به گزارش خبرنگار موسیقی ایرنا، کنسرتها و اجراهای صحنهای موسیقی پس از پنج ماه وقفه در پی ناآرامیها، اتفاقات دی ماه ۱۴۰۴ و جنگ تحمیلی سوم از اوایل اردیبهشت ماه ۱۴۰۵ با اعلام آتشبس و بهبود شرایط، فعالیت خود را آغاز کردند. هر چند که در این مدت برخی از رویدادهای موسیقی نیز متوقف نشدند و به فعالیت خود ادامه دادند؛ چهل و یکمین جشنواره موسیقی فجر بهمن ماه سال گذشته به صورت محدود و به گونهای متفاوت از سالهای گذشته برگزار شد.
در جریان جنگ تحمیلی سوم نیز برخی از هنرمندان ضمن تولید آثار موسیقایی، در رویدادهای مرتبط شرکت کرده و آثاری را برای مخاطبان اجرا کردند که در مواردی میتوان به آنها کنسرتهای خیابانی رایگان نیز اطلاق کرد.
ویژه برنامه «برای ایران، سرچشمه هنر» ۱۲ تا ۲۲ فروردین ماه با برگزاری برنامههای متنوع فرهنگی هنری شامل نقالی، تعزیه، نمایش خیابانی، اجرای قطعات موسیقی ملی میهنی و مرتبط با شهدای جنگ رمضان به همت معاونتها و بخشهای مختلف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در محوطه مجموعه تئاترشهر برگزار شد. هنرمندانی همچون محمد گلریز، مهدی انسانی، زانکو، هاتف، محمد فرشتهنژاد، رضا رحیمیان، امیر حقیقت، گروههای موسیقی نواحی؛ آذربایجانی «سازینه»، گروه موسیقی «مازرون» از استان مازندران در این ویژه برنامه، آثاری را اجرا کردند.
همچنین آیین مردمی «سین هشتم، سوگ میناب» ۱۷ فروردین ماه همزمان با ویژه برنامه «برای ایران، سرچشمه هنر» به مناسبت چهلمین روز شهادت دانشآموزان مدرسه شجره طیبه میناب به همت وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سایر نهادهای فرهنگی در مجموعه تئاتر شهر برگزار شد.
پرفورمنس «سین هشتم، سوگ میناب» به نویسندگی، طراح موسیقی و کارگردانی آرش امینی و روایت باران جلالزاده در این رویداد اجرا شد، در این پرفورمنس با حضور گروههای موسیقی نواحی بوشهر، لرستان، تربت جام، ترکمن صحرا و گروه دفنوازان صبح تا عصر روز وقوع حادثه دبستان شجره طیبه میناب، روایت شد.
رویداد «به نام ایران» در جریان جنگ تحمیلی سوم، از پنجم فروردین ماه به مدت ۱۰ شب، با بخشهایی از جمله نقالی و شاهنامهخوانی با حضور مرشد میرزاعلی، اجرای موسیقیهای میهنی، شعرخوانی، آیینهای نمایشی در محوطه بوستان باغ فردوس تجریش، مقابل درب موزه سینما، برگزار شد.
در امتداد این برنامه، هنرمندان و دوستداران فرهنگ و هنر در واکنش به تجاوز دشمن و همراستا با دیگر اقشار جامعه با شعار «من ایرانم»، از ۱۷ فروردین به مدت ۱۰ شب، در باغ فردوس تهران گرد هم آمدند، همخوانی سرودهای ملی و حماسی، اجرای موسیقی زنده توسط خوانندگانی همچون زانکو، مُجال، امیر تاجیک، علیرضا پوراستاد، حسین حقیقی، امیر تیموری، غلامرضا صنعتگر، حامد طاها، علیاکبر قلیچ، صادق شیخزاده، میلاد هارونی، محسن توسلی، حامد مظهرنیا، بابک افرا و آیین یادبود برای شهدای جنگ از بخشهای اصلی این برنامه بود.
ویژه برنامه «از خلیج تا دریاچه؛ تا ابد فارس» به مناسبت دهم اردیبهشتماه، روز ملی خلیج فارس با حضور گروههای مختلف هنری از جمله گرشا رضایی خواننده موسیقی پاپ در مجموعه دریاچه شهدای خلیج فارس برگزار شد.
