به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود،در روزهایی که دمای هوا در بسیاری از مناطق کشور رکوردهای تازهای را ثبت میکند، شاهرود نیز همزمان با افزایش مصرف آب، کاهش بارندگی، افت سطح آبخوانها و محدود شدن منابع تأمین آب، با یکی از حساسترین دورههای تنش آبی سالهای اخیر روبهرو شده است؛ وضعیتی که اگرچه نتیجه سالها برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی و تداوم خشکسالی است، اما در تابستان امسال بیش از هر زمان دیگری ضرورت مدیریت مصرف و اجرای طرحهای تأمین آب را آشکار کرده است.
تنش آبی شاهرود؛ بحران خاموش در اوج گرمای تابستان
بررسی شاخصهای منابع آب نشان میدهد فاصله میان ظرفیت تأمین و میزان مصرف در ساعات اوج، به مرحلهای رسیده که کوچکترین افزایش مصرف میتواند پایداری شبکه توزیع آب را تحت تأثیر قرار دهد و به همین دلیل، مسئولان بر این باورند که عبور از این شرایط تنها با تلفیقی از اقدامات زیرساختی، اصلاح الگوی مصرف و مشارکت همگانی امکانپذیر خواهد بود.
کسری 212 لیتری آب شرب؛ شکاف میان تولید و مصرف
شاهرود به عنوان یکی از بزرگترین شهرستانهای استان سمنان با جمعیتی حدود 180 هزار نفر و برخورداری از بیش از 800 کیلومتر شبکه توزیع آب، سالهاست با محدودیت منابع آبی دستوپنجه نرم میکند.
بر اساس آخرین آمار، نیاز آبی شهر و روستاهای پیرامونی در زمان اوج مصرف به یکهزار و 171 لیتر بر ثانیه میرسد، در حالی که ظرفیت تأمین آب حدود 959 لیتر بر ثانیه است؛ موضوعی که از کسری 212 لیتر بر ثانیهای آب شرب حکایت دارد و زنگ هشدار جدی برای مدیریت مصرف و تسریع در اجرای پروژههای آبرسانی به شمار میرود.
افت منابع زیرزمینی؛ میراث سالهای خشکسالی و برداشت بیرویه
کارشناسان حوزه آب معتقدند تداوم کاهش بارندگی، افزایش دمای هوا، افت منابع آب تجدیدپذیر و برداشتهای بیرویه از سفرههای زیرزمینی، مهمترین عوامل شکلگیری شرایط کنونی هستند؛ شرایطی که تنها با افزایش تولید آب قابل مدیریت نیست و نیازمند مجموعهای از اقدامات مکمل از جمله کاهش هدررفت شبکه، توسعه سامانههای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، بازچرخانی آب در صنایع، استفاده از پساب برای آبیاری فضای سبز و فرهنگسازی گسترده در میان شهروندان است.
در همین راستا، مسئولان استان سمنان طی ماههای اخیر اجرای طرحهای مختلفی از جمله توسعه مجتمعهای آبرسانی، پیگیری طرح انتقال آب، بهرهگیری از منابع آب غیرمتعارف و استفاده از پساب برای مصارف غیرشرب را در دستور کار قرار دادهاند، اما همزمان تأکید میکنند که هیچیک از این برنامهها بدون همراهی مردم و کاهش مصرف آب به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داده است که صرفهجویی خانگی، هرچند در ظاهر اقدامی کوچک به نظر میرسد، اما در مقیاس شهری میتواند نقش تعیینکنندهای در کاهش تنش آبی داشته باشد.
استفاده از ظرفیت کامل ماشین لباسشویی، نصب تجهیزات کاهنده مصرف، بهرهگیری از آب تولیدی کولرهای گازی برای آبیاری و شستوشو و استفاده از آب خاکستری در فضای سبز، از جمله راهکارهایی است که کارشناسان بر اجرای آن تأکید دارند.
همزمان با تشدید گرمای هوا، بازدیدهای میدانی مسئولان از مخازن، چاهها و تأسیسات آبرسانی نیز افزایش یافته و بررسی مستمر وضعیت ذخایر آب در دستور کار قرار گرفته است.
