هیاتهای ایران و آمریکا در حالی عازم «بورگن اشتوک» محل مذاکرات فنی شدهاند که مساله نقض آتشبس در لبنان همچنان دورنمای این تفاهمنامه را تهدید میکند. در پاسخ به این نقض عهد، قرارگاه خاتم در بیانیهای اعلام کرد که تنگه هرمز بسته خواهد شد.
به گزارش دنیای اقتصاد، در شرایطی که تحولات دیپلماتیک میان ایران و آمریکا وارد مرحلهای تازه شده، سفر دوباره یک مقام ارشد پاکستانی به تهران و همزمانی آن با سفر هیاتهای مذاکرهکننده تهران و واشنگتن به بورگناشتوک برای مذاکرات فنی در سوئیس، نشانههایی از تلاشهای منطقهای و بینالمللی برای تثبیت آتشبس، جلوگیری از بازگشت تنشها و هموارسازی مسیر یادداشت تفاهم را برجسته کرده است.
عصر روز گذشته اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد که هیات مذاکرهکننده ایران به ریاست محمدباقر قالیباف راهی محل مذاکرات خواهد شد. بقائی گفت که این سفر در راستای پیگیری اجرای تعهدات طرف مقابل انجام میشود. وی با بیان اینکه تعهدات هر دو طرف روشن است، در عین حال گفت: «ما به تعهدات خود پایبند بودیم ولی طرف مقابل به تعهدات خود در موضوع آتشبس در لبنان عمل نکرده است.» در همین ارتباط و در پاسخ به حملات مجدد اسرائیل علیه لبنان، قرارگاه خاتم اعلام کرد تنگه هرمز بسته خواهد شد. در بیانیه قرارگاه خاتم آمده است: نظر به بدعهدی و پیمانشکنی آشکار آمریکا نسبت به عدم اجرای بند اول تفاهمنامه پایان جنگ و در واکنش به نقض بیوقفه و مستمر آتشبس توسط اسرائیل در جنوب لبنان و کشتار بیرحمانه و آوارگی صدها هزار نفر از مردم این سرزمین و همچنین با توجه به عقبنشینی نکردن نیروهای اسرائیلی از اراضی جنوب لبنان، اعلام میدارد تنگه هرمز به روی تردد شناورها بسته خواهد شد.»
سید محسن نقوی وزیر کشور پاکستان، روز شنبه در کمتر از یک ماه برای سومین بار راهی ایران شد؛ سفری که با توجه به جایگاه اسلامآباد در میانجیگری روابط بین ایران و آمریکا بهویژه با شروع مسیر ۶۰ روزه حائز اهمیت است. اگرچه جزئیات رسمی محورهای این سفر اعلام نشده، اما تکرار حضور مقام پاکستانی در تهران در مقطع حساس کنونی، نشاندهنده تلاش برای حفظ کانالهای ارتباطی و نقشآفرینی در روند تحولات پس از توافق اخیر میان ایران و آمریکا است.
پاکستان در ماههای اخیر تلاش کرده میان حفظ روابط راهبردی خود با کشورهای منطقه و مدیریت مناسبات با قدرتهای بزرگ تعادل برقرار کند. هممرزی با ایران، نگرانیهای مشترک امنیتی و تاثیر مستقیم تحولات خاورمیانه بر ثبات داخلی پاکستان، باعث شده اسلامآباد همواره از کاهش تنش میان تهران و واشنگتن حمایت کند. از همین منظر، سفرهای پیدرپی وزیر کشور پاکستان به تهران میتواند بخشی از تلاشهای دیپلماتیک برای اطمینان از استمرار مسیر گفتوگو و جلوگیری از بازگشت بحران تلقی شود.
همزمان با این تحرکات منطقهای، گزارشهایی درباره آماده شدن هیاتهای ایران و آمریکا برای سفر به سوئیس، محل برگزاری مذاکرات فنی، منتشر شده است. یک منبع پاکستانی اعلام کرده که استیو ویتکاف، نماینده آمریکا در این روند، وارد سوئیس شده و قرار است طی دو روز آینده نشست مقدماتی برای اجرای دوره ۶۰ روزه مورد توافق برگزار شود. العربیه هم خبر داده کوشنر به محل برگزاری مذاکرات ایران و آمریکا در بورگن اشتوک رسیده است.
