همشهریآنلاین - پروانه بندپی: بزرگترها از قدیم به ما گفتهاند «آب یخ نخور، سکته میکنی»، یا «بعد از اینکه از گرما آمدی، آب خیلی سرد نخور، خطرناکه»، «آب یخ، معده را سنگ میکنه» و ... . این توصیهها را هنوز هم در روزهای داغ تابستان میشنویم. هرچند گاهی واقعا هیچ چیز به اندازه یک لیوان آب تگری و پر از قالب های یخ نمی تواند عطش ما را بنشاند، اما آیا سر کشیدن آب سرد یا یخ در اوج گرما واقعا برای بدن مضر و خطرناک است؟
وظیفه اصلی آب در تابستان
پزشکان میگویند برای یک فرد سالم که در شرایط بدنی عادی و دمای متعادل قرار دارد، نوشیدن آب سرد یا حتی بسیار سرد، خطر حاد یا آسیب شناختهشدهای به همراه ندارد. وظیفه اصلی آب در تابستان، تأمین رطوبت بدن و پیشگیری از کمآبی است و دمای آب در رتبه بعدی اهمیت قرار میگیرد. بدن انسان دمای مرکزی خود را در محدودهای ثابت حفظ میکند و آبی که وارد معده میشود، در مدت کوتاهی به دمای بدن نزدیک میشود. به همین دلیل، پزشکان تأکید میکنند که در روزهای گرم، مهمتر از دمای آب، نوشیدن مقدار کافی مایعات است.
دکتر احسان شایسته، پزشک عمومی در این رابطه به همشهریآنلاین میگوید: «شواهد قویای وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آب سرد برای بیشتر افراد مضر است. آب سرد و آب با دمای اتاق هر دو بدن را بهخوبی هیدراته میکنند و تفاوت اصلی در این است که بسیاری از افراد در هوای گرم، آب خنک را خوشایندتر میدانند و درنتیجه آب بیشتری مینوشند.»
او اضافه میکند: «حتی در تمرینات ورزشی سنگین در هوای گرم، نوشیدن آب خیلی خنک از نظر علمی توصیه میشود. چون به پایین نگه داشتن دمای مرکزی بدن کمک میکند و مانع از گرمازدگی و افت کارایی فرد ورزشکار میشود. بنابراین این باور که آب سرد تحت هر شرایطی برای همه افراد سم است، مبنای علمی ندارد.»
چه زمانی نوشیدن آب یخ میتواند دردسرساز شود؟
گرچه برای بیشتر افراد سالم نوشیدن آب یخ مشکلی ایجاد نمیکند، اما در برخی شرایط و در افراد مستعد، مصرف سریع حجم زیادی از مایعات بسیار سرد، بهویژه بلافاصله پس از قرار گرفتن طولانیمدت در گرمای شدید، ممکن است باعث بروز علائمی مانند سرگیجه، احساس ضعف یا حتی غش شود. این واکنش بیشتر به تحریک عصب واگ (Vagus nerve) نسبت داده میشود؛ عصبی که در تنظیم ضربان قلب و عملکرد دستگاه گوارش نقش دارد.