این اقدامات نشان میدهد مدیریت تنش آبی تنها به تأمین آب محدود نمیشود، بلکه نیازمند رصد دائمی، تصمیمگیری بهموقع و مشارکت همه بخشهای اجرایی، کشاورزی، صنعتی و شهروندان است.
مدیریت مصرف؛ نخستین گام برای عبور از شرایط بحرانی
کارشناسان معتقدند امنیت آبی در مناطق خشک و نیمهخشک مانند شاهرود، بیش از آنکه به توسعه منابع جدید وابسته باشد، به اصلاح الگوی مصرف و افزایش بهرهوری بستگی دارد. از این رو، مدیریت پایدار منابع آب، امروز به یکی از مهمترین الزامات توسعه این شهرستان تبدیل شده و آینده تأمین آب شرب، کشاورزی و صنعت را تحت تأثیر قرار میدهد.
در کنار اقدامات عمرانی و مدیریتی، فرهنگسازی عمومی نیز به عنوان حلقه مفقوده مدیریت مصرف آب شناخته میشود. افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزش آب و تغییر رفتار مصرفی، میتواند سهم قابل توجهی در کاهش فشار بر منابع زیرزمینی داشته باشد و از بروز بحرانهای گستردهتر در سالهای آینده جلوگیری کند.
اکنون شاهرود در شرایطی قرار گرفته است که عبور موفق از تابستان و تضمین پایداری تأمین آب، نیازمند همافزایی میان دولت، دستگاههای اجرایی، بخش خصوصی و شهروندان است؛ چراکه حفاظت از منابع آبی دیگر تنها یک مطالبه مدیریتی نیست، بلکه مسئولیتی اجتماعی است که تحقق آن آینده توسعه و کیفیت زندگی نسلهای امروز و فردا را رقم خواهد زد
محمدحسن آصفری معاون استاندار و فرماندار شاهرود،در همین رابطه با اشاره به وضعیت کنونی منابع آبی اظهار کرد: عبور از شرایط فعلی و تأمین پایدار آب مورد نیاز شهرستان تنها با مسئولیتپذیری عمومی، همراهی مردم و مدیریت صحیح مصرف آب امکانپذیر خواهد بود.
وی با اشاره به افزایش محسوس دمای هوا در مقایسه با سالهای گذشته، افزود: کاهش ذخایر آبخوانها، افت منابع آب زیرزمینی و کاهش ورودی منابع آب تجدیدپذیر، فشار قابل توجهی بر منابع آبی شاهرود وارد کرده و شرایط را نسبت به گذشته دشوارتر ساخته است.
آصفری بیان کرد: برداشتهای بیرویه از منابع آب زیرزمینی در برخی بخشهای کشاورزی و صنعتی نیز بر شدت این بحران افزوده و تداوم این روند، آینده منابع آبی شهرستان را با مخاطرات بیشتری روبهرو میکند.
اوتأکید کرد: مدیریت مصرف آب دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای حفظ منابع موجود و تأمین نیازهای اساسی شهروندان به شمار میرود و همه بخشهای مصرفکننده باید در این مسیر نقشآفرینی کنند.
فرماندار ویژه شاهرود با اشاره به مسئولیت بخش کشاورزی در مدیریت منابع آب گفت: توسعه سامانههای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت و افزایش بهرهوری مصرف آب از مهمترین اقداماتی است که میتواند نقش مؤثری در کاهش فشار بر منابع زیرزمینی داشته باشد.
وی ادامه داد: بخش صنعت نیز باید با بهرهگیری از فناوریهای نوین، بازچرخانی آب و کاهش میزان مصرف، سهم خود را در حفاظت از منابع آبی ایفا کند تا امکان تأمین پایدار آب برای همه بخشها فراهم شود.
آصفری خاطرنشان کرد: شهروندان نیز با صرفهجویی دستکم 20 درصدی در مصرف آب شرب و بهداشت میتوانند نقش تعیینکنندهای در عبور شهرستان از شرایط حساس کنونی داشته باشند.