رویداد «گذر خلیج فارس» ۱۱ اردیبهشت ماه به مناسبت روز ملی خلیج فارس با حضور بیش از ۵۰ گروه موسیقی و ۲۰۰ نوازنده در گونههای مختلف موسیقی شامل پاپ، راک، سنتی، محلی و نغمههای اقوام مختلف ایرانی از جمله ترکی، لری، کردی، جنوبی، مازندرانی، گیلکی، خراسانی در مجموعه دریاچه شهدای خلیج فارس برگزار شد.
انتقاد از بیتوجهی به مشکلات معیشتی هنرمندان موسیقی
توقف طولانی مدت کنسرتها، ضربه سنگینی به بدنه اقتصادی هنر وارد کرد. تامین معیشت بسیاری از هنرمندان موسیقی؛ از نوازندگان و خوانندگان گرفته تا عوامل فنی، صدابرداران و تیمهای اجرایی، همگی با بحران معیشتی روبه رو هستند.
مصطفی راغب خواننده موسیقی پاپ اردیبهشت ماه در صفحه شخصی خود در فضای مجازی درباره وضعیت معیشت هنرمندان موسیقی در شرایط کنونی کشور خطاب به این هنرمندان و از سرگیری کنسرتهای موسیقی نوشت: «کلامی با رفقای هنرمندم به خصوص جامعه موسیقی: رفقای نازنینم، در این چهار ماه که میدونم چه شرایط سختی داشتید بخاطر بیکاری، کسی حتی سراغ شمارو نگرفت که این مبلغ پول رو بگیر و خرج زندگیتو بده !!!! و بعضیها البته بیشتر کسانی که خارج از کشور بودند به همهمون فحاشی کردند و ناسزا گفتن که حق نداری بری اجرا. مانع از کسب درآمد و رزق و روزی ما شدند.
خودشون درآمدشون رو دارند و فقط شعار دادن بلدن. دلشون به حال جامعه موسیقی نمیسوزه. نمیدونن هنر برای ما سرگرمی نیست، بلکه محل ارتزاق و کسب درآمده، اهم از «صدابردار، نورپرداز و بالغ بر ۱۵۰ نفر عوامل که درآمدشون از این راهه» نگاهتون فقط به خدا باشه و هیچ توجهی به آدمای به ظاهر دلسوز نکنید. انسان واقعی هیچ وقت مانع رزق و روزی دیگران نمیشه. امیدوارم شرایط اقتصادی برای همه مردم نازنین روبه بهبودی باشه.»
راغب همچنین درباره برگزاری کنسرتهای رایگان نوشت: «کاش در این شبها که مردم نیاز دارند برای حال خوب، مسئولان شرایط کنسرت خیابانی رو فراهم کنند که همه بتونند به صورت رایگان شرکت کنند. بنده آمادگی خودم رو اعلام میکنم در این شرایط سخت»
همچنین یکی از رسانههای حوزه موسیقی درباره تعطیلی کنسرتها نوشت: «بیش از چهار ماه از آخرین کنسرت گذشته است. میدانیم که شرایط دی ماه، آن همه ناراحتیها، اتفاقات مدرسه میناب و اتفاقهایی که هنوز هم با آنها درگیر هستیم، فشار زیادی به همه وارد کرده است. بیاینترنتی، کلافگی، بیکاری و بی هدفی هم به این وضعیت اضافه شدهاند.
اما یک سوال جدی وجود دارد آیا واقعاً کنسرت فقط در داخل ایران «عادیسازی» محسوب میشود اما در خارج از ایران نه؟ موسیقی شغل خیلیهاست. افراد زیادی از راه کنسرت کسب درآمد میکنند. اینکه یک هنرمند در آلمان یا انگلیس کنسرت برگزار کند، کاملاً پذیرفته و حتی خوب تلقی میشود؛ پس چرا در ایران مردم نتوانند حتی برای دو ساعت حال خوبی را تجربه کنند؟ باور کنید حال خیلی از ما آن قدر خوب نیست که از چنین لحظات آرامشبخشی بگذریم. ما به کمی آرامش و حال خوب نیاز داریم. کنسرتها را باز کنید هر کسی که دوست داشت، بلیت میخرد و میرود و هر کسی هم نخواست نمیرود. لطفاً به انتخابها و نظرهای یکدیگر احترام بگذاریم.»