در چنین شرایطی برخی متخصصان معتقدند کاهش ناگهانی دما در مری یا معده میتواند در افراد مستعد، عصب واگ را تحریک کند و باعث افت موقت ضربان قلب یا فشار خون شود. البته این اتفاق نادر است و برای بیشتر افراد سالم رخ نمیدهد. دکتر شایسته میگوید: «در مبتلایان به میگرن، خوردن آب یخ میتواند محرکی برای شروع سردرد باشد. یا موقع سرماخوردگی و گلودرد، بعضی افراد با نوشیدنیهای گرم احساس راحتی بیشتری دارند. البته این موضوع به معنای مضر بودن آب سرد نیست. همچنین بیماران مبتلا به مشکلات گوارشی مانند سندرم روده تحریکپذیر، رفلاکس یا کسانی که مستعد نفخ مکرر هستند، بعد از مصرف آب سرد ممکن است دچار تشدید علائم شوند. افراد مبتلا به بعضی بیماریهای قلبی یا اختلالات ریتم قلب هم بهتر است درباره مصرف مایعات بسیار سرد با پزشک خود مشورت کنند. چون نوشیدن سریع مایعات بسیار سرد در برخی افراد مستعد ممکن است از طریق تحریک عصب واگ باعث افت موقت ضربان قلب یا حتی غش (سنکوپ) شود. البته این اتفاق نادر است و معمولاً فقط در افراد مستعد رخ میدهد. همچنین کسانی که دندانهای حساس یا مینای دندان آسیبدیده دارند، با خوردن آب یخ دچار دردهای تیرکشنده دندان میشوند. اما برای بقیه افراد ضرری ندارد.»
بیشتر بخوانید؛
نظر طب ایرانی چیست؟
این باور که نوشیدن آب سرد در تابستان برای بدن مضر است، تنها در پزشکی نوین بررسی نشده است. برخلاف تصور رایج، متخصصان طب ایرانی هم نوشیدن آب سرد را در بیشتر موارد بلامانع میدانند. علیرضا یارقلی، متخصص طب ایرانی در این زمینه به همشهریآنلاین میگوید: «یکی از مواردی که همیشه توصیه میکنیم، نوشیدن آب سرد است. یکی از اشتباهاتی که این روزها در فضای مجازی خیلی رواج پیدا کرده، این است که میگویند آب سرد نخورید و به جای آن آب گرم بنوشید؛ در حالی که نوشیدن آب سرد خوب است. البته آبی که داخل آن یخ انداخته باشند، مناسب نیست. نوشیدن آب سرد بدون یخ خوب است. نوشیدن آب داغ هم کار درستی نیست.»
او درباره مضرات نوشیدن آب داغ میگوید: «خوردن یک استکان کمر باریک آب داغ، آن هم صبح اول وقت، اشکالی ندارد، اما مصرف بیشتر از این، معده را شل میکند و عملکرد طبیعی آن را از بین میبرد.»
به گفته این متخصص طب ایرانی، «درکل، گرما برای بدن خوب نیست. گرما بازدهی مغز را پایین میآورد. اصولاً سرما حالت انقباض و جمعشدگی خوبی در بدن ایجاد میکند و به همین دلیل است که در هوای سرد، افراد معمولاً سرحالترند. اما گرما بدن را شل و بیحال میکند.»
آب یخ را جرعهجرعه بخورید
پزشکی توصیه میکند که اگر فرد سالمی هستید و بیماری خاصی ندارید، دلیلی ندارد که از خوردن آب سرد بترسید. باید از کمآبی بدن ترسید که میتواند منجر به خستگی، افت فشار خون، سردرد، کاهش تمرکز و در موارد شدیدتر، گرمازدگی شود. افرادی هم که دچار گرمازدگی یا بیحالی ناشی از گرما شدهاند، بهتر است به جای نوشیدن یکباره حجم زیادی آب یخ، مایعات را بهتدریج و در چند نوبت مصرف کنند. چراکه هدف اصلی، جبران کمآبی بدن است، نه فقط پایین آوردن دمای بدن با آب بسیار سرد.
با این حال کارشناسان پیشنهاد میکنند برای بهرهمندی از خنکی آب بدون ایجاد ناراحتی در افراد حساس، به جای استفاده از قالبهای یخ مستقیم در نوشیدنی، از آب خنک با دمای ملایم یخچال استفاده شود. مزمزه کردن آب و نوشیدن جرعهجرعه آن به جای سرکشیدن ناگهانی هم به بدن فرصت میدهد مایع را راحتتر بپذیرد و احتمال بروز ناراحتیهای گوارشی یا واکنشهای احتمالی در افراد مستعد کاهش یابد.
