلب رضایت واشنگتن به منظور عدم اقدام نظامی تلاش میکنند و این پیام را به طرف آمریکایی منتقل میکنند که هزینه چنین جنگی، در ابتدا بر دوش آنها (کشورهای عربی منطقه) خواهد بود.
از سوی دیگر، حکام این کشورها به تهران این پیام را میدهند که در آمادهسازیهای مربوط به انجام یک اقدام نظامی علیه ایران هیچ شراکتی ندارند و سعی میکنند احتمال تبدیل شدن خلیج فارس به صحنه انتقامجویی ایران را کاهش دهند. همچنین حکام عربی علاقه آشکاری به این مسئله دارند که در جهان به عنوان طرفی که اقدام به میانجیگری و جلوگیری از جنگ کرده است، دیده شوند. از نظر آنها، این موضوع نیز میتواند به آنها کمک کند تا از واکنش ایران علیه خود جلوگیری کنند. از این رو تلاش کشورهای عربی برای تنشزدایی از ترس پاسخ ایران، یک واقعیت مهم را آشکار میکند: اذعان به شکافهای قدرت جدی و آسیبپذیری در برابر حملات انتقام جویان ایران.
در حال حاضر، در کنار ترس از حملات انتقامجویانه ایران، مسئله بحرانی اقتصادی نیز برای کشورهای منطقه مطرح است، چرا که مهمترین شریان اقتصادی کشورهای حاشیه خلیج فارس در معرض خطر است. مقامات عربی بیم دارند که هرگونه حمله، تردد نفتکشها در تنگه هرمز را که حدود یکپنجم نفت جهان از آن میگذرد، مختل کند. ایران میتواند با ایجاد اخلال در حرکتکشتیها، اقتصادهای وابسته به نفت منطقه و جهان را به لرزه درآورد. همچنین، بیثباتی ناشی از جنگ، پروژههای بلندپروازانه اقتصادی مانند «چشمانداز ۲۰۳۰» عربستان را با اختلال جدی مواجه خواهد کرد.
هشداری جدی ایران به پایتختهای عربی منطقه
یکی از مهمترین اخبار روزهای گذشته که توجهات زیادی را به خود جلب کرد، هشدار مستقیم ایران به کشورهای عربی منطقه است مبنی بر اینکه اگر خاک یا حریم هوایی خود را در اختیار حملات احتمالی آمریکا و اسرائیل قرار دهند، هدف اقدامات نظامی جمهوری اسلامی قرار خواهند گرفت. این اخطار، خطقرمزی روشن و بیسابقه ترسیم میکند و به وضوح اعلام میدارد که دوره مصونیت کشورهای عربی از تبعات درگیریهای منطقهای به پایان رسیده است.
بر اساس گزارشهای خبری، یک مقام ارشد ایرانی از طریق مجاری دیپلماتیک به همسایگان منطقهای از جمله عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ترکیه پیامی روشن ارسال کرده است. محتوای این پیام فاقد هرگونه ابهام دیپلماتیک است: هر کشوری که زمین یا آسمان خود را برای یک اقدام تجاوزکارانه علیه ایران در اختیار ایالات متحده قرار دهد، از نظر نیروهای مسلح ایران یک «هدف مشروع» تلقی خواهد شد.
در حال حاضر تمامی کشورهای منطقه از تبعات ماجراجوییهای جدید آمریکا و رژیم صهیونیستی در هراس هستند. پس از سیگنال تهران به کشورهای عربی منطقه مبنی بر داشتن تبعات جدی و گسترده هرگونه تجاوز به خاک ایران از سوی رژیم صهیونیستی و آمریکا و هشدار جدی نسبت به هرگونه استفاده از خاک کشورهای مذکور در تجاوز احتمالی علیه ایران، موج گسترده ای از ترس در کشورهای منطقه، خصوصا کشورهای حاشیه خلیج فارس به راه افتاده است.
به گزارش وبسایت «نیو عرب» کشورهای عربی منطقه، در رابطه با حمله آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، به شدت نگران تأثیرات مستقیم و غیر مستقیم غیرقابل کنترل این جنگ بر منطقه هستند. طبق این گزارش، این کشورها مداخله نظامی آمریکا و اسرائیل در ایران را یک «قمار پرخطر» میدانند که میتواند سراسر منطقه را برای سالهای آینده بیثبات کرده و تبعات غیر قابل جبرانی برای آنها در پی داشته باشد.
هشدار اخیر تهران، این پیام را با وضوح کامل منتقل کرده که هیچ کشوری در منطقه نمیتواند با حفظ امنیت خود، آتش جنگ علیه همسایه را برافروزد. همانطور که در بالا ذکر شد، دورهای که کشورهای عربی بتوانند با حفظ فاصله، از مزایای اتحاد با غرب و رژیم صهیونیستی بهرهمند شوند و در اقدامات صهیونیستی - آمریکایی بر علیه منافع عالی ایران سهیم شوند، بدون آنکه هزینه درگیری مستقیم با ایران را بپردازند، به طور رسمی به پایان رسیده است. انتخاب آنان میان همکاری با یک برنامه تهاجمی خارجی یا پایبندی به ثبات منطقهای، سرنوشت ساز خواهد بود.