از سرگیری کنسرتها و حمایت وزارت فرهنگ
پس از بهبود شرایط کشور و اعلام آتشبس، زمزمههایی برای ازسرگیری کنسرتها و رویدادهای موسیقایی شنیده شد، مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ۲۲ فروردین ماه در آیین پایانی «برای ایران؛ سرچشمه هنر» درباره از سرگیری اجراهای فرهنگی و هنری، تئاتر و موسیقی خبرداد و گفت: امیدوارم که شاهد فعالیت عادی هنرمندان در حوزه موسیقی در تهران و سراسر کشور باشیم.
شفیعی اردیبهشتماه نیز در گفتوگو با ایرنا بیان کرد: موسیقی در حوزه کنسرتها که بخش خصوصی دارد فعالیت خود را شروع میکند هر چند اینترنت بسیار امر مهمی برای کنسرتهای بزرگتر است و مخاطب باید آگاه و جذب شود که روزهای پیشرو با فعال شدن اینترنت، کنسرتها با شور و حال و حضور هنرمندان و مخاطب فعال میشود.
بابک رضایی مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز اردیبهشت ماه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا درباره از سرگیری کنسرتهای موسیقی پس از چند ماه وقفه و اتفاقات اخیر در کشور اظهار کرد: سیاست وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حوزه مسئولیت خود که صدور مجوز و تسهیل امور است، حمایت از هنرمندان و استقبال از برگزاری اجراهای موسیقی است. در این زمینه مذاکراتی نیز آغاز شده اما با توجه به وقفه چند ماهه، ازسرگیری کنسرتها نیازمند زمان است.
آغاز کنسرتها در یک مجموعه تئاتر
کنسرت موسیقی «کینگ رام» نخستین کنسرت پس از جنگ تحمیلی به تهیهکنندگی سجاد افشاریان از چهارم تا ۱۵ اردیبهشت طی دو سانس در مجموعه تئاتر لبخند برگزار شد. این کنسرت با استقبال قابل توجه مخاطبان روبهرو شد و ۲۴ اردیبهشت نیز در سالن حافظ شیراز به روی صحنه رفت، «کینگ رام» همچنین خردادماه به روی صحنه میرود.
تمرینات ارکستر موسیقی ملی ایران از فروردین ماه امسال در تالار رودکی تهران آغاز شد. این ارکستر ۲۳ فروردین ماه، در آیین سوگ اربعین شهادت آیتالله سیدعلی خامنهای رهبر معظم انقلاب با عنوان «امینِ ایران» به روی صحنه رفت. نخستین کنسرت رسمی ارکستر ملی ایران در سال ۱۴۰۵ با عنوان «آن آبی ایرانی» به رهبری همایون رحیمیان و خوانندگی حسین علیشاپور ۱۰ اردیبهشت ماه همزمان با روز ملی خلیج فارس در تالار وحدت برگزار شد.
کنسرت ارکستر موسیقی ملی ایران با عنوان «از دیارِ نغمهخوانی» و اجرای آثاری از زندهیاد استاد علی تجویدی ۲۰ خردادماه در تالار وحدت روی صحنه میرود.
ارکستر سمفونیک تهران نیز ۲۳ اردیبهشت ماه در رویداد «شاهنامه و هویت ایرانی» به رهبری آرش امینی و همراهی گروه کُر به روی صحنه رفت و نخستین کنسرت رسمی ارکستر سمفونیک تهران در سال ۱۴۰۵ با عنوان «از فراسوی مرزها» شامگاه پنجشنبه (۳۱ اردیبهشت ماه) به رهبری مهمان امید محرابی با اجرای آثاری از آهنگسازان برجسته جهان و ایران در تالار وحدت برگزار شد.
کنسرتهای ارکستر «مسیحا» به رهبری مجتبی حبیبی با عنوان «همصدا ۳»، ارکستر «میترا» با عنوان «یادگاه» به رهبری محمدرضا صفوی، رسیتال پیانو فریدون ناصحی مدرس و نوازنده پیشکسوت پیانو، خوانندگانی همچون مجید خراطها، گروههای «بمرانی»، «پالت»، اجراهای مشترک «آرش سعیدی و نیما رمضان»، «حامی و رضا تاجبخش آواز و پیانو»، هادی حدادی، سینا ذکایی (پروژه کاست) نیز در ماههای اخیر برگزار شدند و برخی از هنرمندان کنسرتهایی را برای خردادماه تدارک دیدند.
