به گزارش گروه بین‌الملل خبرگزاری تسنیم، دولت قزاقستان رسماً اعلام کرد که پروژه عظیم 10 میلیارد دلاری ساخت مرکز داده هوش مصنوعی در شهر «اکی‌باس‌توز» وارد مرحله استقرار و عملیات اجرایی شده است.

در همین راستا، اولژاس بکتنوف، نخست‌وزیر قزاقستان، در دیدار با قاسم جومارت توکایف، رئیس‌جمهور این کشور، گزارش داد که شرکای این کلان‌پروژه در حال راه‌اندازی زیرساخت‌های فیزیکی با ظرفیت 250 مگاوات هستند که بیش از 10 میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی را به خود جذب کرده است.

این گزارش گامی عملی برای تحقق برنامه‌ای است که حدود 6 ماه پیش از سوی مقامات آستانه اعلام شده بود.

تحول تاریخی یک شهر معدنی به قطب مدرن فناوری

شهر اکی‌باس‌توز در شمال شرقی قزاقستان، در گذشته حول محور معادن بزرگ زغال‌سنگ و نیروگاه‌های غول‌پیکر توسعه یافته بود؛ اما پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با بحران شدید بیکاری مواجه شد و عملاً در سایه دوران اوج صنعتی خود قرار گرفت.

این شهر همگام با روند کلی کاهش جمعیت در شمال و شرق قزاقستان، حتی با وجود جذب سرمایه‌گذاری‌های جدید، در سال 2025 بیش از 1000 نفر از ساکنان خود را از دست داد.

اکنون دولت قزاقستان در تلاش است تا با استفاده از شبکه برق صنعتی موجود، علاوه بر صادرات الکتریسیته، قدرت پردازش دیجیتال را نیز صادر کند و شرکت‌های جهانی هوش مصنوعی را به شمال این کشور بکشاند.

این پروژه در حال حاضر از روی کاغذ فراتر رفته و تا 25 مه، عملیات نقشه‌برداری زمین تکمیل و بررسی‌های مهندسی و زمین‌شناختی آغاز شده است. نیروهای اجرایی در حال گودبرداری برای بلوک‌های ماژولار هستند و تجهیزات و پرسنل مربوطه در محل مستقر شده‌اند.

توسعه کلان‌شهر داده‌ها؛ از آستانه تا اکی‌باس‌توز

طرح «دره مرکز داده» در ژانویه گذشته توسط رئیس‌جمهور توکایف به عنوان بخشی از استراتژی گسترده‌تر توسعه دیجیتال قزاقستان معرفی شد. اولین مرکز داده 125 مگاواتی قرار است در نیمه نخست سال 2027 راه‌اندازی شود و تأسیسات دوم با همین ظرفیت برای سال 2028 برنامه‌ریزی شده است.

نخست‌وزیر قزاقستان با مقایسه مقیاس این پروژه اعلام کرد که کل داده‌های کنونی دولت این کشور در یک مرکز 6 مگاواتی در آستانه ذخیره می‌شود که این امر نشان‌دهنده جهش خیره‌کننده در ابعاد زیرساختی جدید است.

اما این دو مرکز تنها آغاز یک توسعه بسیار بزرگ‌تر هستند. مقامات منطقه پاولودار 177 هکتار زمین را به این پروژه اختصاص داده‌اند که 124.4 هکتار آن به فاز اولیه تعلق دارد. انتظار می‌رود مراکز بعدی بین سال‌های 2029 تا 2033 وارد مدار شوند و در نهایت یک کلاستر بزرگ شامل 10 مرکز داده تشکیل شود. ظرفیت نهایی این سایت می‌تواند به 1 گیگاوات برسد و برآوردهای اولیه دولتی، کل سرمایه‌گذاری مورد نیاز را نزدیک به 30 میلیارد دلار تخمین می‌زند.

سرما و زغال‌سنگ؛ مزیت‌های رقابتی قزاقستان در صنعت دیجیتال

تأمین انرژی فاز نخست این پروژه از طریق یک پست برق موجود با ظرفیت 215 مگاوات انجام خواهد شد. مقامات محلی می‌گویند هم‌اکنون 300 مگاوات انرژی آماده بهره‌برداری است که این ظرفیت تدریجاً به 1 گیگاوات افزایش می‌یابد.

همچنین کانال آبی «ساتپایف» روزانه 2300 مترمکعب آب مورد نیاز برای کارکنان و عملیات خنک‌سازی را تأمین خواهد کرد و ذخایر مجزایی نیز برای سیستم‌های آتش‌نشانی در نظر گرفته شده است.

