به گزارش ایسنا،  بهنا آهوقلندری، پژوهشگر و فعال حفاظت شهری و میراث فرهنگی، در یادداشتی با عنوان «حمله به فرهنگ شهری در خرم‌آباد را متوقف کنید» به جمع‌آوری و جابه‌جایی «دکه عامو برفی» در سبزه‌میدان خرم‌آباد واکنش نشان داد. او با اشاره جایگاه این دکه در تاریخ مطبوعات، فرهنگ مطالعه و حافظه جمعی شهر، در این یادداشت استدلال می‌کند که ارزش آن صرفاً به کالبد فیزیکی‌اش محدود نیست، بلکه بخشی از میراث فرهنگی معاصر و هویت شهری خرم‌آباد را شکل می‌دهد؛ میراثی که به باور او، در تصمیم اخیر مدیریت شهری نادیده گرفته شده است.

در این یادداشت که در اختیار ایسنا قرار داده شده، آمده است:

«هنوز خونِ جنگ و بمباران  بر عرصه تاریخی فلک‌الافلاک و هویت شهر خشک نشده است، هنوز نفسمان از غبار حمله  جنگ و بمب‌های فروریخته بر میراث کشورمان صاف نشده است که دود و غبار از داخل برپا شده است. گویی جنگ قبح حمله به فرهنگ را شکسته است!

این بار نوبت به سبزه میدان و «دکه عامو برفی» رسیده است. اما این بار دود از درون برخاسته و بر سر نشانه‌های فرهنگی شهر آوار شده است.  

دکه روزنامه‌فروشی «عامو برفی» در  شمال شرق  سبزه میدان خرم‌آباد که نزدیک به هشت دهه به‌عنوان یکی از قدیمی‌ترین پایگاه‌های فرهنگی و فروش روزنامه‌ها و محصولات فرهنگی و نمادی فرهنگی از خاطرات جمعی شهروندان خرم آبادی در سبزه میدان شناخته می‌شد، ششم تیرماه ۱۴۰۵ توسط شهرداری جمع‌آوری و به مکان دیگری منتقل شد.

پایگاه فرهنگی دکه روزنامه‌فروشی عامو برفی که عمر آن بیشتر از تصمیم‌گیرندگانِ ویرانی آن است، یک کانکس نبود که با جابجا کردن جسم آن سر افتخار بالا بگیرید که آن را حفظ کرده‌اید. کلاه فرهنگ را کمی بالاتر بگذاریم که تاریخ فرهنگ در جسم یک کانکس خلاصه شد!

شهر، محل بروز فرهنگ و مکان‌ها و خاطرات فرهنگی آن، نشانه مدنیت و هویت آن است. فضاهای عمومی شهری، مانند میدان‌ها و نبش خیابان‌ها، بستری برای شکل‌گیری روابط اجتماعی و تعاملات انسانی هستند. این فضاها زمانی که با فعالیت‌ها و رویدادهای مشخصی همراه می‌شوند، از یک فضای صرفاً کالبدی به «مکان» تبدیل می‌شوند؛ جایی که به آن تعلق خاطر داریم و برایمان معنا دارد. «دکه عامو برفی» دقیقاً چنین مکانی بود؛ جایی که نه‌ تنها برای خرید روزنامه و مجله و نشانه عمق فرهنگی شهروندان بود، بلکه محلی برای یک احوالپرسی ساده، مرور تیترهای روز، یا یافتن کتاب‌های نایاب و محلی برای تفاخر به فرهنگ مطالعه در شهر تاریخی خرم‌آباد بود. این فعالیت‌های به ظاهر ساده، به مرور زمان، لایه‌هایی از خاطره را روی این مکان نشاند و آن را به بخشی از حافظه عاطفی شهر و شهروندان تبدیل کرد. پژوهشگران حوزه شهری بر این باورند که سه عامل اصلی کالبد (ساختار فیزیکی)، فعالیت و معنا، یک فضا را به مکان و سپس به خاطرهای جمعی تبدیل می‌کنند. درک و احترام به ریشه‌های مدنی و فرهنگی هر شهر، نشانه رشدیافتگی مدیریت شهری است و در مقابل، تخریب یا جابجایی عجولانه این مکان‌ها، در واقع پاک کردن بخشی از این حافظه جمعی و صدمه زدن به هویت شهری است.   