بر اساس این گزارشها، مذاکرات پیشرو بیشتر ماهیتی فنی و اجرایی خواهد داشت؛ مذاکراتی که قرار است چارچوبهای عملی توافق اولیه را بررسی کرده و درباره سازوکارهای مربوط به مرحله ۶۰ روزه گفتوگو کند. با این حال، اهمیت این نشست فراتر از مسائل فنی است، زیرا موفقیت یا شکست آن میتواند بر فضای سیاسی منطقه و آینده تعاملات میان ایران و آمریکا تاثیر بگذارد. یکی از محورهای مهم مورد توجه ایران در روند آتشبس، مساله اجرای کامل آن در تمامی جبهههاست. تهران بارها تاکید کرده که آتشبس نمیتواند محدود به یک جبهه خاص باشد و باید شامل تمامی عرصههای درگیری، از جمله لبنان، شود. این در حالی است که از نگاه ایران، موارد متعددی از نقض آتشبس توسط اسرائیل در لبنان رخ داده و همین موضوع نگرانیهایی درباره دوام توافق ایجاد کرده است. مقامهای ایرانی معتقدند که هرگونه توافق برای کاهش تنش زمانی میتواند پایدار باشد که همه طرفها به تعهدات خود پایبند بمانند. از این منظر، اجرای آتشبس تنها روی کاغذ کافی نیست و نیازمند سازوکارهایی برای نظارت، تضمین و جلوگیری از اقدامات تحریکآمیز است.
بهنظر میرسد مساله لبنان در دستیابی به توافق در بازه ۶۰ روزه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا هرگونه درگیری دوباره در این جبهه میتواند به سرعت بر فضای کلی منطقه تاثیر بگذارد. ایران بارها اعلام کرده که ثبات منطقهای بدون توقف اقدامات نظامی و رعایت تعهدات آتشبس امکانپذیر نخواهد بود. در مقابل، طرفهای غربی و اسرائیل نگرانیهای امنیتی خود را مطرح کردهاند که همین اختلاف دیدگاهها یکی از پیچیدگیهای اصلی مسیر پیشرو محسوب میشود. در کنار موضوع آتشبس، مذاکرات فنی ایران و آمریکا در سوئیس در حالی برگزار میشود که همچنان مجموعهای از مسائل حلنشده میان دو طرف وجود دارد. اگرچه توافق اخیر توانسته از شدت فوری بودن بحران بکاهد، اما بسیاری از اختلافات راهبردی همچنان باقی ماندهاند؛ از موضوعات مرتبط با برنامه هستهای ایران گرفته تا مسائل منطقهای و نگرانیهای امنیتی.
به همین دلیل، مرحله ۶۰ روزه پیشرو برای بسیاری از بازیگران منطقهای بهعنوان یک دوره آزمون شناخته میشود؛ دورهای که مشخص خواهد کرد آیا توافق موجود میتواند به یک روند پایدار دیپلماتیک تبدیل شود یا صرفا یک توقف موقت در چرخه تنشها خواهد بود. در این میان، نقش کشورهای منطقه نیز پررنگتر شده است. پاکستان، عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه تلاش دارند از تبدیل دوباره اختلافات ایران و آمریکا به یک بحران گسترده جلوگیری کنند؛ زیرا هرگونه تشدید تنش میتواند پیامدهای امنیتی، اقتصادی و انرژی گستردهای برای منطقه داشته باشد.
بازگشت آرامش به مسیرهای دریایی، کاهش نگرانی در بازار انرژی و ایجاد فضای مناسبتر برای همکاریهای اقتصادی از جمله اهدافی است که کشورهای منطقه از روند کاهش تنش دنبال میکنند. اما تجربه سالهای گذشته نشان داده که ثبات پایدار تنها با توافقهای کوتاهمدت حاصل نمیشود و نیازمند حل تدریجی اختلافات عمیقتر است. اکنون نگاهها به سوئیس دوخته شده است؛ جایی که قرار است هیاتهای ایران و آمریکا در یک نشست فنی، نخستین گامهای اجرای توافق ۶۰ روزه را بررسی کنند. در کنار میز مذاکرات، سفرهای دیپلماتیک منطقهای نیز ادامه دارد؛ نشانهای از اینکه آینده این توافق نه فقط در پایتختهای ایران و آمریکا، بلکه در تعامل میان بازیگران منطقهای نیز تعیین خواهد شد.
