عصر ایران؛ علیرضا سلطانی - حضور وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران در اجلاس وزرای انرژی کشورهای عضو بریکس در هند را باید یکی از مهمترین فرصتهای دیپلماسی انرژی کشور در سالهای اخیر دانست. این اجلاس در مقطعی حساس از تحولات بازار جهانی انرژی برگزار میشود و از آن جهت اهمیت ویژه دارد که بستری کمنظیر برای گفتوگو و رایزنی مستقیم با بزرگترین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان نفت جهان فراهم میکند. از این منظر، سفر وزیر نفت به هند صرفاً یک حضور تشریفاتی در یک نشست چندجانبه نیست، بلکه میتواند به فرصتی راهبردی برای پیشبرد اهداف کلان ایران در عرصه انرژی و تقویت جایگاه کشور در معادلات نفتی جهان تبدیل شود.
اجلاس وزرای انرژی بریکس را میتوان یکی از مهمترین فرصتهای دیپلماسی انرژی ایران در سالهای اخیر دانست. اهمیت این نشست صرفاً به حضور همزمان برخی از بزرگترین تولیدکنندگان و مصرفکنندگان انرژی جهان محدود نمیشود، بلکه از آن جهت حائز اهمیت است که بستری کمنظیر برای شکلگیری رایزنیهای راهبردی و ایجاد اجماع سیاسی و اقتصادی پیرامون جایگاه آینده ایران در بازار جهانی نفت فراهم میکند.
در شرایط کنونی، بریکس بیش از آنکه یک ائتلاف صرفاً اقتصادی باشد، به تدریج در حال تبدیل شدن به یکی از مراکز مهم شکلدهی به ترتیبات جدید اقتصاد و انرژی جهان است. حضور کشورهایی مانند چین، هند، روسیه، برزیل، آفریقای جنوبی، عربستان سعودی و دیگر اعضای این مجموعه، بریکس را به نهادی تبدیل کرده که بخش قابل توجهی از تولید، مصرف و تجارت جهانی انرژی را در اختیار دارد. از این رو، هرگونه گفتوگو درباره آینده بازار نفت بدون در نظر گرفتن ظرفیتهای این مجموعه، ناقص خواهد بود.
برای ایران، اجلاس انرژی بریکس فرصتی است تا موضوع بازگشت فعالتر خود به بازار جهانی نفت را نه صرفاً در قالب روابط دوجانبه، بلکه در چارچوب یک رویکرد چندجانبه و ائتلافی پیگیری کند. چنین رویکردی میتواند ضمن کاهش هزینههای سیاسی، زمینه درک مشترک میان اعضای بریکس درباره اهمیت حضور ایران در معادلات انرژی جهان را فراهم آورد.
یکی از ویژگیهای ممتاز این اجلاس، حضور همزمان دو گروه اصلی تأثیرگذار بر بازار جهانی نفت است؛ از یک سو تولیدکنندگان بزرگ نفت و از سوی دیگر مصرفکنندگان عمده انرژی. این ویژگی به ایران امکان میدهد تا در یک چارچوب واحد، گفتوگوهای خود را با هر دو گروه پیش ببرد و از ظرفیت بریکس برای نزدیک کردن دیدگاههای تولیدکنندگان و مصرفکنندگان درباره نقش آینده ایران در بازار استفاده کند.
در بخش تولیدکنندگان، کشورهایی مانند روسیه، عربستان سعودی و سایر صادرکنندگان بزرگ نفت از بازیگران تعیینکننده در تحولات بازار جهانی محسوب میشوند. گفتوگو با این کشورها میتواند به شکلگیری درک مشترکی از ضرورت حفظ ثبات بازار و مدیریت تحولات آینده آن کمک کند. همچنین چنین رایزنیهایی میتواند زمینه را برای کاهش نگرانیهای احتمالی و ایجاد فضای همکاری میان بازیگران اصلی عرضه نفت فراهم سازد.
در سوی دیگر، حضور مصرفکنندگان بزرگی مانند چین، هند، برزیل و آفریقای جنوبی اهمیت ویژهای دارد. این کشورها نه تنها از بزرگترین بازارهای انرژی جهان به شمار میروند، بلکه بخش مهمی از رشد تقاضای جهانی نفت در دهههای آینده نیز در همین اقتصادهای نوظهور شکل خواهد گرفت. از این رو، اجلاس هند فرصتی مناسب برای تقویت گفتوگوهای راهبردی با این کشورها و ترسیم افقهای جدید همکاری در حوزه انرژی است.
فراتر از مذاکرات دوجانبه، خود ساختار بریکس نیز ظرفیت قابل توجهی برای حمایت از نقشآفرینی بیشتر ایران در بازار انرژی دارد. فلسفه شکلگیری این مجموعه بر تقویت همکاری میان اقتصادهای نوظهور و کاهش وابستگی به ترتیبات سنتی اقتصاد جهانی استوار بوده است. در چنین چارچوبی، حمایت از حضور فعال یکی از مهمترین دارندگان ذخایر نفت و گاز جهان در بازارهای بینالمللی میتواند با اهداف کلان بریکس همسو باشد.
در مجموع، سفر وزیر نفت ایران به اجلاس انرژی بریکس در هند فرصتی ارزشمند برای فعالسازی همزمان دیپلماسی انرژی دوجانبه و چندجانبه است. این نشست میتواند به بستری برای ایجاد همگرایی میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان بزرگ انرژی، تقویت جایگاه ایران در معادلات نفتی جهان و شکلدهی به یک رویکرد ائتلافی در حمایت از نقشآفرینی پررنگتر ایران در بازار جهانی نفت تبدیل شود؛ هدفی که نه تنها با منافع ایران، بلکه با منافع بلندمدت بسیاری از اعضای بریکس و ثبات بازار جهانی انرژی نیز همسو است.