از منظر تاریخ شهری، اهمیت این دکه تنها به فروش روزنامه محدود نبود. سبزه میدان از اواخر دوره قاجار و به‌ویژه در دوره پهلوی اول و دوم، مرکز مبادلات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی خرم آباد بود. استقرار کتابفروشی‌ها، چاپخانه‌ها، فروشندگان مطبوعات و تجمع روشنفکران در پیرامون این میدان، آن را به کانون انتشار اندیشه و اخبار تبدیل کرده بود. در همین محدوده، کتابفروشی «محمدی» و پیش از آن کتابفروشی «نور» نیز فعالیت داشتند و شبکه‌هایی از عرضه کتاب و مطبوعات را شکل می‌دادند. دکه عمو برفی آخرین حلقه زنده این سنت فرهنگی محسوب می‌شد.   

از دیدگاه حفاظت شهری، دکه عمو برفی نمونه‌های از میراث فرهنگی ناملموس وابسته به یک عنصر کالبدی بود. ارزش اصلی آن نه در معماری دکه، بلکه در تداوم عملکرد فرهنگی، حضور مستمر یک خانواده در عرضه مطبوعات و نقش آن در حافظه جمعی شهروندان است. در ادبیات حفاظت شهری امروز، چنین مکان‌هایی در زمره میراث روزمره (Everyday Heritage) قرار می‌گیرند؛ یعنی فضاهایی که هویت شهر را بیش از بناهای شاخص، در زندگی روزانه مردم حفظ کرده‌اند.  

رواج روزنامه‌خوانی در یک شهر، همزمان با شکل‌گیری مفاهیم مدرن در ایران، نشان از آن دارد که مردم آن شهر، خود را درگیر سرنوشت ملی و تحولات بزرگ عصر خود می‌دیده‌اند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که خرم‌آباد از همان ابتدای شکل‌گیری مطبوعات نوین در ایران، در مسیر این جریان فرهنگی قرار داشته است. سید فرید قاسمی، پژوهشگر برجسته تاریخ مطبوعات، در کتاب خود با عنوان «پیشینه ارتباطات و تاریخ مطبوعات خرم‌آباد» به این پیشینه غنی پرداخته است. از جمله نشانه‌های این پیشینه، انتشار اخبار و گزارش‌هایی از خرم‌آباد در نشریات مهم آن دوران، مانند مجله فلاحت و تجارت یا روزنامه ناهید و اطلاعات در دوره پهلوی است. این نشان می‌دهد که خرم‌آباد با مرکز روشنفکری و سیاسی کشور در ارتباط بوده و صدای آن به گوش پایتخت می‌رسیده‌ است.  

ارزش‌های هویتی و میراث فرهنگی دکه روزنامه‌فروشی «عامو برفی»

ارزش تاریخی: دکه مطبوعات عمو برفی از قدیمی‌ترین مراکز عرضه مطبوعات در خرم‌آباد است که از حدود دهه ۱۳۳۰ خورشیدی تاکنون در سبزه میدان فعالیت داشته است. استمرار فعالیت آن در بیش از هشت دهه، این دکه را به بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی شهر تبدیل کرده بود. این مکان در دوره‌ای که سبزه میدان مهمترین مرکز تجاری، اداری و فرهنگی خرم‌آباد محسوب می‌شد، نقش واسطه انتقال اخبار، اطلاعات و جریان‌های فکری را بر عهده داشت و از معدود فضاهایی است که کارکرد تاریخی خود را تا امروز حفظ کرده است.

ارزش اجتماعی: دکه عمو برفی از مهمترین عناصر خاطره جمعی شهروندان خرم‌آباد به شمار می‌آید. چندین نسل از مردم شهر، از دانش‌آموزان و دانشجویان تا معلمان، کارمندان، نویسندگان و روزنامه‌نگاران، این مکان را به عنوان محل تهیه روزنامه، مجله و کتاب‌های عمومی می‌شناسند. تداوم حضور یک خانواده در اداره دکه موجب شده است که این مکان فراتر از یک واحد صنفی، به نمادی از روابط اجتماعی، اعتماد عمومی و هویت محلی تبدیل شود.

ارزش فرهنگی: این دکه سهم مهمی در ترویج فرهنگ مطالعه، گسترش دسترسی عمومی به مطبوعات و افزایش آگاهی اجتماعی در خرم‌آباد داشته است. در  دهه‌هایی که رسانه‌های دیجیتال وجود نداشتند، دکه عمو برفی یکی از اصلی ترین مراکز توزیع روزنامه‌های سراسری و نشریات فرهنگی بود و در شکل‌گیری فضای گفت‌وگو، نقد و تبادل اندیشه در مرکز شهر نقش موثری ایفا می‌کرد. استمرار فروش مطبوعات، حتی در دوران کاهش شدید تقاضا، نشان‌دهنده پایبندی به یک رسالت فرهنگی است.