«رِو لباردیان»، معاون شرکت انویدیا (NVIDIA)، در ماه ژوئن به این موضوع اشاره کرد و گفت: «همه‌چیز با انرژی آغاز می‌شود. اگر انرژی نداشته باشید، نمی‌توانید بقیه چیزها را بسازید.» او افزود که قزاقستان از منابع انرژی فراوانی برخوردار است.

در اکی‌باس‌توز، سرمای شدیدی که روزگاری زندگی صنعتی را دشوار می‌کرد، اکنون به یک مزیت تجاری تبدیل شده است؛ زمستان‌های سخت این منطقه می‌تواند به خنک‌سازی طبیعی سرورهایی که حرارت بسیار بالایی تولید می‌کنند کمک کند.

علاوه بر این، پروژه کابل فیبر نوری ترانس-خزر قرار است انرژی فراوان این شهر را به یک شاهراه بین‌المللی انتقال داده‌های پرسرعت متصل کند.

با این حال، این چشم‌انداز روشن همچنان بر پایه انرژی حاصل از زغال‌سنگ استوار است. نیروگاه‌های حرارتی 74.4 درصد از برق قزاقستان را در سال 2025 تولید کردند و این کشور همچنان مجبور به واردات نزدیک به 1.5 میلیارد کیلووات‌ساعت برق از روسیه برای جبران کسری خود شد.

یک مجتمع مرکز داده 250 مگاواتی که به صورت شبانه‌روزی کار کند، سالانه حدود 2.19 میلیارد کیلووات‌ساعت برق مصرف خواهد کرد که معادل تقریباً 1.8 درصد از کل مصرف برق قزاقستان در سال 2025 است.

ابهامات مالی در مسیر جذب غول‌های هوش مصنوعی

«بغداد موسین»، رئیس هیئت‌مدیره قزاق‌تلکام، این مدل اقتصادی را این‌گونه توصیف کرد: «ما زغال‌سنگ اکی‌باس‌توز را به درآمد صادرات دیجیتال تبدیل می‌کنیم.»

قزاق‌تلکام وظیفه تأمین برق، سیستم خنک‌کننده و ارتباطات را بر عهده خواهد داشت و واحد قزاقستانی شرکت «فایربِرد» (Firebird) بودجه مربوط به سخت‌افزارهای هوش مصنوعی و سیستم‌های مرتبط را تأمین خواهد کرد.

با این حال، شفاف‌سازی منابع مالی این پروژه هنوز با چالش‌هایی مواجه است. در ماه ژوئن، مقامات هزینه فاز نخست را 5 میلیارد دلار اعلام کردند که شامل 1 میلیارد دلار از سوی قزاق‌تلکام بود و 5 میلیارد دلار دیگر نیز برای کلاستر پردازشی بزرگ‌تر در نظر گرفته شده بود. اما در گزارش‌های جدیدتر، دولت کل مبلغ را تحت عنوان سرمایه‌گذاری خارجی توصیف کرده که تفاوت این دو نسخه هنوز مشخص نیست.

در مراسمی که 15 ژوئن برگزار شد، دو سند به عنوان بخشی از بسته 10 میلیارد دلاری ارائه شد؛ وزارت هوش مصنوعی قزاقستان و شرکت فایربرد یک توافق‌نامه همکاری راهبردی امضا کردند و شرکت «کی‌تی-تلکام» (از شرکت‌های تابعه قزاق‌تلکام) نیز یک برگ شرایط الزام‌آور را با فایربرد به امضا رساند. اگرچه شرکت انویدیا در این گفتگوها حضور داشت و فناوری‌های خود را ارائه کرد، اما نامی از آن به عنوان امضاکننده اسناد برده نشده است.

با این حال، بنیان‌گذاران فایربرد معتقدند که راه‌اندازی این پروژه در سال 2027، قزاقستان را در میان 10 کشور برتر جهان از نظر زیرساخت‌های هوش مصنوعی قرار خواهد داد.

قزاقستان هم‌اکنون دو سیستم ابررایانه در فهرست 500 ابررایانه برتر جهان (ژوئن 2026) دارد که هر دو از شتاب‌دهنده‌های انویدیا استفاده می‌کنند. پروژه اکی‌باس‌توز قرار است بازار تجاری بسیار بزرگ‌تری را پوشش دهد و به یک هاب پیشرفته فناوری در مسیر جاده ابریشم جدید تبدیل شود.

انتهای پیام/