پرستارنماهای بیتخصصی که با نابلدیشان نه تنها مرهمی بر دردهای کهنسال پدر نیستند بلکه خود به زخمی کاری بر پیکر خسته او بدل میشوند گویی با اعتماد به آنها جان عزیزت را به قمار گذاشتهای و حالا میان کابوس ترس از دست دادن و واقعیت تلخ فریب تنها یک اشتباه کافی است تا «حسرت»، همنشین همیشگی روزهایت شود. پرستارنما کسی است که بیتخصص و بیمجوز با ظاهری شبیه اهل تخصص وارد نقش پرستار میشود؛ لباس اعتماد میپوشد، اصطلاحات پزشکی را به زبان میآورد، چند توصیه کلی را ردیف میکند و در حساسترین لحظهها وقتی تصمیم چند ثانیهای میتواند سرنوشت را عوض کند..
پرستارنماها از شکاف باریکی که بین بیمار و عزیزانش ایجاد شده، عبور میکنند، اینجا خانواده خسته است و بیمار مراقبت میخواهد. این جا، همان جایی است که اعتماد بین پرستار و خانواده گره میخورد دیگر به فکر هزینههایش نیستی و فقط اعتماد را جستجو میکنی. این روایت خانوادههایی است که مستاصل از روزگار سخت تیمارداری هستند و راهی جز این ندارند تا تنها و تنها اعتماد کنند اما غافل از اینکه یک اعتماد به چه سرانجامی ختم خواهد شد.
پرستارنماها افرادی هستند که بدون داشتن صلاحیت، مدرک معتبر یا مجوز قانونی، خود را بهعنوان پرستار معرفی میکنند و در امور درمانی یا مراقبتی دخالت میکنند، حضور این افراد در نظام پزشکی میتواند سلامت بیماران را بهطور مستقیم تهدید کند، زیرا دانش و مهارت لازم برای ارائه مراقبتهای ایمن را ندارند. یکی از مهمترین عواقب فعالیت پرستارنماها افزایش احتمال بروز خطاهای پزشکی است. انجام نادرست اقدامات درمانی، اشتباه در مصرف داروها یا ناتوانی در تشخیص علائم خطر میتواند منجر به آسیبهای جدی برای بیماران شود. پرستارنماها همچنین میتوانند باعث تأخیر در درمان مناسب شوند. هنگامی که بیمار یا خانواده او به فردی فاقد صلاحیت اعتماد میکنند، ممکن است زمان ارزشمندی که باید صرف دریافت خدمات حرفهای شود از دست برود و وضعیت بیمار وخیمتر شود.
کاهش اعتماد عمومی به نظام سلامت از دیگر پیامدهای این پدیده است. اگر بیماران تجربه نامطلوبی از فردی داشته باشند که خود را پرستار معرفی کرده، ممکن است اعتمادشان به پرستاران واقعی و مراکز درمانی نیز کاهش یابد. فعالیت افراد غیرمتخصص میتواند فشار بیشتری بر کادر درمان وارد کند. در بسیاری از موارد، پرستاران و پزشکان ناچار میشوند پیامدهای اشتباهات این افراد را جبران کنند که این امر موجب افزایش حجم کار و کاهش بهرهوری سیستم درمانی میشود.
از منظر اقتصادی نیز پرستارنماها هزینههای قابل توجهی ایجاد میکنند. درمان عوارض ناشی از مراقبتهای نادرست، بستری مجدد بیماران و پیگیریهای قانونی میتواند منابع مالی نظام سلامت را هدر دهد. وجود پرستارنماها ممکن است جایگاه حرفهای پرستاری را تضعیف کند. حرفه پرستاری بر پایه آموزش تخصصی، اخلاق حرفهای و مسئولیتپذیری بنا شده و حضور افراد فاقد صلاحیت میتواند ارزش و اعتبار این حرفه را در نگاه جامعه کاهش دهد.
گزارش های میدانی در تهران نشان میدهد به دلیل کمبود پرستار یا مهاجرت قشر زیادی از آنها برخی از بیمارستانهای خصوصی افرادی به عنوان پرستار به خصوص در اتاق عمل ها را به کار می گیرند که به دلیل نداشتن مهارت لازم جان بیماران به خطر می افتد و همچنین در بسیاری از موارد مشاهده شده که افرادی نیز در قالب پرستار در منزل نیز مشغول به کار می شوند که هویت آنها جعلی بوده و قابل اعتماد نیستند.
«احمد نجاتیان» رئیس سازمان نظام پرستاری کشور در این زمینه به خبرنگار ایرنا میگوید: بیشترین موارد وجود پرستار نماها در استان تهران به دلیل تراکم جمعیت دیده می شود و از گذشته وجود این افرا غیر متخصص در منزل به عنوان مراقبت و رسیدگی از سالمند وجود داشته اما اخیرا این موارد در بیمارستانهای خصوصی تهران بیشتر دیده می شود و مسوولان بیمارستانهای خصوصی به خوبی میدانند که حضور افراد فاقدصلاحیت و غیرپرستار اتفاق افتاده است.
وی ادامه میدهد: موضوع حضور افراد غیرپرستار در بیمارستانهای خصوصی واقعی است و مشخصشدن ابعاد این موضوع به بررسی نیاز دارد. یک مورد هم نباید در بیمارستانها وجود داشته باشد، چرا که جان انسانها و حریم ایمن بیماران در این میان دخیل است. به هیچوجه نمیتوان گفت که فقط یک مورد در بیمارستانهای خصوصی کشور حضور دارد و به همین دلیل روی مساله سرپوش گذاشت. گزارشی دریافت کردهایم که تمام افراد اتاقعمل یکی از بیمارستانهای خصوصی، افراد غیرپرستار هستند.