ارزش هویتی: دکه عمو برفی یکی از نشانه‌های شناخته‌شده سبزه میدان است و در ذهن بسیاری از شهروندان، تصویر این میدان با حضور این دکه پیوند خورده است. چنین عناصری در حفاظت شهری با عنوان «نشانه‌های هویت بخش» شناخته می‌شوند؛ عناصری که اگرچه از نظر ابعاد کوچک‌اند، اما سهم بزرگی در خوانایی و هویت مکان دارند.

ارزش منظر شهری: قرارگیری دکه در گوشه سبزه میدان، آن را به بخشی از منظر تاریخی این فضای عمومی تبدیل کرده است. حضور پیوسته آن در کنار سایر کاربری‌های سنتی میدان، به حفظ اصالت و تداوم عملکرد تاریخی مرکز شهر کمک کرده و بخشی از سیمای فرهنگی سبزه میدان را شکل داده است. حذف یا جابه‌جایی این دکه، بخشی از حافظه بصری میدان را نیز از میان خواهد برد.

ارزش میراث ناملموس: بخش عمده ارزش دکه عمو برفی در دانش، تجربه و شیوه تعامل صاحب آن با شهروندان نهفته است. خاطرات، روایت‌ها، شناخت مخاطبان، معرفی کتاب و نشریات، و ارتباط مستمر با اهالی فرهنگ، همگی از مصادیق میراث ناملموسی هستند که به این مکان وابسته‌اند. در واقع، ارزش اصلی دکه تنها در کالبد آن نیست، بلکه در استمرار یک سنت فرهنگی شهری تجلی یافته است.

ارزش اصالت و تداوم عملکرد: یکی از مهمترین ویژگی‌های دکه عمو برفی، حفظ کاربری اصلی آن است. برخلاف بسیاری از دکه‌های مطبوعاتی که به فروش تنقلات، دخانیات یا کالاهای دیگر روی آورده‌اند، این دکه همچنان هویت خود را به عنوان محل عرضه مطبوعات حفظ کرده است. این تداوم عملکرد، یکی از معیارهای مهم اصالت در حفاظت میراث معاصر محسوب می‌شود.

ارزش آموزشی و پژوهشی: دکه عمو برفی می‌تواند به عنوان نمونه‌های از تاریخ مطبوعات محلی، فرهنگ مطالعه و تحولات اجتماعی خرم‌آباد در مطالعات تاریخ شهری، جامعه شناسی شهری و حفاظت میراث معاصر مورد استفاده قرار گیرد. همچنین این مکان ظرفیت ثبت در پروژهش‌های تاریخ شفاهی و مستندسازی میراث فرهنگی معاصر را دارد.

دکه مطبوعات عامو برفی واجد مجموعه‌ای از ارزش‌های تاریخی، اجتماعی، فرهنگی، هویتی و منظر شهری است که اهمیت آن را از یک کانکس و یک مکان فیزیکی و واحد تجاری فراتر می‌برد. اهمیت این دکه نه در ویژگی‌های معماری آن، بلکه در تداوم یک

کارکرد فرهنگی، پیوند عمیق با حافظه جمعی شهروندان و نقش آن در شکل‌دهی به هویت تاریخی سبزه میدان خرم‌آباد است.  

از این منظر، دکه عمو برفی را می‌توان به عنوان یکی از عناصر شاخص میراث فرهنگی معاصر و منظر فرهنگی سبزه میدان معرفی کرد و حفاظت از آن می‌توانست بخشی از سیاست‌های صیانت از هویت تاریخی مرکز شهر خرم‌آباد باشد. این نشانه می‌توانست حلقه‌ای از نشانه‌های فرهنگی باشد که به عمق مدنیت و فرهنگ پرونده ثبت غارهای پیش از تاریخ و مجموعه تاریخی فلک الافلاک دره خرم آباد در فهرست میراث جهانی بیفزاید. قابل توجه است که این پرونده به حرمت قدمت سکونت و مدنیت در این شهر تشکیل شده و به پاس ارزش این حرمت در فهرست میراث جهانی ثبت شد. اما افسوس که بدون توجه همه نهادهای مدیریت شهری این نشانه و حلقه پاک شد. گویی راه نفس و دید برخی را بسته بود.  

افسوس که حرمت شهر، مدنیت و حقوق شهروندی در شهر تاریخی خرم آباد سال‌هاست که نادیده گرفته شده است. این مکان خاطره فرهنگی که شایسته ثبت در فهرست میراث فرهنگی ملی بود در زیر دیدگان همه مدیران شهر خرم‌آباد بی‌توجه به ارزش‌های آن پاکسازی شد.  

انتهای پیام