چهارمین برنامه از سلسله برنامههای «موزیک تک» با طراحی و دبیری محسن شریفیان و مدیریت پروژه علی مغازهای با محوریت «صداهای جنوب و با درنگی بر موسیقی جنوب ایران» و سلسله برنامههای «موسیقی در موزه» با عنوان «همنوایی یک» اردیبهشت ماه با همکاری انجمن موسیقی ایران در موزه هنرهای معاصر تهران برگزار شد. گروه «لیان بوشهر» به سرپرستی محسن شریفیان در برنامه قدردانی از امدادگران کشور طی سه شب روی صحنه رفت.
مراکز فرهنگی هنری خصوصی نیز این روزها میزبان بعضی از رویدادها و اجراهای موسیقی هستند. خوشبختانه آموزشگاههای موسیقی فعالیت خود را از سر گرفتند و برخی از اساتید کلاسهای آموزشی خود را به صورت حضوری یا آنلاین برگزار میکنند. با توجه به مناسبتهای تقویمی و فرارسیدن ماه محرم، فرصت محدود و ۱۰روزه برای برگزاری کنسرت موسیقی وجود دارد.
چالشهای اقتصادی کنسرتها و افزایش قیمت بلیت
به دلیل تورم ناشی از دوران بحران جنگ، هزینههای اجاره سالن، تجهیزات نور و صدا و تبلیغات افزایش چشمگیری پیدا کرده است. تهیه بلیت برای بخشی از طبقه متوسط که تحت فشارهای اقتصادی قرار داشته، دشوارتر شده است.
براساس سامانههای فروش بلیت کنسرتهای موسیقی، کف قیمت بلیت ۴۰۰ هزار تومان تا حدود یک میلیون و ۷۵۰ هزار تومان است اما بلیت فیلم-کنسرت «بازی تاجوتخت» با اجرای موسیقی متن قسمتهای مختلف این مجموعه، از یک میلیون و ۴۲۰ هزار تومان تا ۲ میلیون و ۸۸۰ هزار تومان تعیین شده است که با اضافه شدن ۱۰ درصد مالیات ارزش افزوده، قیمت نهایی بلیت به ۳ میلیون و ۱۶۸ هزار تومان میرسد. این کنسرت قرار است ۱۸ و ۲۱ خرداد با رهبری ارکستر سینا خیرآبادی و تهیهکنندگی وحید خالقی توسط یکی از پلتفرمهای فروش کتاب برگزار شود که ورود یک پلتفرم حوزه کتاب به برگزاری رویداد هنری همچون کنسرت، سوالبرنگیز است.
مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اردیبهشت ماه درباره قیمت بلیت کنسرتها، ثابت ماندن یا افزایش آن پس از چند ماه وقفه به خبرنگار ایرنا گفت: هنوز تصمیم نهایی در این زمینه اتخاذ نشده است اما با توجه به شرایط اقتصادی کشور، بلیتها با قیمتهای گذشته دیگر مقرون به صرفه نیست. با این وجود، تلاش میشود از طریق کنترل هزینه سالنهای دولتی، در نظر گرفتن برخی حمایتها و تقویت اطلاعرسانی رسانهای، هزینه نهایی اجراها کاهش پیدا کند تا هم هنرمندان امکان اجرای برنامه داشته باشند و هم مردم بتوانند از این برنامهها بهرهمند شوند.
بابک رضایی همچنین اعلام کرد که در شرایط فعلی اقتصادی، شرکتهای موسیقی به حداقل درآمد بسنده کنند و با در نظر گرفتن سود معقول و منطقی، کمک کنند تا کشور از شرایط سخت و بحران عبور کند و رویدادهای هنری برگزار شوند، همچنین قیمت تمامشده بلیتها برای مردم مناسب باقی بماند. ما هم از برگزاری این رویدادها حمایت میکنیم.
مدیرکل دفتر موسیقی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در گفت و گو با یکی از رسانهها درباره افزایش نرخ بلیت کنسرت با وجود جلسهای که به تازگی با جمعی از تهیهکنندگان و برگزارکنندگان کنسرت در اینباره داشت، گفت: هزینه بلیت کنسرت «گیم آو ترونز» (بازی تاج و تخت) را به تازگی در سایت بلیتفروشی دیدم و به همکارانم تذکر دادم که موضوع را به برگزارکنندگان منتقل کنند. این اتفاق بدون هماهنگی ما بوده است و حتماً پیگیری خواهیم کرد که اصلاح شود. همچنین از برگزارکنندگان توضیح خواهیم خواست که این اتفاق بر چه اساس و مبنایی چنین اتفاقی رخ داده است.