حضور پرستاران جعلی در تهران زیاد است
نجاتیان تصریح میکند: این افراد فاقد دانش و صلاحیتهای لازم پرستاری هستند. حضور پرستاران جعلی در بیمارستانهای تهران بسیار زیاد است اما در حوزه مراقبت در منزل، این معضل در سراسر کشور وجود دارد. به عبارت دیگر، مسئله مراقبت در منزل در سراسر کشور قابل مشاهده است در حالی که معضل بیمارستانهای خصوصی عمدتاً محدود به تهران است.
وی ادامه می دهد: از آنجایی که بیمارستانهای دولتی فرآیندی سختگیرانه در انتخاب و گزینش پرستارها دارند و استعلامهای مختلفی انجام میدهند اما در برخی بیمارستانهای خصوصی و بهویژه در مراکز مراقبت در منزل به دلیل فقدان نظارت موثر چنین ضوابطی رعایت نمیشود. این مراکز میتوانند بهراحتی هر فردی را استخدام کنند. گاهی نیز مدارک جعلی ارائه میشود و استعلامهای کافی انجام نمیگیرد. همچنین ممکن است با استناد به شناخت قبلی، افراد غیرپرستار را به کار بگیرند.
نجاتیان می افزاید: ما با مواردی مواجه شدهایم که پس از استعلام متوجه شدیم این افراد اصلا پرستار نیستند. به همین دلیل، طی نامهای به معاونت درمان وزارت بهداشت درخواست مشارکت در این زمینه را مطرح کردهایم. دستکم میتوانیم در حوزه بیمارستانها اقدام به ساماندهی نیروهای پرستاری کنیم تا مردمی که در بیمارستانهای خصوصی بستری هستند از این لحاظ اطمینان داشته باشند که فرد مراقب، هم پرستار است و هم دارای صلاحیتهای لازم. صرف پرستار بودن و داشتن مدرک پرستاری کفایت نمیکند، بلکه حتما باید مواردی همچون سابقه سوءپیشینه، مدارک قبلی، صلاحیتهای حرفهای و آموزشهای ضمن خدمت نیز بررسی و راستیآزمایی شود.
اعلام آمادگی برای بازرسی از بیمارستانهای خصوصی
نجاتیان افزود: ما این موضوع را مطرح کردهایم و امیدواریم وزارت بهداشت همکاری کند و از ظرفیت ما استفاده کند زیرا ما آماده همکاری هستیم تا بتوانیم این مساله را پیگیری کنیم. اعلام آمادگی کردهایم که در نظارتها مشارکت کنیم، حتی در میدان حاضر شویم، بیمارستانها را بازرسی کنیم، مدارک پرستاران را بررسی کنیم و حتی آموزشهای ضمن خدمت و پیشینه انتظامی آنها را راستیآزمایی کنیم.
وی تاکید می کند: پرستارنماها ممکن است اصول محرمانگی اطلاعات بیماران را رعایت نکنند. افشای اطلاعات شخصی و پزشکی بیماران میتواند مشکلات اخلاقی و حقوقی فراوانی ایجاد کند و حقوق بیماران را نقض کند.از نظر قانونی، فعالیت بدون مجوز در حوزه درمان میتواند منجر به پیگرد قضایی شود. در صورت وارد شدن آسیب به بیمار، فرد متخلف ممکن است با جریمه، محرومیت از فعالیت یا سایر مجازاتهای قانونی روبهرو شود.
در نهایت، مقابله با پدیده پرستارنماها نیازمند نظارت دقیق، آگاهیبخشی عمومی و بررسی اعتبار حرفهای کارکنان درمانی است. افزایش نظارت و آموزش جامعه میتواند به حفظ ایمنی بیماران، ارتقای کیفیت خدمات درمانی و تقویت اعتماد به نظام پزشکی کمک کند.
کمبود مزمن پرستار بهویژه در بیمارستانهای خصوصی یک خلا جدی محسوب میشود که در آن فرآیند جذب و بهکارگیری نیرو گاهی به سمت راهحلهای فوری و کمدقت میرود. در چنین شرایطی، احتمال نفوذ افراد فاقد صلاحیت که خود را پرستار معرفی میکنند افزایش مییابد؛ پدیدهای که از نگاه کارشناسی، یک اتفاق پراکنده نیست بلکه پیامد ناشی از کمبود نیرو، فشار کاری بالا و ضعف راستیآزمایی مدارک و نظارت داخلی است. از منظر ایمنی بیمار، پیامد این وضعیت میتواند بسیار سنگین باشد، خطا در تزریق دارو، مراقبت نادرست پس از عمل، تشخیص دیرهنگام علائم خطر و حتی آسیبهای جبرانناپذیر در نهایت مردم که در شرایط اضطرار و با هزینههای بالا به بیمارستان خصوصی مراجعه میکنند، بیشترین آسیب را میبینند. مساله اصلی ضعف سازوکارهای کنترل و کمبود نیروی استاندارد است. راهحل هم صرفا برخورد موردی نیست بلکه نیازمند نظارت جدی است؛ نظارتی سختگیرانه با رویت پروانه یا شماره نظام پرستاری، کنترل هویت و صلاحیت قبل از شیفت، نظارت مستمر مدیر پرستاری، ثبت و رهگیری فعالیتها و ایجاد مسیر گزارشدهی امن برای بیماران و کارکنان. بدون این اقدامات، کمبود پرستار همچنان مردم را گرفتار میکند و زمینه برای تکرار این تخلفات باقی میماند.