او اظهار کرد: با توجه به گرمای کمسابقه تابستان و افزایش مصرف آب، لازم است مدیریت مصرف به یک فرهنگ عمومی تبدیل شود تا شاهرود بتواند با کمترین میزان تنش، فصل گرم سال را پشت سر بگذارد.
همچنین آب تولیدشده توسط کولرهای گازی که در فرآیند سرمایش بین 15 تا 20 لیتر در روز برآورد میشود، میتواند برای آبیاری فضای سبز، شستوشو و استفاده در سیفون سرویسهای بهداشتی مورد استفاده قرار گیرد و بخشی از مصرف آب شرب را کاهش دهد. شهر 180 هزار نفری شاهرود نیز اکنون با برخورداری از بیش از 800 کیلومتر شبکه توزیع آب، برای عبور از تنش آبی تابستان بیش از هر زمان دیگری به همراهی مردم، مدیریت مصرف و تسریع در اجرای طرح انتقال آب نیاز دارد.
تداوم تنش آبی در شاهرود را نمیتوان صرفاً پیامد گرمای کمسابقه تابستان یا کاهش بارندگیهای یک یا دو سال اخیر دانست؛ بلکه این وضعیت حاصل انباشت سالها فشار بر منابع آب زیرزمینی، برداشتهای فراتر از ظرفیت آبخوانها، تغییرات اقلیمی و افزایش مستمر تقاضا برای آب در بخشهای مختلف است. اکنون کسری 212 لیتر بر ثانیهای آب شرب در زمان اوج مصرف، تنها یک عدد آماری نیست، بلکه شاخصی روشن از ناترازی میان منابع و مصارف آب در یکی از مهمترین شهرستانهای شرق استان سمنان به شمار میرود؛ ناترازیای که در صورت تداوم روند کنونی، میتواند امنیت آبی، توسعه اقتصادی و کیفیت زندگی شهروندان را با چالشهای جدیتری مواجه کند.
بررسی شاخصهای موجود نشان میدهد شاهرود با وجود برخورداری از بیش از 800 کیلومتر شبکه توزیع آب و جمعیتی حدود 180 هزار نفر، در شرایطی قرار گرفته که فاصله میان ظرفیت تولید و میزان مصرف، بهویژه در روزهای گرم سال، به مرز هشدار رسیده است.
نیاز آبی این شهرستان و روستاهای پیرامونی در ساعات اوج مصرف به یکهزار و 171 لیتر بر ثانیه میرسد، در حالی که ظرفیت تأمین تنها حدود 959 لیتر بر ثانیه است؛ موضوعی که بیانگر ضرورت اتخاذ تصمیمهای فوری برای مدیریت تقاضا و تقویت زیرساختهای تأمین آب است.
کشاورزی و صنعت؛ دو ضلع مهم در معادله مدیریت آب
کارشناسان حوزه آب معتقدند مدیریت این شرایط، بیش از آنکه به افزایش تولید آب وابسته باشد، نیازمند اصلاح الگوی مصرف و ارتقای بهرهوری در تمامی بخشهاست. تجربه استانهای کمآب کشور نیز نشان داده است که توسعه منابع جدید بدون کنترل مصرف، تنها راهکاری کوتاهمدت خواهد بود و نمیتواند پایداری منابع آبی را تضمین کند. از این منظر، مدیریت تقاضا باید همزمان با توسعه زیرساختها در اولویت برنامهریزیهای اجرایی قرار گیرد.
در بخش کشاورزی که بزرگترین مصرفکننده منابع آب به شمار میرود، توسعه سامانههای نوین آبیاری، اصلاح الگوی کشت، استفاده از ارقام کمآببر و افزایش بهرهوری، میتواند سهم قابل توجهی در کاهش فشار بر سفرههای زیرزمینی داشته باشد. در بخش صنعت نیز بهرهگیری از فناوریهای بازچرخانی آب، استفاده مجدد از پساب و کاهش مصرف آب در فرآیندهای تولید، از مهمترین راهکارهایی است که علاوه بر حفظ منابع، هزینههای تولید را نیز کاهش خواهد داد.
