استاد دروس خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم، اتهام اصلی وارده به امام حسین(ع) را بر هم زدن وحدت و تمرد از حاکم خواند و خطاب به شیعیان امام حسین(ع) هشدار داد: شیعه برای عدم پذیرش این رویه هزینه سنگینی در طول تاریخ پرداخته است مبادا آن رویه اصالت نظم و حکومت و قدرت و اولویت بر عدالت و آزادی در جامعه ما تکرار شود.

 

به گزارش ایرنا، آیت الله سروش محلاتی، در سومین نشست «عاشورا و امروز ما» در کانون توحید، با استناد به منابع تاریخی اتهام اصلی امام حسین(ع) را تمرد از خلیفه مسلمین دانست و افزود: ابن خلدون می گوید، «صحابه و تابعین با حسین بن علی همراهی نکردند، گرچه با یزید مخالف بودند و او را فاسق می دانستند، اما معتقد بودند خروج حسین موجب هرج و مرج در جامعه می شود و یک نظام فاسد بهتر از بی نظمی است» در متون تاریخی هم این مطرح است که ظلم و فساد بهتر از بهم زدن نظم است و این یک نظریه است که اصل نظم بر آزادی، عدالت و رعایت حقوق انسانها تقدم دارد.

 

وی افزود: در صدر اسلام و نیم قرن پس از پیامبر، دو بار این پدیده رخ داد و جامعه علیه خلیفه وقت شورش کرد که بار اول به قتل عثمان منجر شد و بار دوم به شهادت سیدالشهدا(ع). در مرتبه اول که حرکت اعتراضی عمومی بود، خلیفه سوم هم عیب ها و اشکالات را انکار نمی کرد اما به معترضان می گفت: نظام حکومت را به هم نزنید که برهم زدن نظم و اعتراض، موجب تفرقه و اختلاف در جامعه می شود و این مذموم است. عثمان در ماه های آخر سخنان قابل توجهی دارد و مثلا در آخرین خطبه اش در مسجد مدینه می گوید: «برحذر باشید از حوادث تلخی که ممکن است بر اثر اعتراضات اتفاق بیفتد، اتحاد را حفظ کنید و گروه، گروه نشوید» و آیه قران در مورد وحدت را هم خواند.

 

به گفته سروش محلاتی، نکته اینجاست که جباران و دیکتاتورها، چون قدرت را در دست دارند، همواره وحدت را متناسب با نفع خود تعریف می کنند و می گویند اگر ما آسیب ببینیم، وحدت آسیب می بیند و اختلاف و تفرقه پیش می آید. عثمان به منتقدان به فساد، غارت بیت المال، باند بازی و سوء استفاده از قدرت می‌گفت: شما دارید تفرقه ایجاد می کنید و وحدت را به هم می زنید. حتی نماینده عثمان هم به مسجد آمد و گفت: ساکت باشید، از پیامبر شنیدم که وقتی در جامعه پیشوایی باشد، هرکس خروج کند بر رهبر، باید کشته شود و بعد توضیح داد: والله پیامبر نگفت حاکم عادل باشد، هرکسی که هست!

 

 

وی این رویکرد را یک نگاه ریشه دار ارزیابی کرد که طبق آن، اولا مهمترین اصل در جامعه، حفظ نظم و حکومت است و حتی اگر همه ارزشها، مثل عدالت، ازادی و حقوق مردم آسیب ببیند، باید حکومت حفظ شود و ثانیا مجازات برهم زدن نظم در جامعه، قتل و اعدام است.

 

سروش محلاتی ادامه داد: بنابر همین نگاه، امام حسین(ع) مرتکب بزرگترین جرم شده، چون بر رهبر و امام جامعه خروج کرده و نظم را بهم زده است. معاویه هم براساس گزارش جاسوسان خود که نوشته بودند معترضان حکومت به خانه حسین(ع) تردد دارند، در نامه ای خطاب به امام حسین نوشت: «حسین! تقوا داشته باش و از ایجاد اختلاف در امت بپرهیز!» ابن زیاد هم اتهام مسلم بن عقیل را ایجاد اخنلاف در امت اسلامی عنوان و او را اعدام کرد، وگرنه مسلم که دست به اسلحه نبرده بود. بنابراین هر مخالفتی با نظم موجود، یا همان «اراده و خواست رهبر و حاکم جامعه»، مجازاتش قتل است.

 

استاد حوزه علمیه قم در بیان دو رویکرد متفاوت در جهان اسلام گفت: اهل سنت، در قرون متمادی گذشته این اصل تقدم نظم بر عدالت را پذیرفته اند، اما شیعه از ابتدا روش دیگری داشته است. چون خروج امام حسین(ع) از یک سو و تعالیم ائمه، این را اثبات کرد که نظم جامعه آن قدر قداست و اهمیت ندارد که عدالت و آزادی به پایش قربانی شود. البته اهل سنت معاصر هم به این موضوع نگاه انتقادی دارند و مرحوم عبدالرحمن کواکبی صراحتا می گوید: نظم بر عدالت تقدم ندارد و اگر لازم شد باید اصلاح کرد و نظم جدیدی بوجود آورد.