وی بیان کرد: البته افزایش نرخ بلیت تا سقف سه میلیون تومان نسبت به نرخ تورم، هزینه چندانی نیست. چه بسا که این اتفاق در شرایطی رخ داده است که سال گذشته، با وجود اینکه تهیهکنندگان موسیقی معتقد بودند با توجه به نرخ تورم، نیاز به افزایش قابل توجه قیمت بلیتها وجود دارد اما با همکاری آنها تلاش شد که قیمتها افزایش پیدا نکند. در نتیجه، در ابتدای سال تنها یک تغییر جزئی قیمت نسبت به سال ۱۴۰۳ به وجود آمد و حفظ شد.
رضایی افزود: اکنون فاصله میان هزینهها و درآمدها، قابل توجه شده است. به همین جهت، گمان نمیکنم بتوانیم کاملا مانع افزایش قیمت بلیتها کنسرت شویم. حداقل کاری که از ما برمیآید این است که مانع افزایشهای چند دهدرصدی و غیرمتعارف هزینه بلیت شویم تا اگر قرار است افزایشی صورت بگیرد، منطقی باشد.
وی بیان کرد: از تهیهکنندگان موسیقی تقاضا دارم که حداقل تا پایان شهریورماه تلاش کنند قیمت بلیتها در یک سطح مشخص و با فاصلهای منطقی حفظ شود و اگر هم قرار است افزایشی صورت بگیرد، این افزایش تا سال آینده به تعویق بیفتد.
با وجود افزایش هزینههای کنسرت؛ اجاره سالن، تجهیزات صوتی و تبلیغات، هنرمندان و تهیهکنندگان در انتظار ثبات شرایط اقتصادی و اجتماعی بودند و برخی در شرایط فعلی تمایلی به برگزاری کنسرت ندارند و تمرکز عمومی جامعه بر بازسازی، مسائل معیشتی و ثبات اقتصادی قرار دارد، توان خرید بخشی از مخاطبان کاهش پیدا کرده است و برخی از تهیهکنندگان با ریسک مالی بالاتر، باز هم ترجیح دادند که کنسرتهایی را برگزار کنند.
کنسرتهای موسیقی پس از جنگ تحمیلی سوم با یک دوره رکود کوتاهمدت، چالشهای اقتصادی و تغییر در الگوهای تقاضا مواجه شدند اما با حمایتهای نهادی، بازسازی زیرساختها و تطبیق هنرمندان با شرایط جدید، روند احیا باید به تدریج شکل بگیرد.
در این شرایط باید تدابیری از سوی مسئولان و تهیهکنندگان کنسرت برای ثبات شرایط و قیمت بلیت کنسرتها در نظر گرفته شود تا حداقل علاقهمندان بتوانند از آنها بهرهمند شوند. سیاستهای حمایتی؛ ارائه تسهیلات مالی و وامهای کمبهره به تهیهکنندگان و برگزاری جشنوارههای ملی با هدف بازگرداندن نشاط اجتماعی و حمایت از اجراهای رایگان یا نیمبها میتواند نقش مهمی در احیای کنسرتها ایفا کند. با همکاری نهادهای دولتی و شهرداری بهتر است در این شرایط کنسرتهای موسیقی رایگان برگزار و تقویت شوند.
همچنین به نظر میرسد پس از دوران جنگ شاهد تغییر ذائقه مخاطبان باشیم؛ برخی از مخاطبان تمایل به شنیدن آثار آرامشبخش، کلاسیک و سنتی که بر مفاهیم صلح و انسانیت تمرکز دارند، شنوندگان بیش از پیش به دنبال کلامی هستند که با تجربیات اخیر آنها همسو باشد؛ اشعاری که از ایستادگی، سوگ و انسجام ملی سخن میگویند.
تجربه این دوره نشان داد که هنر و موسیقی میتوانند نقش مهمی در بازسازی روحیه جمعی و تقویت همبستگی اجتماعی ایفا کنند. ازسرگیری کنسرتها، بیش از آنکه نشاندهنده رونق اقتصادی باشد، پیامی برای شکستناپذیری فرهنگ و هنر است. اگرچه سایه ماههای سخت گذشته هنوز بر سر جامعه سنگینی میکند اما طنین موسیقی در سالنها نویدبخش بازگشت به زندگی عادی و قدرت هنر در بازسازی روحیه جمعی است. حوزه موسیقی اکنون در مرحلهای است که باید میان تجارت و مسئولیت اجتماعی تعادلی تازه برقرار کند تا بتواند دوباره به روزهای اوج خود بازگردد.