در بخش شهری نیز ظرفیت قابل توجهی برای صرفهجویی وجود دارد. کاهش هدررفت شبکه، استفاده از تجهیزات کاهنده مصرف، بهرهگیری از آب خاکستری برای مصارف غیرشرب، استفاده مجدد از آب تولیدشده توسط کولرهای گازی و اصلاح رفتار مصرفی خانوارها، اقداماتی کمهزینه اما اثرگذار هستند که در صورت اجرای فراگیر، میتوانند بخش مهمی از کسری آب شرب را جبران کنند. بر همین اساس، بسیاری از کارشناسان، مدیریت مصرف را سریعترین و اقتصادیترین راهکار عبور از تنش آبی میدانند.
پروژههای آبرسانی؛ راهکار کوتاهمدت یا درمان پایدار؟
در کنار اصلاح الگوی مصرف، تکمیل طرحهای زیرساختی نیز اهمیت ویژهای دارد. تسریع در اجرای طرح انتقال آب، نوسازی شبکههای فرسوده، افزایش ظرفیت مخازن ذخیره، بهسازی چاههای موجود و توسعه استفاده از پساب برای مصارف غیرشرب، از جمله اقداماتی است که میتواند پایداری شبکه آبرسانی شاهرود را در سالهای آینده تقویت کند. هرگونه تأخیر در اجرای این پروژهها، با توجه به روند افزایشی دما و کاهش منابع آب تجدیدپذیر، هزینههای بیشتری را به شهرستان تحمیل خواهد کرد.
فرهنگسازی و مشارکت عمومی؛ حلقه مفقوده مدیریت منابع آب
بازتاب گسترده موضوع کمآبی در شبکههای اجتماعی نیز نشان میدهد دغدغه تأمین آب، به یکی از اصلیترین مطالبات شهروندان شاهرودی تبدیل شده است.
بسیاری از کاربران ضمن ابراز نگرانی نسبت به آینده منابع آب، بر ضرورت تسریع در اجرای پروژههای آبرسانی، جلوگیری از برداشتهای غیرمجاز، کاهش هدررفت آب و اطلاعرسانی شفاف درباره وضعیت منابع آبی تأکید کردهاند؛ موضوعی که بیانگر افزایش حساسیت افکار عمومی نسبت به مسئله امنیت آبی است.
کارشناسان بر این باورند که مدیریت پایدار منابع آب، تنها با اجرای پروژههای عمرانی محقق نخواهد شد، بلکه نیازمند شکلگیری یک فرهنگ عمومی در زمینه مصرف بهینه آب است. هر میزان صرفهجویی در بخش خانگی، هرچند اندک به نظر برسد، در مقیاس یک شهر میتواند نقش تعیینکنندهای در حفظ پایداری شبکه آبرسانی ایفا کند. از همین رو، آموزش، فرهنگسازی، جلب مشارکت مردم و افزایش مسئولیتپذیری اجتماعی باید همزمان با اقدامات فنی و اجرایی دنبال شود.
آینده شاهرود؛ امنیت آبی در گرو تصمیمهای امروز
در مجموع، آینده منابع آبی شاهرود در گرو تصمیمهای امروز است. عبور موفق از تنش آبی تنها با اتکا به یک راهکار امکانپذیر نیست و مستلزم اجرای همزمان برنامههای زیرساختی، مدیریت هوشمند مصرف، افزایش بهرهوری در بخشهای کشاورزی و صنعت، حفاظت از منابع آب زیرزمینی و مشارکت آگاهانه شهروندان است.
تحقق این رویکرد میتواند ضمن کاهش آسیبپذیری شهرستان در برابر خشکسالیهای آینده، زمینه تأمین پایدار آب و استمرار توسعه اقتصادی و اجتماعی شاهرود را در سالهای پیشرو فراهم کند.
گزارش از:علیرضا رحیمیان
انتهای پیام/363/