 

وی ادامه داد: پرسش مهم این است که اگر نظم و وحدت جامعه «مقدس» و بالاتر از عدالت و آزادی است، چرا امام حسین(ع) بر امام و پیشوا و حاکم و خلیفه مسلمین خروج کرد و نظم موجود آن روز را به هم ریخت؟ با این وصف، شیعه نمی تواند قداستی برای نظم و حکومت قائل شود که با آن، جلوی هر حرکت اصلاحی را بگیرد.

 

سروش محلاتی در ادامه به روایتی اشاره کرد که اهل سنت از پیامبر نقل می کنند و طبق آن پیامبر در پاسخ به این سوال که: «اگر بعد از شما کسانی بر قدرت بودند که حق خودشان را از ما می گرفتند و حقی که ما داریم را نمی دادند، آیا می شود با آنها جنگید؟» فرمود: آنها هرچه کردند، گردن خودشان، شما هم هرچه کنید گردن خودتان. یعنی ظلم را تحمل کنید و به حاکم اعتراض نکنید.

 

علامه طباطبایی در جلد ۱۵ المیزان این روایت اهل سنت را نقد می کند و می گوید: اسلامی که حقیقتش عدل است، اجازه نمی دهد سلطان جائر بر مردم حکومت کند و به مردم اجازه اعتراض ندهد. تحقیقاتی که در علوم اجتماعی صورت گرفته نشان می دهد مفاسد رژیمهای ظالم بیش از مفاسد انتقال قدرت است. برای رسیدن به عدالت، هزینه باید داد اما اگر مردم هزینه ندهند، هزینه تحمل ظلم و فساد بیشتر است. بنابراین علامه می گوید: مضمون این روایت مخالف عقل و اسلام است. در واقع نظم و حکومت خود وسیله و ابزار است، نظم برای تامین امنیت و امنیت برای تحقق عدالت است، بنابراین عدالت است که اصالت دارد، نه نظم.

 

 

سروش محلاتی با قرائت بخش دیگری از نظرات علامه طباطبایی گفت: ایشان در جلد سوم المیزان می گوید: «جوامع بشری از ترس اینکه با تضعیف دولت وقت، دولتهای دیگر بر آنها بتازند، ناگزیر بودند به ظلم و جور دولت خود تن دهند و با روش ظالمانه آنها خو می‌کردند و فکر نکردند چرا باید حکومت یک فرد خودکامه را بپذیرند؟ چرا حکومت مردم بر مردم ایجاد نشود؟ چه بسا بعد از قتل و هلاکت پادشاه و رییس خودکامه، مردم براثر نداشتن زمامدار، احساس ناامنی و خطر می کردند و یک گردن کلفت دیگر را سرکار می آوردند و او حاکم جدید می شد و ظلم می کرد. تا اینکه انسانها فهمیدند: طبع حکومت فرد بر جامعه همین است که او را خودکامه و مستبد می سازد» بنابراین بشر، حکومت فردی را حذف کرد تا ناگزیر به تغییر حکومت با بی نظمی و خونریزی نباشد.

 

این پژوهشگر فقه سیاسی ادامه داد: البته در منظر برون دینی نیز همین دو دیدگاه وجود دارد و برخی مثل هابز بر اصالت نظم تاکید داشتند که دیدگاه آنان توسط سایر متفکران نقد شده و امروز دیگر معتبر نیست. بنابراین بر اساس مبانی شیعه، انتقاد و طرح سوال و مخالفت با تصمیمات حکومت نباید جرم امنیتی تلقی شود، برخورد امیرمومنان با خوارج حتی وقتی نظم را بر هم می زدند با مدارا رفتار می کرد و حتی وقتی اردوگاه نظامی برای شورش زدند، از گفتگو با آنها دست نکشید.

 

وی گفت: مسیر شهادت امام حسین(ع) از آنجا اغاز شد که از بیعت با یزید خودداری کرد و استاندار مدینه او را متهم به تفرقه افکنی و اختلاف کرد. در روز عاشورا هم دقیقا همین اتهام را تکرار کردند و گفتند: «مبادا در کشتن حسین تردید کنید که از دین خارج شده، چون از امام مسلمین اطاعت نکرده است.»

 

آیت‌الله سروش محلاتی در پایان سخنانش هشدار داد: شیعه در طول تاریخ با دنباله روی از سیدالشهدا، برای عدم پذیرش این رویه هزینه سنگینی پرداخته است مبادا آن رویه اصالت نظم و حکومت و قدرت و اولویت بر عدالت و آزادی در جامعه ما تکرار شود.