دامنههای زاگرس در کردستان، تنها چشماندازهایی سرسبز و کوهستانی نیستند؛ این سرزمین یکی از غنیترین رویشگاههای گیاهان دارویی ایران و خاورمیانه است؛ جایی که صدها گونه دارویی، بومی و اندمیک در دل طبیعت آن روییدهاند و میتوانند به پشتوانهای برای اقتصاد سبز، سلامت جامعه و توسعه پایدار تبدیل شوند.
با این حال، در کنار این ظرفیت کمنظیر، تخریب زیستگاهها، تغییر کاربری اراضی و بهرهبرداری غیراصولی، آینده بسیاری از این ذخایر ژنتیکی را با تهدید جدی روبهرو کرده است.
به گزارش ایسنا، نشست تخصصی «پیشگامان گیاهان دارویی ایران» با محوریت «ظرفیتهای منابع طبیعی؛ فرصتی برای توسعه گیاهان دارویی» چهارشنبه ۲۴ تیر با حضور جمعی از استادان، پژوهشگران، فعالان بخش خصوصی و مسئولان حوزه کشاورزی و منابع طبیعی در استان کردستان برگزار شد؛ نشستی که در آن ظرفیتهای کمنظیر استان برای تبدیل شدن به قطب گیاهان دارویی کشور و همچنین چالشهای پیشروی این حوزه مورد بررسی قرار گرفت.
کردستان؛ قلب تنوع زیستی گیاهی ایران
آزاد رستگار، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کردستان، با اشاره به جایگاه جغرافیایی استان گفت: کردستان در قلب هاتاسپات (کانون داغ) ایران ـ آناتولی قرار گرفته و همین ویژگی، آن را به یکی از مهمترین مراکز تنوع زیستی و رویش گیاهان دارویی کشور تبدیل کرده است.
وی با بیان اینکه استان کردستان دارای ۱۱۵ خانواده گیاهی، ۶۶۲ جنس و حدود دو هزار و ۳۸۰ آرایه گیاهی است، افزود: از این تعداد، ۷۳ گونه بومی استان و ۲۸۲ گونه اندمیک ایران هستند که ارزش حفاظتی و علمی بسیار بالایی دارند.
رستگار ادامه داد: تاکنون حدود ۶۷۰ گونه با قابلیت دارویی در کردستان شناسایی شده که خواص درمانی بیش از ۲۲۰ گونه از آنها در مطالعات علمی بررسی و تأیید شده است.
وی همچنین از معرفی بیش از ۵۰ گونه جدید گیاهی از استان کردستان به علم گیاهشناسی خبر داد و گفت: مطالعات روی گونههای جدید همچنان ادامه دارد و این موضوع بیانگر ظرفیت بالای علمی و پژوهشی استان است.
عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کردستان در ادامه با ابراز نگرانی از وضعیت حفاظتی گونههای گیاهی استان اظهار کرد: حدود ۱۳ درصد از آرایههای گیاهی کردستان در فهرست گونههای در معرض خطر انقراض یا آسیبپذیر قرار دارند و روند تخریب زیستگاهها، توسعه غیراصولی، جادهسازی و تغییر کاربری اراضی، این روند را تشدید کرده است.
وی افزود: بخش عمده مواد مؤثره گیاهان دارویی در شرایط طبیعی و تحت تنشهای محیطی تولید میشود و از همین رو، رویشگاههای کوهستانی کردستان از ارزشمندترین زیستگاههای گیاهان دارویی کشور به شمار میروند که حفاظت از آنها ضرورتی اجتنابناپذیر است.
رستگار تأکید کرد: توسعه صنعت گیاهان دارویی بدون حفاظت از منابع طبیعی و ذخایر ژنتیکی امکانپذیر نخواهد بود و برنامههای حفاظتی باید همزمان با برنامههای توسعهای دنبال شوند.
توسعه گیاهان دارویی؛ از مزرعه تا بازار
در ادامه این نشست، مازیار حیدری، عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کردستان، توسعه گیاهان دارویی را نیازمند تکمیل زنجیره ارزش دانست و گفت: ظرفیتهای طبیعی استان زمانی به ثروت تبدیل میشود که حلقههای تولید، فرآوری، سرمایهگذاری، بازار و صادرات در کنار یکدیگر قرار گیرند.
وی با اشاره به برگزاری همزمان هفت کارگاه آموزشی تخصصی و نشستهای مشترک با دانشگاه کردستان، دانشگاه علوم پزشکی، اتاق بازرگانی، سازمان جهاد کشاورزی و فعالان اقتصادی افزود: هدف این برنامهها ایجاد همافزایی میان دانشگاه، بخش خصوصی، پژوهشگران و دستگاههای اجرایی برای توسعه صنعت گیاهان دارویی در استان است.
حیدری با بیان اینکه گیاهان دارویی یکی از محورهای مهم سند ملی الگوی کشت هستند، گفت: این محصولات ضمن آنکه تعارضی با امنیت غذایی ندارند، نقش مهمی در ارتقای سلامت جامعه و افزایش درآمد کشاورزان ایفا میکنند.
وی با اشاره به آمارهای بخش تولید اظهار کرد: در حال حاضر حدود پنج هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی کردستان زیر کشت گیاهان دارویی قرار دارد و استان از نظر سطح زیر کشت و تولید، رتبه چهاردهم کشور را در اختیار دارد؛ جایگاهی که به گفته وی، با توجه به ظرفیتهای موجود، قابلیت ارتقا دارد.
حیدری افزود: بدون احتساب زعفران و گل محمدی، بیش از دو هزار و ۲۵۰ هکتار از اراضی استان به کشت گیاهان دارویی اختصاص یافته و سماق، موسیر و گشنیز مهمترین محصولات تولیدی استان هستند.
وی همجواری با اقلیم کردستان عراق، وجود مراکز علمی و تحقیقاتی، پارک علم و فناوری، واحدهای صنعتی، داروخانهها و شبکه گسترده عطاریها را از مهمترین مزیتهای استان برای توسعه این صنعت برشمرد.
به گفته وی، پنج شهرستان بانه، کامیاران، سنندج، دیواندره و سقز حدود ۸۵ درصد تولید گیاهان دارویی استان را به خود اختصاص دادهاند و سرمایهگذاری هدفمند در این مناطق میتواند زنجیره ارزش این محصولات را تکمیل کند.
این عضو هیئت علمی در پایان، تدوین اطلس سرمایهگذاری گیاهان دارویی، ایجاد خوشههای تخصصی، توسعه کشت قراردادی، راهاندازی مزارع الگویی و حمایت از شرکتهای دانشبنیان را از مهمترین راهکارهای توسعه این بخش دانست و تأکید کرد: آینده کشاورزی و منابع طبیعی در گرو بهرهگیری از ظرفیت نخبگان، شرکتهای فناور و سرمایهگذاری مبتنی بر دانش است؛ مسیری که میتواند کردستان را به یکی از قطبهای اصلی گیاهان دارویی کشور تبدیل کند.
انتهای پیام
